آمادگی برای زایمان و عوامل و پیامدهای مرتبط با آن در زنان باردار مراجعه کننده به مراکز سلامت شهر تبریز و ارائه راهکارهای ارتقادهنده آمادگی برای زایمان: یک مطالعه ترکیبی متوالی توصیفی
Childbirth readiness and its related factors and consequences in pregnant women referring to health centers in Tabriz and providing strategies to promote childbirth readiness: A sequential explanatory mixed method study
مجریان: مژگان میرغفوروند , فاطمه عباسعلیزاده
خلاصه روش اجرا: پژوهش حاضر از نوع مطالعه ترکیبی (Mixed Methods Research) با رویکرد متوالی توضیحی (Explanatory Sequential) میباشد. مرحله اول کمی و از نوع طولی بوده و با هدف تعیین وضعیت آمادگی برای زایمان زنان باردار مراجعه کننده به مراکز سلامت شهر تبریز و عوامل و پیامدهای مرتبط با آن تدوین شدهاست. مرحله دوم مطالعه کیفی است که با هدف تبیین ادراک زنان باردار در رابطه با آمادگی برای زایمان انجام می گیرد. در مرحله سوم، به منظور ارائه ی راهکارهایی جهت بهبود و ارتقای آمادگی برای زایمان از تلفیق دو مطالعه کمی و کیفی، مروری بر متون و روش دلفی استفاده خواهدشد.
اطلاعات کلی طرح 
| مرحله جاری طرح | خاتمه قرارداد و اجرا |
| کد طرح | 70398 |
| عنوان فارسی طرح | آمادگی برای زایمان و عوامل و پیامدهای مرتبط با آن در زنان باردار مراجعه کننده به مراکز سلامت شهر تبریز و ارائه راهکارهای ارتقادهنده آمادگی برای زایمان: یک مطالعه ترکیبی متوالی توصیفی |
| عنوان لاتین طرح | Childbirth readiness and its related factors and consequences in pregnant women referring to health centers in Tabriz and providing strategies to promote childbirth readiness: A sequential explanatory mixed method study |
| نوع طرح | طرح - پایان نامه |
| اولویت طرح | ارائه الگوهای مناسب در مدیریت نظام سلامت |
| نوع مطالعه | مطالعات روش شناختی |
| تحقیق در نظام سلامت | بلی |
| آیا طرح پایاننامه دانشجویی است؟ | بله |
| مقطع پایان نامه | |
| مدت اجرا - ماه | 15 |
| نوآوری و ضرورت انجام تحقیق | بارداری و زایمان یکی از خاص ترین و مهم ترین تجربیات زندگی یک زن است. زنان با چالش های بزرگی در دوران بارداری از جمله تغییرات فیزیکی، استرس روانی، تغییر نقش و تغییر ساختار خانواده روبرو می باشند. علاوه بر آن زایمان نیز یک فرآیند مهم و چندبعدی با ابعاد جسمی، روانی، عاطفی، اجتماعی و فرهنگی است. بنابراین لازم است که زنان باردار برای جنبه های مختلف این فرایند کاملاً آماده باشند تا بتوانند به طور مؤثر با چالش ها کنار بیایند. آمادگی برای تولد به عنوان یک جزء مهم مراقبت های دوران بارداری می باشد، چراکه نقش مهمی در کاهش مرگ ومیر مادران و بهبود تجربه زایمان زنان ایفا می کند. در بسیاری از جوامع جهان، باورهای فرهنگی و عدم آگاهی مانع از آمادگی موردانتظار از قبل برای زایمان و تولد نوزاد می شود. مطالعات نشان دادهاند که عدم آمادگی برای تولد ممکن است منجر به زایمان زودرس، زایمان طولانیمدت، افزایش خطر عوارض مامایی، خونریزی پس از زایمان، افزایش مرگومیر مادر، وزن کم هنگام تولد، آسفیکسی نوزادان، تجربیات منفی زایمان، افزایش بروز ترومای زایمان، افسردگی