طراحی و ارزشیابی پروتکل آموزش فرآیند پرستاری در مقطع کارشناسی رشته پرستاری
Development and Evaluation of Nursing Process Education Protocol in Undergraduate Nursing
مجریان: اکرم قهرمانیان , وحید زمانزاده
خلاصه روش اجرا: خلاصه روش اجرا: این پژوهش ترکیبی از نوع اکتشافی متوالی با هدف طراحی و ارزشیابی پروتکل آموزش فرآیند پرستاری در مقطع کارشناسی رشته پرستاری انجام خواهد گرفت. با توجه به اینکه طراحی پروتکل نیاز به یک بررسی دقیق اولیه دارد بنابراین در ابتدا به منظور کشف ابعاد مختلف پدیده مورد مطالعه که آموزش فرآیند پرستاری میباشد، مرحله اول پژوهش به صورت تحلیل محتوای کیفی قراردادی و با هدف تعیین وضعیت آموزش و راهبردهای آموزشی مورد استفاده در آموزش فرآیند پرستاری موجود از دیدگاه دانشجویان مقطع کارشناسی، اساتید و مربیان صورت خواهد گرفت. پس از آن نیز به دنبال تعیین راهبردهای آموزش فرآیند پرستاری مورد استفاده در ایران و جهان، مرور نظاممند بر اساس 10 گام پیشنهادی گرو و همکاران (2013) و مرور حوزهای با چارچوب پیشنهادی آرکسی و اومالی (2005) انجام خواهد شد. سپس، به دنبال حصول نتایج دو مرحله مذکور، محققین به تلفیق یافتهها پرداخته و پروتکل آموزش فرآیند پرستاری را به صورت گام به گام طراحی خواهند نمود. در انتهای بخش کیفی مطالعه، قابلیت علمی و اجرایی پروتکل به دست آمده از نظر مراحل پروتکل آموزش فرآیند پرستاری، زمان، هزینه لازم برای آموزش پروتکل و منابع لازم برای اجرا از دیدگاه مدرسین و صاحبنظران آموزش فرآیند پرستاری به روش دلفی انجام خواهد گرفت. سپس بخش کمی مطالعه جهت ارزشیابی پروتکل طراحی شده، به صورت مطالعه نیمه تجربی با طرح پیشآزمون و پسآزمون با یک گروه کنترل، با هدف بررسی تأثیر اجرای پروتکل آموزش فرآیند پرستاری بر پیامدهای یادگیری و مهارت تفکر نقادانه، استدلال بالینی و قضاوت بالینی در دانشجویان مقطع کارشناسی پرستاری انجام خواهد گرفت.
اطلاعات کلی طرح 
| مرحله جاری طرح | خاتمه قرارداد و اجرا |
| کد طرح | 65135 |
| عنوان فارسی طرح | طراحی و ارزشیابی پروتکل آموزش فرآیند پرستاری در مقطع کارشناسی رشته پرستاری |
| عنوان لاتین طرح | Development and Evaluation of Nursing Process Education Protocol in Undergraduate Nursing |
| نوع طرح | طرح - پایان نامه |
| اولویت طرح | روشهای توسعه و ارتقاء آموزش در علوم پزشکی، مدیریت آموزشی و برنامهریزی درسی |
| نوع مطالعه | طراحی / ارزشیابی تستها |
| تحقیق در نظام سلامت | خیر |
| آیا طرح پایاننامه دانشجویی است؟ | بله |
| مقطع پایان نامه | دکتری تخصصی PhD |
| مدت اجرا - ماه | 24 |
| نوآوری و ضرورت انجام تحقیق | امروزه روشهای متنوعی در آموزش درس فرآیند پرستاری به دانشجویان پرستاری مقطع کارشناسی استفاده میشود، ولی این آموزشها به طور مستقیم بر پایه مدل اختصاصی و مدونی استوار نیستند. در این میان مدل پیامد، وضعیت حاضر و آزمون (OPT: Outcome-Present State-Test)، که به طور محسوسی مهارتهای تفکر را در دانشجویان میپروراند، میتواند علاوه بر ایجاد زمینه مناسب برای آموزش و یادگیری فرآیند پرستاری در حوزه تئوری، گذر از دانش تئوری به دانش کاربردی بالینی را نیز تسهیل نماید. بنابراین آمادگی لازم برای حضور در بالین و ارائه مراقبت در چهارچوب فرآیند پرستاری نیز فراهم خواهد شد. همچنین با توجه به اینکه آموزش مناسب و اثربخش فرآیند پرستاری در ایجاد نگرش مثبت و انگیزه برای بهکارگیری آن در دانشجویان پرستاری که پرستاران حرفهای آتی خواهند بود، نقش مهمی دارد و با توجه به اینکه پروتکل آموزشی مدونی جهت آموزش اثربخش فرآیند پرستاری موجود نیست، بنابراین طراحی پروتکل آموزش فرآیند پرستاری و آزمودن اثرات آن بر پیامدهای یادگیری و مهارتهای تفکر میتواند گامی نوین و نوآورانه در عرصه آموزش فرآیند پرستاری به عنوان کلیدیترین بخش آموزش پرستاری باشد. |
