بررسی تأثیر شکلات تلخ 78 درصد بر افسردگی زنان یائسه: یک کارآزمایی بالینی تصادفی کنترلشده
Assessment of The Effect of Dark Chocolate 78% on Depression among Menopuasal Women: A Randomized Controled Trial
مجریان: سولماز قنبری همائی , الهام رضائی
خلاصه روش اجرا: مطالعه¬ی حاضر یک کارآزمایی بالینی تصادفی کنترل دار دو سوکور می باشد که تاثیر شکلات تلخ با کاکائو¬ی 78 درصد را بر روی وضعیت افسردگی در زنان یائسه به عنوان پیامد اولیه و کیفیت خواب و شاخص¬های تن سنجی (وزن ، قد، دورکمر، دور باسن و BMI) را به عنوان پیامدهای ثانویه مورد بررسی قرار خواهد داد. پس از کسب مجوز از کمیته اخلاق معاونت محترم تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی تبریز و ثبت مطالعه در مرکز ثبت کارآزمایی بالینی (IRCT) و دریافت معرفی نامه از معاونت محترم پژوهشی دانشکده، 60 زن یائسه با سن 65-45 از مراکز سلامت شهر تبریز، بیمارستان¬های الزهرا و طالقانی به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شده و پس از دعوت به مشارکت، اهداف و نحوه¬ی انجام مطالعه برای ایشان توضیح داده خواهد شد. در صورت تمایل، چک لیست معیارهای حائز شرایط و پرسشنامه ی افسردگی بک (Beck Depression Inventory: BDI) توسط پژوهشگر به روش مصاحبه تکمیل خواهد شد.. در تمامی زنانی که حین ورود به مطالعه و با استفاده از پرسشنامهی بک، افسردگی تشخیص داده شود یا پاسخ مثبت به سوال "تمایل به خودکشی" بدهند، ترجیحاً به خود فرد اهمیت افسردگی توضیح داده خواهد شد و برای تشخیص قطعی و شروع دارودرمانی به روانپزشک معرفی خواهدشد تا از درمان روتین افسردگی محروم نگردد. همچنین مصرف هر نوع داروی ضد افسردگی توسط فرد به عنوان معیار خروج در نظر گرفته خواهد شد. در صورت کسب نمره 14 تا 28 ( افسردگی خفیف و متوسط) براساس پرسشنامه ی بک و تائید تشخیص افسردگی توسط همکار روانشناس بالینی، نبود تمایل به خودکشی، عدم پذیرش جهت مراجعه به متخصص برای درمان افسردگی، داشتن فشارخون طبیعی (فشار خون سیستولیک کمتر از 13 و میلیمتر جیوه و فشار خون دیاستولیک پایین تر از 8 میلیمتر جیوه) اندازه گیری شده با فشارسنج استاندارد و رعایت رژیم غذایی بدون مصرف عادتی قهوه، شکلات و یا دمنوشهای گیاهی نشاطآور، از تمام افراد حائز شرایط جهت شرکت در مطالعه رضایت¬نامه آگاهانه کتبی اخذ خواهدشد. طبق دستورالعمل کشوری، فشارخون در حالت نشسته روی صندلی با فاصله ی حداقل پنج دقیقه بعد از نشستن و از بازوی هر دو دست اندازه¬گیری خواهد شد و فشارخون بیشتر به عنوان ملاک قرار خواهد گرفت. در صورت فشارخون سیستولیک مساوی یا بیشتر از 140 و یا فشارخون دیاستولیک مساوی یا بیشتر از 90 بیمار جهت دریافت درمان ارجاع داده خواهد شد. پرسشنامه¬های مشخصات فردی- اجتماعی، پرسشنامه¬ی افسردگی بک، پرسشنامه¬ی خواب پیترزبورگ (Pittsburgh Sleep Quality Index :PSQI) و پرسشنامهی بینالمللی سطح فعالیت فیزیکی (IPAQ: International Physical Activity Questionnair) به روش مصاحبه و چک لیست شاخص¬های