پس از زایمان، اختلال استرس پس از زایمان، و عدم تمایل زنان برای باروری بعدی گردد. کشورهای سراسر جهان مداخلات فعالی را برای کمک به زنان برای آمادگی برای تولد انجام دادهاند. در همین راستا وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ایران از سال 1387 کلاس هایی تحت عنوان کلاس های آمادگی زایمان فیزیولوژیک را در بیمارستان های منتخب و از سال 1393 در مراکز بهداشتی درمانی منتخب در سراسر کشور اجرا می کند. به نظر می رسد که بیشتر مداخلات انجام شده دررابطه با افزایش آمادگی زایمان، گسترده، یکنواخت و فاقد مناسبت هستند و می توان با ارزیابی سطح آمادگی زنان برای زایمان و درک این که زنان در کجا آمادگی کمتری دارند، زمینه را برای مداخلات هدفمندتر و مؤثرتر فراهم کرد. بنابراین، اندازه گیری میزان آمادگی زنان برای زایمان و داشتن ابزاری کاربردی برای ارزیابی آن مهم است. از طرف دیگر بر اساس بررسی های انجام گرفته توسط پژوهشگر، مطالعه کیفی که آمادگی برای زایمان را به طور اختصاصی در ایران مورد بررسی قرار دهد یافت نشد، این در حالی است که پژوهش های کیفی به درک بهتر پدیدههای انسانی با تأکید بر بافت اجتماعی آن کمک می کنند. با توجه به اینکه مطالعه ی کمی به تنهایی نمی تواند در راستای کاهش مشکل و یا درک موضوع کمک کننده باشد، بهتر است تا با تلفیق مطالعه ی کمی و کیفی به این اهداف نائل شد. تلفیق این رویکردها نقایص هم را پوشش داده و درک بهتری از موضوع تحقیق، نسبت به زمانی که هر یک از این رویکردها جداگانه به کار روند، فراهم می کنند. البته باید توجه داشت که هدف روش تحقیق ترکیبی جایگزین کردن هر کدام از رویکردها به جای یکدیگر نیست، بلکه ترجیحاً استفاده از قوت ها و کم کردن ضعف های هر روش در یک مطالعه واحد است. لذا به منظور ارتقای آمادگی زنان باردار برای زایمان و در نتیجه ارتقای سلامت مادران و کودکان، به نظر می رسد که بررسی وضعیت موجود آمادگی برای زایمان و دیدگاه های زنان باردار با استفاده از رویکرد ترکیبی در این رابطه می تواند در ارائه راهکارهای حمایتی برای بهبود و ارتقای آمادگی برای زایمان موثر واقع شود. بنابراین مطالعه حاضر اولین مطالعه ای خواهدبود که آمادگی برای زایمان و راهکارهای ارتقادهنده آن را با یک رویکرد ترکیبی مورد بررسی قرار خواهد داد. |
| اهداف اختصاصی | اهداف اختصاصی مرحله اول (فاز کمی) 1. تعیین خصوصیات روانسنجی مقیاس آمادگی برای زایمان (CRS) 2. تعیین شاخص­های مرکزی و پراکندگی نمره آمادگی برای زایمان در زنان باردار مراجعه کننده به مراکز سلامت شهر تبریز -اهداف اختصاصی مرحله اول (فاز کمی) 3. تعیین ارتباط شرکت در کلاس های آمادگی برای زایمان با آمادگی برای زایمان در زنان باردار مراجعه ­کننده به مراکز سلامت شهر تبریز 4. تعیین ارتباط ترس از زایمان با آمادگی برای زایمان در زنان باردار مراجعه کننده به مراکز سلامت شهر تبریز 5. تعیین ارتباط تجربه بارداری با آمادگی برای زایمان در زنان باردار مراجعه کننده به مراکز سلامت شهر تبریز -اهداف اختصاصی مرحله اول (فاز کمی) 6. تعیین ارتباط آمادگی برای زایمان با تجربه زایمان در زنان باردار مراجعه کننده به مراکز سلامت شهر تبریز 7. تعیین ارتباط آمادگی برای زایمان با افسردگی پس از زایمان در