بررسی عوامل موثر بر ابتلا به سندروم متابولیک براساس الگوهای پنهان شیوه زندگی و متد توضیحی-متوالی در سالمندان ساکن شهر یزد
The assessment of factors affecting metabolic syndrome based on latent class anaysis and explanatory-parallel method among elderly population in Yazd city
مجریان: لیلا جهانگیری
خلاصه روش اجرا: این پژوهش یک مطالعه میکس متد از نوع توضیحی- متوالی، مشتمل بر دو فاز کمی و کیفی است. فاز اول یک مطالعه کمی است که در قالب یک مطالعه مقطعی انجام می شود و الگوهای پنهان شیوه زندگی در سالمندان مبتلا به سندروم متابولیک را مشخص می کند. فاز دوم یک مطالعه کیفی با رویکرد تحلیل محتوای هدایت شده است که به تبیین چرایی اتخاذ شیوه زندگی ناسالم در بین سالمندان متعلق به زیرگروههای با ریسک بالا و پایین مبتلا به سندروم متابولیک می پردازد. ازنمونه ها به طور تصادفی از بین سالمندان زن و مرد بالای 60 سال مراجعه کننده به مراکز بهداشتی شهر یزد که دارای پرونده بهداشتی هستند انتخاب می شوند. جهت تسهیل در نمونه گیری افراد با چاقی شکمی و فشارخون بالای 130 (سیستولیک) و 85 (دیاستولیک))، انتخاب شده و جهت شرکت در مطالعه دعوت می شوند با توجه به میزان شیوع سندروم متابولیک در بین زنان و مردان و دهه های سنی مختلف، نحوه تخصیص تعداد نمونه ها به جنس و دهه سنی به صورت سهمیه ای خواهد بود. با استفاده از پرسشنامه های زیر، الگوهای پنهان شیوه زندگی افراد تعیین می شود و گروههای متفاوت افراد با حداکثر اشتراک بدست می آیند: برای جمع آوری، اطلاعات مربوط به رژیم غذایی از پرسشنامه بسامد خوراک( FFQ) و برای جمع آوری اطلاعات مربوط به وضعیت فعالیت بدنی، از پرسشنامه بین المللی فعالیت جسمی (IPAQ) استفاده می شود. اطلاعات مربوط به مصرف سیگار در قسمت پرسشنامه دموگرافیکی پرسیده خواهد شد. تعریف سندرم متابولیک در این مطالعه بر اساس شاخص های ATPIII تعیین خواهد شد. فاز کمی : ابتدا اطلاعات حاصل از پرسشنامه بسامد خوراک را با تحلیل فاکتور آنالیز با روش Principal component analysis (PCA) و چرخش واریمکس حاصل، الگوهای غذایی بصورت الگوهای غذایی سالم و ناسالم طبقه بندی خواهد شد. متعاقبا سایر اطلاعات حاصل به صورت گروههای پرخطر و کم خطر بدست خواهد آمد. در نهایت با توجه به طبقه بندی اطلاعات بدست آمده بر اساس مدل تحلیل کلاس پنهان افراد یه کلاسهای پر خطر و کم خطر تقسیم خواهند شد. فاز کیفی: با توجه به داده های حاصل از فاز اول و مشخص شدن زیر گروهها، زیرگروههایی که دارای بیشترین و کمترین ریسک فاکتور موثر بر ابتلا به سندروم متابولیک بوده، جهت تبیین چرایی بروز رفتارهای ناسالم شیوه زندگی دراین زیرگروهها، یک مطالعه کیفی با رویکرد تحلیل محتوای هدایت شده در بین سالمندان انجام می شود. نمونه ها به صورت هدفمند انتخاب و تا اشباع داده ها نمونه گیری ادامه می یابد. یعنی تازمانی که دیگر هیچ داده جدیدی به دست نیاید. روش جمع آوری داده ها، مصاحبه نیمه ساختار یافته است. همه سؤالات مصاحبه توسط یک نفر که پژوهشگر اصلی است، پرسیده می شود. بلافاصله بعد از اتمام هر مصاحبه، متن کامل آن همراه با احساسات شرکت کنندگان مثل لحن کلام، سکوت، خنده و ... تایپ و کدبندی می شوند. پس از استخراج کدهای هر مصاحبه، مفاهیم تدوین شده را به دقت مطالعه و بر اساس تشابه، آنها را به دسته های موضوعی یا مفاهیم اصلی دسته بندی می کنیم.