تن سنجی با اندازه¬گیری دورکمر، دور باسن و BMI تکمیل خواهد شد. پرسشنامه ی ثبت غذایی سه روزه (دو روز عادی و یک روز تعطیل) در ابتدا و انتهای مطالعه برای بررسی تاثیر دریافت شکلات بر وضعیت دریافت غذایی افراد تکمیل خواهد شد. اطلاعات دریافتی از افراد با استفاده از نرم افزار Nutrititonist IV آنالیز شده و اطلاعات مربوط به انرژی دریافتی، درشت مغذی ها، و فیبر استخراج و مقایسه خواهد شد. مشارکت¬کنندگان با استفاده از جدول اعداد تصادفی کامپیوتری و از طریق بلوک¬های شش تایی به یکی از گروه¬های مداخله و کنترل با نسبت تخصیص 1:1 تخصیص داده خواهند شد. به منظور پنهان¬سازی تخصیص، شکلات تلخ یا معمولی در داخل فویل و در بسته¬های پشت¬سرهم شماره گذاری شده قرار داده خواهدشد. شکلاتهای هر دو گروه مداخله و کنترل در یک شکل و اندازه بوده و در بسته بندیهای مشابه ارائه خواهد شد. هر دو تولیدی یک کارخانه میباشد. طول مدت مداخله هشت هفته خواهدبود. چک لیست مصرف شکلات که ضمیمه شده است، توسط خود شرکت¬کننده تکمیل شده و هر دو هفته یکبار به پژوهشگر تحویل داده خواهد شد. فواصل تحویل شکلاتها به شرکتکنندگان، دو هفته یکبار خواهد بود. شرکت¬کنندگان در گروه مداخله روزانه 12 گرم شکلات تلخ و شرکت-کنندگان در گروه کنترل روزانه 12 گرم شکلات معمولی را هر روز صبح، سر یک ساعت مشخص، مصرف خواهند کرد. بعد از اتمام مداخله مجدداً پرسشنامه¬ی افسردگی بک و پرسشنامه خواب پیترزبورگ تکمیل خواهدشد و شاخص¬های تن¬ سنجی اندازه گیری و در چک¬لیست مربوطه ثبت خواهدشد. روایی پرسشنامه¬ی مشخصات فردی-اجتماعی از طریق روایی محتوا و صوری تعیین خواهدشد و پایایی پرسشنامه افسردگی بک، پیتزبورگ و سطح فعالیت فیزیکی با آزمون بر روی 20 نفر شرکت¬کننده (تعیین ضریب آلفای کرونباخ) و آزمون-آزمون مجدد با فاصله دو هفته (تعیین ضریب همبستگی درون رده¬ای) تعیین خواهد شد. با توجه به تفاوت طعم شکلات تلخ و معمولی ارزیابی¬کننده¬ی پیامد کور (blind) خواهد بود و از فردی که در نمونه گیری درگیر نبوده است، خواسته خواهد شد تا در پایان مداخله، پیامدها را بررسی نماید. داده¬ها پس از جمع¬آوری با SPSS نسخه 24 مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهد گرفت. مقادیر پایه مشخصات دموگرافیک سن، سطح تحصیلات، شغل و شاخص های تن سنجی، داده های غذایی (انرژی، کربوهیدرات، چربی (چربی اشباع، چربی غیراشباع تک باند دوگانه (MUFA) و چربی غیر اشباع چند باند دوگانه(PUFA)) و سطح فعالیت فیزیکی در صورتی که اختلاف آماری معنی داری داشته باشند، به عنوان عوامل مخدوشگر احتمالی تعریف شده و جهت تعدیل و حذف تاثیر آنها از آزمون ANCOVA استفاده خواهد شد تا تاثیر خالص مداخله مشخص گردد. برای مقایسه میانگین نمره افسردگی ،کیفیت خواب و شاخصهای تن سنجی (دورکمر، دور باسن و BMI) قبل از مداخله در صورت نرمال بودن از آزمون تی¬مستقل و در صورت عدم نرمال بودن از آزمون من¬ویتنی، و بعد از مداخله از آزمون ANCOVA با تعدیل بر روی مقادیر پایه و عوامل مخدوشگر استفاده خواهد شد.