زنان باردار مراجعه کننده به مراکز سلامت شهر تبریز 8. تعیین ارتباط آمادگی برای زایمان با اضطراب پس زایمان در زنان باردار مراجعه کننده به مراکز سلامت شهر تبریز -اهداف فرعی بخش کمی 1. تعیین ارتباط مشخصات فردی-اجتماعی و مامایی با آمادگی برای زایمان در زنان باردار مراجعه کننده به مراکز سلامت شهر تبریز 2. تعیین ارتباط آمادگی برای زایمان با برخی پیامدهای زایمانی (نوع زایمان، سن بارداری در هنگام زایمان، وزن و قد زمان تولد نوزاد) در زنان باردار مراجعه کننده به مراکز سلامت شهر تبریز 3. تعیین ارتباط آمادگی برای زایمان با تغذیه شیرخوار با شیرمادر در زنان باردار مراجعه کننده به مراکز سلامت شهر تبریز 3. تعیین ارتباط آمادگی برای زایمان با تمایل زن برای بارداری بعدی در زنان باردار مراجعه کننده به مراکز سلامت شهر تبریز -اهداف اختصاصی مرحله دوم (فاز کیفی)
هدف اختصاصی مرحله سوم (مرحله دلفی) ارائه راهکارهایی جهت ارتقای آمادگی زنان باردار برای زایمان |
| چکیده انگلیسی طرح | The current research is a mixed methods research with an explanatory sequential approach. The first phase is quantitative and longitudinal in nature and was compiled with the aim of determining the state of readiness for childbirth of pregnant women referring to health centers in Tabriz city and the factors and consequences related to it. The second stage is a qualitative study that is conducted with the aim of explaining the perception of pregnant women regarding the preparation for childbirth. In the third stage, in order to provide solutions to improve and promote the preparation for childbirth, the combination of two quantitative and qualitative studies, a literature review and the Delphi method will be used. |
| کلمات کلیدی | آمادگی برای زایمان تعریف نظری: مداخلاتی هستند که هدف آنها تشویق زنان باردار، خانوادهها و جوامع آنها برای برنامهریزی برای بارداریهای طبیعی، زایمان، و دورههای پس از زایمان و آمادگی برای مقابله موثر با موارد اضطراری در صورت وقوع است (40). تعریف عملی: جهت سنجش آمادگی برای زایمان در مرحله کمی از مقیاس آمادگی برای زایمان (CRS) استفاده خواهد شد (49). این ابزار حاوی 18 بیانیه بوده و پس از تائید اعتبار آن در ایران، از هفته 37 بارداری به بعد در مراجعه مادر برای مراقبت های دوران بارداری به مراکز سلامت شهر تبریز به صورت حضوری تکمیل خواهدشد. در مرحله کیفی نیز آمادگی برای زایمان با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی با رویکرد قراردادی تبیین خواهد شد. در این رویکرد، تحلیل داده ها با خواندن تمام متن به طور مکرر شروع می شود تا درکی کامل دربارة آنها بهدست آید. سپس، متون کلمه به کلمه برای استخراج کدها خوانده می شود. کلاس های آمادگی زایمان تعریف نظری: کلاس های آمادگی زایمان از طرف وزارت بهداشت با هدف ایجاد ذهنیت مثبت از درد زایمانی در مادر و کاهش نگرانی های وی برگزار می شود تا مادر بتواند در مهم ترین تجربه زندگی خویش نقش فعالی داشته باشد. براساس راهنمای آموزش کلاس های آمادگی زایمان ویژه ماما، مادرانی آموزش دیده محسوب می