بررسی آگاهی، نگرش و عملکردشهروندان شهر تبریز در مورد داروهای تاریخ گذشته و بدون استفاده در سال1403
Survey of the knowledge, attitude and practice of Tabriz citizens regarding expired and unused medicines in 1403.
مجریان: رامین رضاپور
خلاصه روش اجرا: در این مطالعه در قالب یک مطالعه مقطعی آگاهی، نگرش و عملکرد شرکت کنندگان در مورد امحا داروهای تاریخ گذشته و بدون استفاده در سطح شهر تبریز با استفاده از ابزار پرسشنامه بصورت مصاحبه مورد بررسی قرار خواهدگرفت. در این پژوهش در ابتدا 10 درصد از نمونه ها بصورت حضوری تکمیل خواهد شد و سپس برای 90 درصد نمونه ها با استفاده از تماس تلفنی با تلفن های ثابت خانوارهای شهرستان تبریز و انجام مصاحبه با فرد مسئول دفع داروها در خانوارها با ابزار پرسشنامه انجام خواهد شد. با توجه به اینکه رفتار معدوم سازی دارو معمولا بطور یکسان در یک خانوار انجام می گیرد واحد نمونه گیری در این مطالعه خانوار در نظر گرفته خواهدشد. با اینحال با توجه به تفاوت احتمالی در نگرش و آگاهی اعضای خانواده در خصوص معدم سازی داروها نگرش و آگاهی، فرد مسئول دفع داروهای تاریخ گذشته و بدون استفاده در خانوارها مدنظر قرار خواهد گرفت. استفاده از تلفن برای دسترسی به افراد نمونه با گستردگی جغرافیایی بزرگتر مناسب می باشد . برای به حداکثر رساندن احتمال حضور افراد خانوار در منزل در هنگام تماس تلفنی تلاش خواهد شد که تماس های تلفنی در ساعات مختلف صبح، ظهر و عصر برقرار شود. در این مطالعه برای انتخاب تصادفی خانواده ها از ترکیب کدهای ناحیه ای و پیش شماره و اعدادی که با استفاده از جدول اعداد تصادفی تهیه می شوند، استفاده خواهد شد. شهر تبریز دارای بیست ویک مرکز مخابرات است. این مراکز کدهای ناحیه ای مختص خود را برای مشترکین تحت پوشش منطقه خود ارائه می کنند. محقق با ترکیب این کدها با شماره های تولید شده با جدول اعداد تصادفی اقدام به تولیدشماره تلفن از مشترکین تلفن ثابت در شهر تبریز خواهد کرد. برای توزیع و پوشش هر چه بهتر شماره تلفن های انتخاب شده، و با توجه به تفاوت در تعداد مشترکین مناطق تحت پوشش مراکز مخابراتی در تبریز، محقق بر اساس جمعیت هر منطقه، تعداد نمونه ها را بطور نسبتی از هر مرکز انتخاب خواهد کرد. مصاحبه گرها با تلفن شماره های انتخاب شده تماس خواهند گرفت و پس از بررسی معیارهای ورود و خروج پرسشنامه را تکمیل خواهند کردند. در صورتیکه شماره تلفن مربوط به تلفن خانوارها نباشد و یا در مواقعی که شماره انتخاب شده پاسخگو نباشد، شماره دیگری جایگزین خواهد شد. پرسشگرها با شماره تلفن های منتخب تماس گرفته و پس از توضیح اهداف مطالعه و کسب رضایت مصاحبه شونده اقدام به تکمیل پرسشنامه خواهند کردند. قبل از شروع مطالعه مصاحبه گر ها طی یک جلسه حضوری پس از توجیه اهداف مطالعه آموزش های لازم را دریافت خواهند کردند و همچنین از افرادی که در رشته داروسازی حداقل 8ترم را پشت سر گذاشته اند ،جهت پرسشگری انتخاب خواهند شد که بر مسایل دارویی و نام داروها آشنا باشند همچنین بر زبان بومی منطقه تسلط داشته تا بتوانند ارتباط موثری در راستای تکمیل پرسشنامه با مصاحبه شوندگان برقرار کنند.