اطلاعات کلی طرح 
| مرحله جاری طرح | خاتمه قرارداد و اجرا |
| کد طرح | 70312 |
| عنوان فارسی طرح | بررسی تأثیر شکلات تلخ 78 درصد بر افسردگی زنان یائسه: یک کارآزمایی بالینی تصادفی کنترلشده |
| عنوان لاتین طرح | Assessment of The Effect of Dark Chocolate 78% on Depression among Menopuasal Women: A Randomized Controled Trial |
| نوع طرح | طرح - پایان نامه |
| اولویت طرح | مراقبت در بیماریهای شایع روانپزشکی با تاکید بر افسردگی و اختلالات اضطرابی، اختلال بیش فعالی و اوتیسم |
| نوع مطالعه | کارآزمایی بالینی (Clinical Trial) |
| تحقیق در نظام سلامت | بلی |
| آیا طرح پایاننامه دانشجویی است؟ | بله |
| مقطع پایان نامه | کارشناسی ارشد |
| مدت اجرا - ماه | 12 |
| نوآوری و ضرورت انجام تحقیق | یائسگی یکی از بحرانیترین و مهمترین وقایع میانسالی در بین زنان میباشد و دوران جدیدی از زندگی است که به دلیل تغییرات هورمونی علایم و عوارض متعددی را به دنبال دارد. در زنان یائسه، به دلیل کمبود استروژن، نگرش منفی نسبت به یائسگی، عوامل فرهنگی و اجتماعی، تاریخچهی قبلی افسردگی، سندرم آشیانهی خالی، دردهای مزمن، تغییر تمایلات جنسی و علایم یائسگی مثل گرگرفتگی، تعریق شبانه و اختلالات خواب، احتمال ابتلا به افسردگی افزایش مییابد. در ایران شیوع افسردگی در زنان یائسه، 33/45 درصد گزارش شده است که بالاتر از سطح جهانی آن (24 درصد) میباشد. افسردگی یکی از شایعترین اختلالات روانپزشکی است و علایمی همچون غم و اندوه، از دست دادن حس علاقه و لذت، احساس گناه یا کم ارزش پنداشتن خود، اختلالات خواب یا اشتها، احساس خستگی، تمرکز ضعیف و حتی خودکشی در موارد وخیم آن را به همراه دارد. در اغلب موارد افسردگی به شکل مزمن درآمده و کیفیت زندگی و عملکرد شغلی و اجتماعی فرد را به شدت تحت تاثیر خود قرار می دهد. با توجه به عوارض متعدد هورموندرمانی و داروهای ضدافسردگی، امروزه تلاشهای زیادی جهت جایگزین نمودن روشهای درمانی جدید مورد توجه قرار گرفته است. یکی از مواد غذایی مطرح شده در این زمینه محصولات غنی از کاکائو میباشد. اجزایی از شکلات که بیشترین تاثیر را روی تغییرات خلقی میگذارند شامل: پلیفنولها (فلاوانولها) ، متیلزانتینها، آمینهای بیوژنیک و کافئین هستند. فلاوانول کاکائو باعث تولید سروتونین، دوپامین و نورآدرنالین میشود که به نوبهی خود در تغییرات خلقی موثر هستند. فلاوانولها با اثر ضد التهابی و آنتیاکسیدانی خود و کاهش دادن رادیکالهای آزاد و کاهش اختلالات تنظیم سیتوکین و اختلالات عصبی غدد درون ریز میتوانند در کاهش افسردگی نقش داشته باشند.تصویربرداری مغزی بعد از خوردن محصولات غذایی حاوی کاکائو در نمونههای حیوانی، نشان دهندهی افزایش جریان خون در تالاموس است که در فعالیتهای ضدافسردگی نقش دارد. از طرفی مصرف کاکائو به شکل شکلات در سالهای اخیر از نظر روانشناسی توجه زیادی را به خود جلب کرده است، به این دلیل که شکلات اغلب در جشنها و موقعیتهای خوشایند مصرف میشود و همچنین یک خاطرهی ذهنی خوب از دوران کودکی است. بنابراین مصرف آن بیشتر مورد پذیرش قرار میگیرد و تاثیر خوبی روی روحیهی فرد میگذارد و از بین انواع محصولات شکلات، شکلات تلخ غنی از کاکائو بوده و حداقل افزودنیهایی مثل شکر و شیر را دارد به همین دلیل دارای حداکثر فواید کاکائو میباشد. همچنین، فلاوانول موجود در شکلات با خاصیت ضدالتهابی خود و افزایش دادن حساسیت بافتها به انسولین، باعث افزایش متابولیسم و کاهش وزن و اندازهی دور کمر میشود از آنجایی که جمعیت سالمندان ایران و به تبع آن مشکلات این قشر در حال افزایش است و در بین سالمندان، افسردگی در زنان یائسه بیشتر از مردان و حتی بیشتر از افراد تمامی سنین میباشد، پرداختن به مشکل افسردگی در این گروه بسیار مهم است. از آنجایی که یکی از علل مهم افسردگی در زنان