شوند، که حداقل پنج جلسه آخر (جلسات چهارم تا هشتم) را در کلاس حضور داشته باشند (75). تعریف عملی: تعداد جلسات شرکت در کلاس های آمادگی زایمان بصورت کمی از مادر پرسیده شده و سپس به سه گروه "شرکت نکردم"، "کمتر از 5 جلسه شرکت کردم" و "5 و بیشتر از 5 جلسه شرکت کردم" طبقه بندی خواهدشد. تجربه بارداری تعریف نظری: بارداری یک تجربه زندگی منحصر به فرد است که طیف وسیعی از نگرانی ها را ایجاد می کند. در این میان باید علاوه بر تمرکز به عناصر پریشانی روانی در طول بارداری، با تمرکز بر استرس و اضطراب، نقش احساسات مثبت تولیدشده توسط بارداری و نقش بالقوه آنها در ایجاد نتایج خوب بارداری نیز مدنظر قرار گیرد (76). تعریف عملی: در این پژوهش برای بررسی تجربه بارداری از نسخه کوتاه مقیاس تجربه بارداری (PES= Pregnancy Experience Scale) استفاده خواهد شد. این مقیاس دارای 20 گویه در دو حیطه احساس نگرانی و شادی دوران بارداری است. در این مقیاس برای هر گویه طیف لیکرت چهار ارزشی از گزینه "اصلاً" تا "خیلی زیاد" در نظر گرفته شده است (77). این مقیاس از هفته 37 بارداری به بعد در مراجعه مادر برای مراقبت های دوران بارداری به مراکز سلامت شهر تبریز به صورت حضوری تکمیل خواهدشد. ترس از زایمان تعریف نظری: ترس از زایمان در طیفی از ترس شدید تا منطقی از زایمان قرار دارد و میتواند به عنوان ترس قبل، حین و یا بعد از زایمان تعریف شود (78). تعریف عملی: در این مطالعه از پرسشنامه ترس از زایمان نسخه A که توسط Wijma و همکاران در سال 1998 طراحی شده و ترس ها و انتظارات مربوط به قبل از زایمان را اندازه گیری می کند، استفاده خواهدشد. این پرسشنامه دارای 33 سؤال است. مادران احساسات و شناخت شخصی خود را بر اساس مقیاس لیکرت 6 نمرهای مشخص می کنند. Wijma و همکاران پایایی پرسشنامه را از طریق دو نیم کردن و از طریق ضریب آلفای کرونباخ به ترتیب 0/89 و 0/92 برآورد کرده اند (79). نمره کمتر یا مساوی 37 برای ترس کمتر، نمره 38 تا 65 برای ترس متوسط و نمره مساوی یا بیشتر از 66 نشان دهنده ترس بالا است و نمره بالاتر از 85 معیار ترس شدید است (80). این پرسشنامه در ایران توسط مرتضوی و همکاران روایی و پایایی شده است که ضریب آلفای کرونباخ آن 0/914 درصد به دست آمده است (81). این پرسشنامه از هفته 37 بارداری به بعد در مراجعه مادر برای مراقبت های دوران بارداری به مراکز سلامت شهر تبریز به صورت حضوری تکمیل خواهدشد. تجربه زایمان تعریف نظری: تجربه زایمانی به عنوان یک رویداد زندگی فردی که ترکیبی از فرایندهای فیزیولوژیکی و ذهنی- روانی است، تعریف می گردد. تجارب زایمان تحت تأثیر زمینه های اجتماعی، محیطی، سازمانی و سیاست ها قرار می گیرد (82). تعریف عملی: برای سنجش تجارب زایمان در مرحله کمی از پرسشنامه تجربه زایمان نسخه 2 (CEQ2.0=Childbirth Experiences Questionnaire vsersion 2.0) استفاده خواهدشد. این ابزار حاوی 25 سوال بوده (83) که شش هفته پس از زایمان در صورت مراجعه مادر به مرکز سلامت به صورت حضوری و در غیر این صورت به صورت تلفنی تکمیل خواهد شد. اضطراب پس از زایمان تعریف نظری: طبق راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM-5) ویژگیهای کلیدی اختلال اضطراب فراگیر (GAD = generalized