اطلاعات کلی طرح 
| مرحله جاری طرح | خاتمه قرارداد و اجرا |
| کد طرح | 68267 |
| عنوان فارسی طرح | بررسی عوامل موثر بر ابتلا به سندروم متابولیک براساس الگوهای پنهان شیوه زندگی و متد توضیحی-متوالی در سالمندان ساکن شهر یزد |
| عنوان لاتین طرح | The assessment of factors affecting metabolic syndrome based on latent class anaysis and explanatory-parallel method among elderly population in Yazd city |
| نوع طرح | طرح - پایان نامه |
| اولویت طرح | پیشگیری و اپیدمیولوژی و مراقبت در بیماریهای شایع متابولیک و غدد ( دیابت، چاقی و کبد چرب) |
| نوع مطالعه | مطالعات کیفی (Qualitative) |
| تحقیق در نظام سلامت | بلی |
| آیا طرح پایاننامه دانشجویی است؟ | بله |
| مقطع پایان نامه | دکتری تخصصی PhD |
| مدت اجرا - ماه | 24 |
| نوآوری و ضرورت انجام تحقیق | سندرم متابولیک در برگیرنده مجموعه فاکتورهای خطرسازی است که خطر بروز بیماریهای قلبی- عروقی، دیابت نوع 2 و در نهایت میزان مرگ و میر قلبی- عروقی را در افراد بالا می برند. پژوهشهای اخیر کشور ایران نیز نشان میدهد که شانس ابتلا به بیماریهای مزمن در سالمندان زیاد است. در بیست سال گذشته برخلاف کشورهای پیشرفته، مرگ و میر ناشی از بیماریهای قلبی- عروقی در ایران 45- 20 درصد افزایش یافته است که سندرم متابولیک یکی از علل مهم این افزایش است. به علاوه، خطر بروز دیابت را نیز پنج برابر افزایش میدهد. به نظر می رسد عوامل ژنتیکی، متابولیک و محیطی از جمله رژیم غذایی، نقش مهمی در پیشرفت سندرم متابولیک دارند، از آنجا که شیوع چاقی و اضافه وزن در حال افزایش است، شیوع سندرم متابولیک نیز افزایش خواهد یافت. با توجه افزایش تعداد سالمندان کشور از یک طرف و افزایش شیوع این بیماری در بین سالمندان از طرف دیگر و همچنین نقشی که این سندروم در بروز بیماریهای قلبی و عروقی و دیابت دارد و تاثیری که این بیماریها بر میزان مرگ و میر و سالمندان و افزایش هزینه های درمانی کشوری دارد، لذا اقدامات پیشگیرانه نقش مهمی در کاهش بار این بیماری دارد. به نظر می رسد با تعیین عوامل موثر بر سندرم متابولیک و فاکتورهای شیوه زندگی در سالمندان، طبقه بندی آنها در کلاس های کم خطر و پر خطر و همچنین تبیین چرایی قرار گیری افراد در این گروهها بتوان با برنامه های مداخلاتی هدفمند از بار بیماریهای ناشی از سندرم متابولیک در سالمندان کم کرد. از طرفی تاکنون در زمینه شناخت مهمترین ریسک فاکتور زمینه ساز بروز سندروم متابولیک، مطالعه ای بر روی جمعیت سالمندان مبتلا به سندروم متابولیک انجام نشده است که مطالعه حاضر این خلا و شکاف اطلاعاتی را جبران خواهد کرد. از طرفی علل و چرایی بروز این رفتارها در زیر گروههای با ریسک بالای ابتلا به سندروم متابولیک مشخص نیست و برای تبیین علل و چرایی اتخاد شیوه زندگی ناسالم در سالمندان و در افراد در معرض خطر مطالعه کیفی انجام نشده است. در بین استانهای کشور، استان یزد به عنوان یکی از استانهای با میزان بالای شیوع دیابت شناخته می شود. میزان شیوع دیابت در افراد بالای 30 سال در این استان 4/16 درصد است که از نرخ شیوع کشوری( 11 درصد) بالاتر است. همچنین در حدود 30 درصد زنان و مردان به یکی از مشکلات چاقی، فشارخون و چربی خون مبتلا هستند که از ریسک فاکتورهای سندروم متابولیک می باشد. از طرفی این استان یکی از استانهای با درصد سالمندی بالا در کشور می باشد. ریسک بالای ابتلا به سندروم متابولیک در بین سالمندان از یکطرف و همچنین تعداد بالای سالمندان این استان، لزوم انجام مطالعه ای جهت شناخت علل بروز رفتارهای با ریسک بالای ابتلا به سندروم متابولیک را مسجل می کند و لذا این مطالعه در این شهر انجام خواهد شد. |
| اهداف اختصاصی | تعیین زیر گروه های از مبتلایان به سندروم متابولیک از نظر الگوهای رفتاری شیوه زندگی با استفاده از روش تحلیل کلاس پنهان -تعیین شیوع زیر گروه هایی از مبتلایان به سندروم متابولیک از نظر الگوهای رفتاری شیوه زندگی با استفاده از روش تحلیل کلاس پنهان -تعیین عوامل مرتبط با قرار گیری در زیر گروه هایی ازمبتلایان به سندرم متابولیک از نظر الگو های رفتاری مرتبط با شیوه زندگی (این عوامل شامل: سن، جنس، تحصیلات، میزان درآمد، وضعیت تاهل و بیماری های موجود می باشد) |