یائسه، استرس اکسیداتیو به دلیل کاهش سطح استروژن میباشد، میتوان با کمک خاصیت آنتیاکسیدانی پلیفنولهای شکلات، عوارض این کمبود استروژن را تا حدودی جبران کرد. در صورت تاثیر مثبت این مادهی غذایی روی افسردگی زنان یائسه، میتوان عوارض دیگری هم که به دنبال افسردگی ایجاد میشوند را کاهش داد، بدلیل اینکه افسردگی باعث افزایش احتمال ابتلا به پوکی استخوان و کاهش تراکم استخوانی، اختلال عملکرد جنسی و اختلال خواب شده و همین طور در پاتوژنز بیماریهای قلبی و عروقی نقش دارد و خود این مشکلات در دوران یائسگی با احتمال وقوع بیشتری همراه هستند، بنابراین با استفاده از محصولات غنی از کاکائو، میتوان عوارض دیگر افسردگی و یائسگی را هم به میزان قابل توجهی کاهش داد. در بخش بررسی متون پروپوزال نیز، نتیجه حاصل شد که تا کنون مطالعهای که بدین شکل تاثیرشکلات تلخ را بر روی افسردگی زنان یائسه بررسی کند،تاکنون انجام نشده است. |
| اهداف اختصاصی |
|
| چکیده انگلیسی طرح | This study is a double-blind randomized, controlled trial.The effect of dark chocolate 78% on depression in postmenopausal women as an primary outcome and sleep quality and anthropometric indicators (weight, height, waist circumference, hip circumference and BMI) as secondary outcomes will be investigated. After obtaining permission from the Ethics Committee of the Vice President of Research and Technology of Tabriz University of Medical Sciences and registering the study on the IRCT website and receiving a letter of introduction from the Vice President of Research of the Faculty, 60 postmenopausal women aged 45-65 from the health centers of Tabriz, Al-Zahra and Taleghani hospitals with convenience method will be selected.If desired, the checklist of qualifying criteria and the Beck Depression Inventory (BDI) will be completed by the researcher through an interview method. In case of obtaining a score of 14 to 28 (mild and moderate depression) based on the Beck questionnaire and confirmation of the diagnosis of depression by a psychiatrist, lack of suicidal tendencies, refusal to refer to a specialist for the treatment of depression,. and having normal blood pressure measured with a valid sphygmomanometer and a diet without the habitual consumption of coffee or chocolate and invigorating drinks, a written informed consent will be obtained from them to participate in the study. Personal-social profile questionnaires, Beck Depression Questionnaire and Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI) will be completed by an interview method and an anthropometric indicators checklist by measuring waist circumference, hip circumference and BMI. The participants will be assigned to one of the intervention and control groups using a computerized random number table and through blocks of six, with an allocation ratio of 1:1. In order to hide the allocation, the dark or normal chocolate will be placed inside the foil and in consecutively numbered packages.The duration of the intervention will be eight weeks, and the participants in the intervention group will receive 12 grams of dark chocolate daily, and the participants in the control group will receive 12 grams of regular low-calorie chocolate. The attached chocolate consumption checklist will be completed by the participant and delivered to the researcher every two weeks. Also, the 24-hour