anxiety disorder ) شامل اضطراب و نگرانی مداوم و مفرط در مورد حوزههای مختلفی است که کنترل آن برای فرد دشوار است. علاوه بر این، فرد علائم فیزیکی از جمله بی قراری، احساس سرگیجه، به راحتی خسته شدن، مشکل در تمرکز یا خالی شدن ذهن، تحریک پذیری، تنش عضلانی و اختلال خواب را تجربه می کند. اضطراب پس از زایمان اشاره به GAD «با شروع پس از زایمان» دارد (34). تعریف عملی: برای سنجش اضطراب پس از زایمان از فرم کوتاه مقیاس اختصاصی اضطراب پس از زایمان ( PSAS-RSF: The Postpartum Specific Anxiety Scale Research Short-Form) استفاده خواهد شد. این ابزار حاوی 16 بیانیه می باشد (84) که شش هفته پس از زایمان در صورت مراجعه مادر به مرکز سلامت به صورت حضوری و در غیراین صورت به صورت تلفنی تکمیل خواهد شد. افسردگی تعریف نظری: افسردگی به نوعی از اختلال روانی اطلاق می شود که با علائمی نظیر احساس گناه، اختلال در حافظه و تمرکز، احساس منفی درباره ی خود، احساس ناامیدی، ناراحتی و اعتماد به نفس پایین همراه است (85). تعریف عملی: در این مطالعه جهت بررسی افسردگی زنان شرکت کننده از مقیاس افسردگی پس از زایمان ادینبرگ (EPDS= Edinburgh’s Postpartum Depression Scale) استفاده خواهدشد. این مقیاس برای اندازه گیری افسردگی پس از زایمان به کار می رود که از ده سوال چهارگزینه ای تشکیل شده است و امتیازی که فرد کسب می کند از جمع امتیازات ده سوال بدست می آید که می تواند از صفر تا 30 متغیر باشد (86). این مقیاس از طریق مصاحبه توسط پژوهشگر، شش هفته پس از زایمان در صورت مراجعه مادر به مرکز سلامت به صورت حضوری و در غیر این صورت به صورت تلفنی تکمیل خواهد شد. پیامدهای زایمان تعریف نظری: پیامدهای زایمانی شامل پیامدهای مادری و نوزادی به دنبال انجام زایمان می باشد (60). تعریف عملی: در این مطالعه پیامدهای زایمانی شامل نوع زایمان (طبیعی یا سزارین)، وضعیت حیاتی نوزاد (زنده یا مرده)، جنس نوزاد (دختر یا پسر)، معیارهای آنتروپومتریک نوزاد (قد، وزن و دورسر) و سن حاملگی نوزاد (برحسب هفته) می باشند که در پرونده زایمانی و کارت نوزاد ثبت می شوند. روانسنجی تعریف نظری: مسائل و موضوعات اندازه گیری توسط ابزارها است که اصولاً روی روایی و پایایی ابزارها متمرکز است (87). تعریف عملی: در این مطالعه منظور تعیین روایی و پایایی و سهولت اجرای پرسشنامه ی آمادگی برای زایمان (CRS) می باشد. روایی تعریف نظری: میزانی که یک ابزار آنچه را که هدف اندازه گیری است، می سنجد (87). تعریف عملی: در این مطالعه، منظور اندازه گیری روایی صوری (Face validity)، روایی محتوا (Content validity)، روایی سازه (Construct validity) شامل تحلیل عاملی اکتشافی (EFA= Exploratory Factor Analysis) و تحلیل عاملی تأییدی (CFA= Confirmatory Factor Analysis ) ابزار مورد استفاده می باشد. پایایی تعریف نظری: پایایی به دقت، اعتمادپذیری، ثبات یا تکرارپذیری نتایج آزمون اشاره می کند (87). تعریف عملی: در این مطالعه منظور اندازه گیری ثبات بازآزمایی (Test-retest Reliability) با استفاده از آزمون-آزمون مجدد و با محاسبه ضریب همبستگی درون رده ای (ICC = Intraclass correlation coefficient) و فاصله اطمینان به دست آمده از دوبار پاسخ دهی به سوالات پرسشنامه و اندازه گیری همسانی درونی (Internal consistency) با استفاده از محاسبه ضریب آلفای کرونباخ (Cronbach’s Coefficient alpha) است. جواني جمعيت - مخاطرات باروري تعيين کننده اجتماعي سلامت |