| چکیده انگلیسی طرح | This research is a mixed method study of explanatory-sequential type, consisting of two phases, quantitative and qualitative. The first phase is a quantitative study conducted in the form of a cross-sectional study that identifies latent class of life style in the elderly with metabolic syndrome. The second phase is a qualitative study guided by a content analysis approach that explains why unhealthy lifestyles are adopted among the elderly belonging to the high and low-risk subgroups with metabolic syndrome. Samples will be randomly selected from male and female elderly over 60 years old who refer to health centers in Yazd who have a health record. To facilitate sampling, people with abdominal obesity and hypertension above 130 (systolic) and 85 (diastolic) will be selected and invited to participate in the study. According to the prevalence of metabolic syndrome among men and women and different decades of age, the method of allocating the number of samples to sex and age will be a quota. Using the following questionnaires, hidden patterns of people's lifestyles are determined and different groups of individuals with maximum participation are obtained: to collect information about diet from the Food Frequency Questionnaire (FFQ) and to collect information about the situation. Physical activity The International Physical Activity Questionnaire (IPAQ) is used. Information on smoking will be asked in the Demographic Questionnaire section. The definition of metabolic syndrome in this study will be determined based on ATPIII indices. |
| کلمات کلیدی | سندروم متابولیک: تعریف نظری: طبق تعریف ارائه شده توسط پانل درمانی بزرگسالان (ATPIII)، شخص مبتلا باید حداقل سه عامل از عوامل خطرساز زیر را داشته باشد: هیپر تانسیون شریانی (فشار خون سیستولیک بیشتر و یا مساوی 135 میلی متر جیوه و فشار خون دیاستولیک بیشتر یا مساوی 85 میلی متر جیوه)، مقاومت به انسولین قند خون ناشتا(FBS ) بیشتر و یا مساوی 100 میلی گرم در دسی لیتر)، دیس لیپیدمی (تری گلیسیرید(TG ) بیشتر یا مساوی 150 میلی گرم در دسی لیتر، چربی با دانسیته بالا (HDL ) به ترتیب در زنان و مردان کمتر از 50 و 40 میلی گرم در دسی لیتر)، و اندازه دور شکم (WC ) در زنان بیشتر یا مساوی 88 سانتی متر و در مردان بیشتر یا مساوی 102 سانتی متر باشد(13). تعریف عملیاتی: در این مطالعه وجود تشخیص قطعی سندروم متابولیک قرار گرفتن در معیارهای تشخیصی(ATPIII) فوق می باشد. رفتار های مرتبط با شیوه زندگی: تعریف نظری: رفتار های مرتبط با شیوه زندگی در برگیرنده مجموعه ای نسبتا هماهنگ از همه رفتار ها و فعالیتهای معین یک فرد در زندگی روزمره است که نیاز های جاری خود را برآورد می سازد(43). تعریف عملیاتی: منظور از رفتار های مرتبط با شیوه زندگی در این مطالعه، مجموعه عادات و رفتارهای فرد هست که با پرسشنامه های فعالیت جسمانی و بسامد تغذیه ای برآورد خواهد شد. ارزیابی مصرف غذایی: تعریف نظری: عبارت است از تعیین میانگین دریافت مواد مغذی، کیفیت و تنوع غذایی، ترجیحات غذایی و الگوی مصرف غذایی افراد (80). تعریف عملیاتی: منظور از ارزیابی مصرف غذایی در این مطالعه ارزیابی دریافت مواد غذایی در رژیم معمولی با استفاده از پرسشنامه FFQ خواهد بود. فعالیت جسمانی: تعریف نظری: طبق تعریف سازمان بهداشت جهانی فعالیت بدنی به هر حرکات بدن که توسط عضلات اسکلتی انجام و نیاز به مصرف انرژی دارد تعریف می