food reminder questionnaire (two normal days and one day off) will be completed by the researcher over the phone. Again, the Beck depression and Petersburg sleep quality questionnaires will be completed after the intervention is completed, and the anthropometric indicators will be measured and recorded in the relevant checklist. According to the difference in the taste of bitter and sweet chocolate, it will be a Blind outcome evaluation. The validity of the social-individual characteristics questionnaire will be determined through content and form validity, and the reliability of the Beck and Pittsburgh depression questionnaire will be determined by testing on 20 participants (determining the Cronbach's alpha coefficient) and test-retest with an interval of two weeks (determining the intraclass correlation coefficient). Data will be analyzed after collection with SPSS version 24 software. To compare the average score of depression, sleep quality and anthropometric indicators (waist circumference, hip circumference and BMI) before the intervention, independent t-test and Mann-Whitney test will be used, if necessary, and after the intervention, ANCOVA test will be used with adjustment of baseline values. |
| کلمات کلیدی | افسردگی تعریف نظری: یک اختلال روانی شایع که به صورت از دست دادن علاقه یا لذت از فعالیتهای معمول،کمارزش پنداشتن خود، اختلال خواب یا اشتها، انرژی کم و تمرکز ضعیف تعریف میشود (23). تعریف عملی: از پرسشنامهی افسردگی بک جهت اندازهگیری افسردگی در دوران یائسگی استفاده خواهد شد. براساس نمرهی کسب شده از این پرسشنامه، وضعیت افسردگی فرد در دو هفتهی اخیر مشخص میشود که نمرهی 13-0 به معنای افسردگی جزئی، 20-14 افسردگی خفیف، 28-21 افسردگی متوسط، 63-29 افسردگی شدید در نظر گرفته میشود. کیفیت خواب تعریف نظری: از شاخصهای ذهنی مربوط به چگونگی تجربهی خواب مانند میزان رضایتمندی و احساسی که پس از برخواستن از خواب ایجاد میشود، تشکیل میشود (61). تعریف عملی: با استفاده از پرسشنامهی پیتزبورگ (Pittsburgh Sleep Quality Index :PSQI) که اختلال خواب در طول یک ماه گذشته را بررسی میکند، توسط پژوهشگر، قبل از شروع مداخله و بعد از اتمام مداخله، ارزیابی خواهد شد. شاخصهای آنتروپومتریک تعریف نظری: معیارهای اندازهگیری کمی غیر تهاجمی بدن که جهت ارزیابی وضعیت تغذیهی افراد به کار میرود (62). تعریف عملی: در این مطالعه قد، وزن، دورکمر، ودور باسن توسط پژوهشگر آموزش دیده و با استفاده از قد سنج و ترازوی Seca و متر نواری به روش استاندارد قبل و بعد از اتمام مداخله اندازهگیری خواهد شد و BMI با تقسیم وزن به کیلوگرم بر مجذور مربع قد به متر محاسبه خواهد شد که مقدار نرمال آن بین 18/5 تا 25 در نظر گرفته خواهد شد. تمامی مقادیر اندازهگیری شده توسط پژوهشگر در چکلیست مشخصات تنسنجی ثبت خواهد شد. یائسگی تعریف نظری: قطع قاعدگی به صورت 12 ماه آمنوره در یک زن بالای 40 سال است (4). تعریف عملی: در این پژوهش به زنانی اطلاق میشود که در طی 12 ماه اخیر پریود نشده باشند و در سن 45 تا 60 سالگی باشند. کاکائو تعریف نظری: کاکائو از درختی به نام Theobroma Cacao برداشت میشود که بومی آمریکای مرکزی و جنوبی میباشد، بر روی محصول برداشت شده به مدت 8-2 روز تخمیر (Fermentation) و سپس بو دادن (Roasting) انجام میشود. در نهایت به آن، دانهی کاکائو (Cacao Bean) گفته میشود که مواد اصلی آن شامل چربی (50%)، پروتئین (15-10%)، اسیدهای آلی (20%)، سلولز (12%)، نشاسته (7-3%)، پلی فنولها (6%) و آلکالوئیدها شامل کافئین و تئوبرومین (3%) میشود (63). تعریف