اطلاعات کلی طرح 
| مرحله جاری طرح | خاتمه قرارداد و اجرا |
| کد طرح | 75829 |
| عنوان فارسی طرح | بررسی آگاهی، نگرش و عملکردشهروندان شهر تبریز در مورد داروهای تاریخ گذشته و بدون استفاده در سال1403 |
| عنوان لاتین طرح | Survey of the knowledge, attitude and practice of Tabriz citizens regarding expired and unused medicines in 1403. |
| نوع طرح | طرح تحقیقاتی |
| اولویت طرح | مهارتهای رفتاری، ارتباطی و آموزش و ارتقاء سلامت و مداخلات آموزشی |
| نوع مطالعه | بررسی مقطعی ( Cross Sectional) |
| تحقیق در نظام سلامت | بلی |
| آیا طرح پایاننامه دانشجویی است؟ | خير |
| مقطع پایان نامه | |
| مدت اجرا - ماه | 9 |
| نوآوری و ضرورت انجام تحقیق | در طی دهه های اخیر فعالیتهای انسانی و تغییرات مرتبط با شیوه زندگی و الگوی مصرف منجر به تولید حجم زیادی از انواع مختلف پسماندها شده است. که هر کدام از زباله ها سیستم دفع بخصوصی را طلب میکنند. پیشرفت های پزشکی و افزایش امید به زندگی و کیفیت زندگی، در مراقبت های بهداشتی با افزایش حجم ضایعات دارویی همراه بوده است. بخش قابل توجهی از داروهای خریداری شده بدلیل عوارض جانبی، تغییر درمان ، نزدیکی به تاریخ انقضا، احساس بهتر شدن و قطع خودسرانه دارو ،مرگ بیمار و...بلا استفاده مانده و یا منقضی می¬شود که منجر به تولید حجم زیادی از پسماند دارویی می¬شود. این حجم از پسماندهای دارویی علاوه بر تحمیل بار اقتصادی بر سیستم های سلامت کشورها، اکوسیستم را نیز تهدید میکنند چون محصولات دارویی حاوی مواد فعال بیولوزیکی و اغلب سمی هستند و اگر بطور نامناسب دفع شوند خطرات زیادی برای محیط به همراه دارد. هورمونها، آنتی بیوتیکها، مسکن ها، داروهای ضد سرطان و داروهای ضدافسردگی مورد استفاده در پزشکی انسانی از عمده ترین محصولات دارویی هستند که به عنوان یک خطر زیست محیطی شناخته میشوند. آلاینده های هورمونی استروژنی استروئیدی که یکی از منابع آن، قرص های ضدبارداری است، با تخلیه تخمینی بیش از 100تن در سال، در پساب های فاضلاب و حتی آبهای زیرزمینی شناسایی میشوند و با افزایش خطر ابتلا به انواع خاصی از سرطان مانند سرطان سینه و اختلالات دستگاه تناسلی مرتبط هستند. داروهای ضد سرطان موجود در محیط زیست حتی در دوز کم ممکن است خود باعث ایجاد سرطان و بدلیل ماهیتتشان موجب گسترش مقاومت ضد میکروبی شود. که مقاومت میکروبی یکی از ده عامل تهدید بهداشت عمومی توسط سازمان بهداشت جهانی شناخته شده است . بنابراین، دفع صحیح و ایمن داروهای تاریخ گذشته یا استفاده نشده برای جلوگیری از آسیب به انسان و محیط زیست به دلیل آلودگی محیطی، مسمومیت و گسترش مقاومت ضدمیکروبی مرتبط با دفع نامناسب ضایعات دارویی و افزایش برخی بیماری های ناشی از آن، بسیار مهم است و دانستن دانش، نگرش و عملکرد خانوارها در مورد دفع مناسب داروهای مصرف نشده و تاریخ مصرف گذشته برای سیاستگزاران در این زمینه ضروری است . آگاهی مدیران شهری از وضعیت نگرش و عملکرد شهروندان در خصوص معدوم سازی داروهای تاریخ گذشته و بدون استفاده می تواند در اتخاذ رویکردهای بهتر مدیریتی جهت جمع آوری و امحاء اصولی پسماندهای دارویی که جزو پسماندهای خطرناک دسته بندی می¬شوند؛ کمک کننده باشد هدف از این مطالعه ارزیابی دانش،نگرش و عملکرد خانوارهای شهر تبریز در معدوم سازی داروهای بدون استفاده و تاریخ مصرف گذشته است. تا با استفاده از یافته¬های این پژوهش، آسیب¬های محیط زیست شهری و همچنین آسیب¬های مربوط به سلامت شهروندان در نتیجه معدوم سازی نامناسب داروها یا اطلاعات ناکافی از نحوه معدوم سازی داروهای مصرفی به حداقل برسد. |