شود(81). تعریف عملیاتی: منظور از فعالیت جسمانی در این مطالعه ارزیابی فعالیت های ورزشی و رفتارهای تحرکی فرد مبتلا به سندروم متابولیک در طی روز با استفاده از پرسشنامه اریابی فعالیت فیزیکی می باشد. مصرف سیگار: تعریف نظری: افرادی که در طول زندگی خود 100 عدد سیگار کشیدند و در حال حاضر سیگار مصرف می کنند، بعنوان فرد سیگاری در نظر گرفته می شود(82). تعریف عملیاتی: در این مطالعه بر اساس سئوالات پرسشنامه دموگرافیکی ، وضعیت مصرف سیگار و سایر موارد دخانی فرد تعیین می شود. الگوهای رفتاری تعریف نظری: الگو های رفتاری یا به عبارتی شیوه زندگی، مجموعه ای نسبتا هماهنگ از همه رفتارها و فعالیت های یک فرد در جریان زندگی روزمره است و مستلزم عادات ها و جهت گیری ها است(83). تعریف عملیاتی: در سندروم متابولیک الگوهای رفتاری عبارت است از رفتارهای تغذیه ای، فعالیت فیزیکی، مصرف سیگار . مدل تحلیل کلاس پنهان تعریف نظری: بعضی از پدیده های علوم رفتاری و علوم بهداشتی را نمی توان بصورت مستقیم اندازه گیری کرد، بلکه می توان با مدل هایی افراد را از نظر آن رفتار یا ویژگی به زیر گروه هایی تقسیم بندی کرد به این رفتارها که قابل مشاهده و اندازه گیری نیستند، متغیر های نهفته (Latent Variable) می گویند(84). تعریف عملیاتی: در این مطالعه از این مدل برای شناخت کلاسهای پنهان شیوه زندگی در سالمندان مبتلا به سندروم متابولیک استفاده می شود. تعيين کننده اجتماعي سلامت |
| ذینفعان نتایج طرح | نتایج حاصل از این مطالعه یعنی شناخت علل و چرایی بروز رفتار های ناصحیح شیوه زندگی، می تواند در طراحی برنامه های مداخله ای هدفمند جهت پیشگیری از بروز سندروم متابولیک در بین سالمندان، به میزان زیادی کمک کننده باشد. برنامه ریزان و سیاستگذاران بهداشتی در حوزه سالمندان با دانستن علل و موانعی که باعث می شود سالمندان این رفتارها را از خود بروز دهند، می توانند به صورت هدفمند برنامه های مداخله ای خود را برای رفع همین موانع طراحی نمایند و بیماران مبتلا به سندروم متابولیک نیز از دریافت این برنامه های مداخله ای منتفع می گردند. |
اطلاعات مجری و همکاران
| نام و نامخانوادگی | سمت در طرح |
|---|---|
| لیلا جهانگیری | استاد راهنمای اول (آموزشی ) |
| مهدیه عباسعلیزاد فرهنگی | مشاور |
| علی دهقانی احمداباد | دانشجوی مالک پایان نامه |
اطلاعات تفضیلی
| حوزه خبر | خبر |
|---|---|
| رسانه ها و مردم | عنوان خبر متن خبر |
| متخصصان و پژوهشگران | عنوان خبر دو الگوی سبک زندگی در سالمندان مبتلا به سندرم متابولیک شناسایی گردید.متن خبر بیماریهای مزمن و اختلالات متابولیک نگرانیهای شایع سلامتی هستند که اغلب با افزایش سن تشدید میشوند و افراد مسن را تحت تأثیر قرار میدهند. مطالعه حاضر با هدف بررسی الگوهای سبک زندگی و عوامل خطر سبک زندگی در بیماران مبتلا به سندرم متابولیک (MetS) بر اساس رژیم غذایی، فعالیت بدنی و استعمال دخانیات همچنین اجزای سندرم متابولیک انجام شد. با استفاده از تحلیل عاملی دو الگوی غذایی شناسایی شد که شامل الگوی سنتی (مصرف میوه، ماهی، مرغ، سبزیجات، گوشت، نمک و نوشیدنیهای شیرین شده با شکر) و الگوی پرچرب (مصرف لبنیات پرچرب) بود. در تحلیل کلاس پنهان دو دسته از الگوهای سبک زندگی شناسایی گردید. حدود 35٪ (n = 204) از شرکت کنندگان در کلاس کم خطر (I) و حدود 65٪ (n = 378) از بیماران در کلاس پرخطر (II) طبقه بندی شدند. افراد در کلاس یک با داشتن فعالیت بدنی ، استفاده از یک الگوی سنتی برای رژیم غذایی و بدون مصرف سیگار شناسایی شدند و افراد در کلاس دو با سطوح پایین فعالیت بدنی ،مصرف سیگار کشیدن و الگوی غذایی پرچرب مشخص گردیدند. این یافتهها میتواند متخصصان مراقبتهای بهداشتی را راهنمایی کند تا از ارتباط بین عوامل خطر سبک زندگی مختلف آگاه باشند و روی رفتارهای متعدد به طور همزمان تمرکز کنند. |
| سیاستگذاران درمانی | عنوان خبر متن خبر |
| سیاستگذاران پژوهشی | عنوان خبر متن خبر |
| لینک (URL) مقاله انگلیسی مرتبط منتشر شده 1 |