| اهداف اختصاصی | 1-1: تعیین وضعیت موجود برای آموزش فرآیند پرستاری از دیدگاه دانشجویان مقطع کارشناسی، اساتید و مربیان -2-1: تعیین ویژگی‌های آموزش‌های مؤثر برای آموزش فرآیند پرستاری در ایران و جهان بر اساس مرور بر متون -3-1: طراحی پروتکل آموزش فرآیند پرستاری بر اساس یافته‌های دو مرحله قبل -4-1: تعیین قابلیت علمی و اجرایی پروتکل به دست آمده به روش دلفی از دیدگاه مدرسین و صاحب‌نظران آموزش فرآیند پرستاری -1-2: ارزشیابی اثربخشی پروتکل آموزش فرآیند پرستاری در دانشجویان مقطع کارشناسی پرستاری بر پیامدهای یادگیری شامل دانش، مهارت، نگرش و به‌کارگیری فرآیند پرستاری -2-2: ارزشیابی اثربخشی پروتکل آموزش فرآیند پرستاری در دانشجویان مقطع کارشناسی پرستاری بر پیامدهای مهارت تفکر شامل تفکر انتقادی، استدلال بالینی و قضاوت بالینی |
| چکیده انگلیسی طرح | This exploratory mixed-method study will be conducted to develop and evaluate a nursing process education protocol in undergraduate nursing. Since protocol development requires a rigorous initial review and assessment, therefore, the first phase of the study is discovering the various aspects of the phenomenon under study that is nursing process education. The first phase of study will be conducted in four steps. Firstly, qualitative conventional content analysis study will be conducted with the aim of determining the status of training and the used educational strategies from the perspective of undergraduate students, professors, and educators. Secondly, review of literatures based on systematic review and scoping review will be done to define the used nursing process education strategies in Iran and the world. Then, following the results of these two steps of first phase of study, the researchers will integrate the findings and develop a step-by-step protocol for nursing process education. At the end of the qualitative phase of the study, applicability and scientism of the obtained protocol will be investigated by Delphi method from the perspective of nursing process education teachers and experts. Then, the quantitative part of the study will be conducted for evaluation of the developed protocol as a quasi-experimental study with pre-test and post-test design with a comparison group. The aim of quantitative phase is to examine the effect of implementation of “Nursing Process Education Protocol” on learning outcomes, critical thinking, clinical reasoning and clinical reasoning skills in undergraduate nursing students. |
| کلمات کلیدی | در مطالعات ترکیبی با طرح متوالی اکتشافی که مرحله اول پژوهش کیفی می باشد، تعریف واژگان اختصاصی کاربرد ندارد. با این حال واژه اختصاصی پروتکل در این قسمت تعریف گردید. تعریف واژگان اختصاصی بخش کیفی: پروتکل: تعریف نظری: پروتکلها به صورت قوانین کلی هستند که در محتوای سیاست مشارکت دارند و تعریفی محلی یا زمینهای از فرآیندی خاص ارائه میدهند. پروتکلها از دستورالعملهای راهنمای مجزا و نیازمندیهای قراردادی یا قانونی حاصل میشوند و بازتابی از شرایط زمینهای موجود میباشند. میتوان پروتکلها را در انواع مختلف محلی یا زمینهای تهیه نمود. در واقع پروتکلها به عنوان ابزاری میباشند که به طور اختصاصی مشخص میکنند که در یک زمینه خاص، چه کاری، چه زمانی، توسط چه کسی و در چه قسمتی از فرآیند باید انجام گیرد و کمک میکنند تا کیفیت بهبود یابد (53). میتوان گفت که پروتکلها میتوانند گستره وسعت متفاوتی داشته باشند، به این صورت که ممکن است پروتکل از گایدلاینها به دست آید (53)، یا خود مجموعهای از گایدلاینهای توافق شده (54) یا گایدلاینهای گام به گام (55) باشد. البته مسئله حائز اهمیت این است که