| اهداف اختصاصی | تعیین نمره آگاهی مسئول امحای داروها در خانوارها در مورد نحوه امحای داروهای تاریخگذشته به تفکیک مناطق شهرداری تبریز -تعیین نمره نگرش مسئول امحای داروها در خانوارها در مورد نحوه امحای داروهای بدون استفاده به تفکیک مناطق شهر تبریز -تعیین عملکرد مسئول امحای داروها در خانوارها در مورد نحوه امحای داروهای بدون استفاده به تفکیک مناطق شهر تبریز -تعیین ارتباط بین آگاهی، نگرش و عملکرد سرپرستان خانوارها (زن یا مرد) در مورد نحوه نگهداری و امحا داروهای تاریخگذشته و بدون استفاده با مشخصات فردی اجتماعی جامعه نمونه |
| چکیده انگلیسی طرح | In this study, in the form of a cross-sectional study, the knowledge, attitude, and practice of participants regarding the disposal of expired and unused medicines in Tabriz city will be examined using a questionnaire as an interview tool. In this study, initially 10% of the samples will be completed in person, and then for 90% of the samples, it will be done using telephone calls to the landline phones of households in Tabriz city and an interview with the person responsible for disposing of medicines in the households using a questionnaire tool. Given that the behavior of disposing of medicines is usually done uniformly in a household, the sampling unit in this study will be considered the household. However, given the possible difference in the attitude and knowledge of family members regarding the disposal of medicines, the attitude and knowledge, the person responsible for disposing of expired and unused medicines in households will be considered. Using the telephone is suitable for reaching sample individuals with a larger geographical spread. In order to maximize the probability of the presence of household members at home during the phone call, an attempt will be made to make phone calls at different times in the morning, afternoon, and evening. In this study, a combination of area codes, prefixes, and numbers generated using a random number table will be used to randomly select families. Tabriz city has twenty-one telecommunications centers. These centers provide their own area codes for subscribers covered by their area. The researcher will generate telephone numbers from fixed telephone subscribers in Tabriz by combining these codes with the numbers generated by the random number table. In order to distribute and cover the selected telephone numbers as best as possible, and considering the difference in the number of subscribers in the areas covered by telecommunications centers in Tabriz, the researcher will select the number of samples proportionally from each center based on the population of each region. Interviewers will call the selected telephone numbers and complete the questionnaire after reviewing the entry and exit criteria. If the telephone number is not related to the household telephone or in cases where the selected number is not responsive, another number will be substituted. Interviewers will call the selected telephone numbers and, after explaining the study objectives and obtaining the interviewee's consent, will