| ذینفعان نتایج طرح | با توجه به سیاست های جمعیتی کشوری و لزوم افزایش فرزندآوری و باتوجه به بالا بودن غیرمعمول آمار زایمان سزارین غیرضروری در ایران که خود از عوامل مهم افت شاخص های بهداشتی می باشد، ضرورت اتخاذ برنامه هایی جهت بهبود آمادگی زنان برای زایمان بیش از پیش آشکار می شود. با تبیین درک زنان از آمادگی برای زایمان و شناسایی موانع و تسهیل کننده های آن می توان راهکارهای لازم برای بهبود آمادگی برای زایمان را شناسایی کرده و در اختیار برنامه ریزان و سیاستگذاران قرار داد تا از آن در جهت بهبود آمادگی زنان برای زایمان از دیدگاه زنان ایرانی و افزایش مشارکت فعال زنان در پروسه لیبر و زایمان استفاده نمایند که در این صورت زنان تمایل بیشتری برای فرزندآوری و انجام زایمان طبیعی خواهندداشت و از افزایش بی رویه زایمان های سزارین پیشگیری خواهد شد و درنهایت می تواند بعنوان راهکاری در جهت کمک به مادران ایرانی برای افزایش رضایت از زایمان بکار گرفته شود. |
اطلاعات مجری و همکاران
| نام و نامخانوادگی | سمت در طرح |
|---|---|
| مژگان میرغفوروند | استاد راهنمای اول (آموزشی ) |
| فاطمه عباسعلیزاده | استاد راهنما دوم (آموزشی ) |
| سکینه محمد علیزاده چرندابی | مشاور |
| شایسته جهانفر | همکار اصلی |
| زهره علیزاده دیبازری | دانشجوی مالک پایان نامه |
اطلاعات تفضیلی
| حوزه خبر | خبر |
|---|---|
| رسانه ها و مردم | عنوان خبر متن خبر |
| متخصصان و پژوهشگران | عنوان خبر متن خبر |
| سیاستگذاران درمانی | عنوان خبر آمادگی برای زایمان می تواند منجر به ارتقای سلامت مادران و نوزادان گردد.متن خبر مطالعه حاضر با هدف الف) تعیین وضعیت آمادگی برای زایمان و عوامل و پیامدهای مرتبط با آن در زنان باردار مراجعه کننده به مراکز سلامت شهر تبریز، ب) تبیین درک زنان از آمادگی برای زایمان و عوامل و پیامدهای مرتبط با آن و ج) ارائه راهکارهایی جهت ارتقای آمادگی زنان باردار برای زایمان انجام گرفت. نتایج بخش کمّی مطالعه حاضر نشان داد داشتن تحصیلات دانشگاهی، داشتن همسری با شغل آزاد، داشتن منزل شخصی، سابقه بارداری قبلی، سابقه زایمان قبلی ، سابقه سقط و سابقه شرکت در کلاسهای آمادگی برای زایمان، به صورت معنی داری میانگین نمره آمادگی برای زایمان را افزایش دادند، همچنین بالا بودن نمره آمادگی برای زایمان منجر به کاهش معنیدار در نمره ترس از زایمان شد. نتایج تحلیل دادههای کیفی منجر به شکلگیری 7 طبقه اصلی گردید که شامل ملاحظات سلامتی در دوران بارداری، برنامه مراقبتی بارداری، ارتقای سواد سلامتی، بهرهگیری از منابع اطلاعاتی مختلف، برنامه زایمان، تسهیلکنندههای آمادگی برای زایمان و بازدارندههای آمادگی برای زایمان میباشند. در نهایت نتایج بخش دلفی منجر به ارائهی 58 بیانیه راهکارهای ارتقای آمادگی برای زایمان گردید. پیشنهاد میشود که راهکارهای ارائه شده در اختیار سیاستگذاران و برنامهریزان قرار گیرد. |
| سیاستگذاران پژوهشی | عنوان خبر متن خبر |
| لینک (URL) مقاله انگلیسی مرتبط منتشر شده 1 |