عملی: در این پژوهش، کاکائو به شکل شکلات تلخ تختهای غنی از کاکائو (75%) روزانه به مقدار 10گرم و به مدت 8 هفته داده خواهد شد. شرکتکننده بعد از هربار مصرف، چک لیست مصرف شکلات را تیک خواهد زد و هر دو هفته یکبار توسط پژوهشگر این چکلیست تحویل گرفته خواهد شد. شکلات تلخ از شرکت ایران شکلات (چیچک) تهیه خواهد شد. پلاسبو تعریف نظری: دارونما، ماده یا روشی بدون اثر خاص دارویی است که از آن جهت اندازه گیری پایهی گروه کنترل در کارازماییهای بالینی استفاده میشود (64). تعریف عملی: در این پژوهش، شکلات شیری (با محتوای کاکائو ناچیز کمتر از 2%) به عنوان پلاسبو از شرکت ایران شکلات (چیچک) تبریز تهیه خواهند شد. بستههای شکلات پلاسبو و شکلات تلخ از نظر ظاهری (شکل، اندازه، رنگ و ...) کاملا شبیه هم خواهند بود. روزانه به مقدار 12 گرم و به مدت 8 هفته داده خواهد شد. شرکتکننده بعد از هربار مصرف، چک لیست مصرف شکلات را تیک خواهد زد و هر دو هفته یکبار جهت افزایش پذیرش توسط پژوهشگر این چکلیست تحویل گرفته خواهد شد حوادث جانبی تعریف نظری: نتیجهای منفی که در طول مداخله یا پس از آن دیده میشود و لزوماً مربوط به اثر مداخلهی مورد نظر نمیباشد (64. تعریف عملی: در این پژوهش، حوادث جانبی بر اساس چکلیست تهیه شده توسط پژوهشگر بررسی خواهد شد. به طوری که در طی هفتههای چهارم و هشتم، با فرد تماس گرفته و حوادث جانبی سوال خواهد شد و همچنین به شرکتکنندگان آموزش داده خواهد شد تا در صورت بروز هر نوع عارضهی جانبی به پژوهشگر اطلاع دهند، در صورت بروز هر گونه عارضهی جانبی جدی، مداخله قطع ولی تمامی پرسشنامهها در زمان مقرر تکمیل خواهد شد. |
| ذینفعان نتایج طرح | ذینفعان این مطالعه زنان یائسه هستند که در صورت مشاهده اثربخشی شکلات تلخ بر افسردگی، میتوان آن را به عنوان یک رژیم غذائی تجویز نمود. در این صورت میتوان از هزینههای درمان این اختلال کاست، در نتیجه مراقبین سلامت زنان، سیاستگزاران و برنامهریزان حیطه سلامت زنان از دیگر ذینفعان این طرح میباشند. |
اطلاعات مجری و همکاران
| نام و نامخانوادگی | سمت در طرح |
|---|---|
| سولماز قنبری همائی | استاد راهنمای اول (آموزشی ) |
| الهام رضائی | استاد راهنما دوم (آموزشی ) |
| مژگان میرغفوروند | مشاور |
| لاله پیاهو | مشاور |
| الهام عبدلی | دانشجوی مالک پایان نامه |
| الهه ناصری | مشاور |
اطلاعات تفضیلی
| حوزه خبر | خبر |
|---|---|
| رسانه ها و مردم | عنوان خبر مصرف شکلات تلخ 78 درصد می تواند علائم افسردگی را در بین زنان یائسه کاهش دهد.متن خبر این مطالعه به صورت یک مطالعه ی کارآزمایی بالینی تصادفی سه سوکور (مشارکت کننده، محقق و تحلیل گر آماری از نوع مداخله مطلع نبودند) روی 60 زن یائسه که بین سنین 45 تا 65 سال بودند و افسردگی خفیف یا متوسط بر اساس پرسشنامه بک و تائید روانشناس بالینی داشتند، انجام شد. مشارکت کنندگان به طور تصادفی در دو گروه شکلات تلخ یا شکلات شیری قرار گرفتند. گروه مداخله، شکلات تلخ 78 درصد (12 گرم در روز) و گروه کنترل شکلات شیری (12 گرم در روز) به مدت هشت هفته دریافت کردند. پس از مداخله، نمره ی افسردگی مشارکت کنندگان بر اساس پرسشنامه افسردگی بک و مصاحبه روانشناس بررسی شد. همچنین کیفیت خواب مشارکت کنندگان با استفاده از پرسشنامه پیترزبورگ ارزیابی شد. نتایج مطالعه نشان داد که نمره افسردگی پس از مداخله در گروه دریافت کننده شکلات تلخ به طور قابل توجهی در مقایسه با گروه شکلات شیری کاهش یافته بود. با این حال، تفاوت آماری معنیداری در نمره کلی کیفیت خواب و زیر دامنههای آن بین دو گروه پس از مداخله مشاهده نشد. |
| متخصصان و پژوهشگران | عنوان خبر متن خبر |
| سیاستگذاران درمانی | عنوان خبر متن خبر |
| سیاستگذاران پژوهشی | عنوان خبر متن خبر |
| لینک (URL) مقاله انگلیسی مرتبط منتشر شده 1 |