complete the questionnaire. Before starting the study, the interviewers will receive the necessary training during a face-to-face meeting after explaining the objectives of the study. They will also be selected from among those who have completed at least 8 semesters in the field of pharmacy, are familiar with pharmaceutical issues and drug names, and are fluent in the local language so that they can communicate effectively with the interviewees in completing the questionnaire. |
| کلمات کلیدی | دارو: تعریف مفهومی: در دانش پزشکی به هر مادهای که برای درمان، تسکین علایم، تشخیص بیماری و یا پیشگیری از آن به کار رود و بر ساختار یا کارکرد ارگانیسم زنده اثر گذارد و پس از ورود به بدن عملکرد بدن را تصحیح کند، دارو گفته میشود. در تعریف دارو، میتوان به ویتامینها و مواد معدنی ضروری که برای اصلاح موارد کمبود آنها تجویز میشود اشاره کرد. تعریف عملیاتی: در این مطالعه هر گونه مادهای که بهمنظور درمان، تسکین علایم، تشخیص بیماری و یا پیشگیری از آن توسط افراد مصرف میگردد، بهعنوان دارو در نظر گرفته شد. داروهای گیاهی که به شکل دمکردنی یا عصارههای سنتی توسط افراد مصرف میگردند از این تعاریف خارج شدند. پسماند دارویی تعریف مفهومی: شامل کلیه داروهای تاریخگذشته، استفاده نشده، آسیبدیده و... که به هر دلیلی دیگر قابلاستفاده نیستند (۳۰, ۳۱). تعریف عملیاتی: مطابق با تعریف مفهومی |
| ذینفعان نتایج طرح | جامعه شهروندان شهرداری سازمان پسماند معاونت دارو و غذا معاونت بهداشت |
اطلاعات مجری و همکاران
| نام و نامخانوادگی | سمت در طرح |
|---|---|
| ریحانه مصطفی نژاد | مجری دانشجویی(کمیته تحقیقات دانشجویی) |
| رامین رضاپور | مجری اول (اصلی-هیات علمی) |
| نفیسه قصاب عبدالهی | همکار اصلی |
| بهنام امینی | همکار اصلی |
اطلاعات تفضیلی
| حوزه خبر | خبر |
|---|---|
| رسانه ها و مردم | عنوان خبر متن خبر |
| متخصصان و پژوهشگران | عنوان خبر متن خبر |
| سیاستگذاران درمانی | عنوان خبر متن خبر |
| سیاستگذاران پژوهشی | عنوان خبر بررسی وضعیت معدومسازی داروهای تاریخگذشته و بدون استفاده توسط شهروندان تبریز انجام شد.متن خبر این مطالعه با هدف ارزیابی دانش، نگرش و عملکرد خانوارهای شهر تبریز در خصوص معدومسازی داروهای تاریخگذشته و بلااستفاده انجام شد. پژوهش بهصورت توصیفی-تحلیلی و مقطعی در سالهای ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ اجرا گردید. نمونه آماری شامل ۶۰۰ خانوار از ۱۰ منطقه شهری تبریز بود که با استفاده از روش نمونهگیری خوشهای تصادفی انتخاب شدند. اطلاعات از طریق پرسشنامه محققساخته گردآوری و با نرمافزار SPSS تحلیل شد.
میانگین سن شرکتکنندگان ۴۲.۸ سال بود و بیشترین افراد پاسخدهنده دارای مدرک لیسانس و خانوارهای چهارنفره بودند. نتایج نشان داد که داروهای مسکن و آنتیبیوتیک شایعترین داروهای نگهداری شده در منازل هستند. عمدهترین علت انباشت داروها، عوارض جانبی (۴۶.۸%) و تجویز بیش از حد پزشکان (۴۳.۹%) عنوان شد. روش غالب دفع داروهای تاریخگذشته و بلااستفاده، انداختن در زباله (۵۱% و ۸۴.۸%) بود.
یافتهها نشان داد باوجود سطح نگرش بالاتر از متوسط، عملکرد مناسب در دفع داروها وجود ندارد.
نتایج نشاندهنده نبود سیستم بازپسگیری داروها در تبریز است. پیشنهاد میشود با ایجاد زیرساختهای مناسب در داروخانهها و همکاری شهرداریها، پویشهای جمعآوری دارو راهاندازی شود تا از آسیبهای محیطزیستی و بهداشتی جلوگیری شود. |
| لینک (URL) مقاله انگلیسی مرتبط منتشر شده 1 |