حتی اگر پروتکل از گایدلاینها حاصل شود، میتوان پروسیجرهای اجرایی بسیاری از آنها استخراج نمود (53). تعریف عملی: در مطالعه حاضر پروتکل محصول نهایی بررسی یافتههای حاصل از نتایج مطالعه کیفی و مرور برمتون خواهد بود. این پروتکل آموزش فرآیند پرستاری با بررسی الگوهای نظاممند و هدفدار نهفته در پدیده آموزش فرآیند پرستاری، تفکیک و طبقهبندی یافتهها در حوزههای مختلف یادگیری؛ مهارتهای تفکر؛ ساختارها، ابزار و تجهیزات موجود، قوانین، سیاستها و دستورالعملهای راهنمای موجود و حتی عوامل مرتبط با هر کدام از 5 مرحله فرآیند پرستاری طراحی خواهد شد. در واقع پروتکل آموزش فرآیند پرستاری، چگونگی آموزش اثربخش فرآیند پرستاری را با استفاده از راهبردهای آموزشی مؤثر در هر گام و مرحله از فرآیند پرستاری بر اساس شرایط و منابع موجود، به صورت یکپارچه و مدون مشخص خواهد نمود. تعریف واژگان اختصاصی بخش کمی: آموزش فرآیند پرستاری: تعریف نظری: آموزش فرآیند پرستاری، عبارت است از آموزش 5 مرحله اصلی آن شامل بررسی، تشخیصگذاری، برنامهریزی، اجرا و ارزشیابی میباشد (9). امروزه از روشهای مختلفی در آموزش فرآیند پرستاری استفاده میشود که مهارتهای تفکر را در فراگیر رشد میدهند و در آموزش پرستاری مقطع کارشناسی مطلوب میباشند (26–28). تعریف عملی: در مطالعه حاضر جهت آموزش فرآیند پرستاری از پروتکل آموزش فرآیند پرستاری طراحی شده در بخش اول پژوهش استفاده خواهد شد. پیامدهای یادگیری فرآیند پرستاری: تعریف نظری: یادگیری فرآیند پرستاری در دانشجویان، با هم متفاوت بوده و در نهایت پیامد اصلی یادگیری به اجرای فرآیند پرستاری معطوف میگردد (4). دانش و نگرش از جمله عوامل تأثیرگذار بر اجرای فرآیند پرستاری میباشند (6). دانش یکی از مهمترین عوامل تأثیرگذار در یادگیری و بهکارگیری فرآیند پرستاری در مراقبت از بیمار بوده (13,15,16) و برخورداری از دانش، درباره فرآیند پرستاری و اجزاء آن لازمه اجرای مؤثر آن میباشد (17). کمبود دانش درمورد فرآیند پرستاری یکی از موانع اجرای فرآیند پرستاری میباشد (5–7,13,15–17) و با عدم بهکارگیری آن به روش علمی مرتبط است (15) و میتواند نسبت به فرآیند پرستاری نگرش منفی ایجاد کند (2). مهارت کافی نیز لازمه اجرای مناسب فرآیند پرستاری میباشد (16). تعریف عملی: در مطالعه حاضر برای ارزشیابی پیامدهای یادگیری، نمره حاصل از پرسشنامه 25 سؤالی ارزیابی فرآیند پرستاری Nursing Process Assessment Tool شامل نمره دانش، مهارت، نگرش و نمره به کارگیری فرآیند پرستاری مد نظر خواهد بود (56). تفکر انتقادی: تعریف نظری: تفکر انتقادی فرآیندی پیچیده شامل جستجو، کسب، ارزشیابی، تحلیل، ترکیب و مفهومپردازی اطلاعات است که به عنوان راهنمایی برای توسعه تفکر خودآگاهانه فردی، توانایی استفاده خلاقانه از اطلاعات و خطر کردن، به کار میرود (12). مهارتهای مرتبط با آن نیز شامل توانایی تحلیل انتقادی، استدلال استقرایی و قیاسی، استنتاج معتبر، تمایز حقایق از نظرات، ارزشیابی اعتبار منابع اطلاعاتی، شناسایی مفاهیم و تشخیص فرضیات میباشند (37). مهمترین تفاوت تفکر انتقادی با فکر کردن که یک عملکرد ذهنی است، در هدفدار بودن و کنترلشده بودن آن میباشد (38). برای دستیابی به مهارت تفکر انتقادی باید خصوصیاتی همچون استقلال، انصاف، بصیرت، تواضع خردمندانه، شجاعت خردمندانه، یکپارچگی، پشتکار، اعتماد به نفس و کنجکاوی در دانشجویان رشد یابد تا با استفاده از تفکر خلاق، باز اندیشی و شرکت در تفکر تحلیلی از آن بهره گیرند (37). تعریف عملی: بر اساس نمره حاصل از پرسشنامه 34 سؤالی وضعیت تفکر انتقادی کالیفرنیا California Critical Thinking Skills Test; Form B (CCTST) ارزشیابی خواهد شد که در بررسی تفکر انتقادی دانشجویان پرستاری کاربرد دارد و شامل 5 زیرمجموعه «تحلیل»، «ارزشیابی»، «استنتاج» و «استدلال استقرایی» و « استدلال قیاسی» میباشد (57). استدلال بالینی: تعریف نظری: استدلال بالینی شامل مجموعه تفکر باز اندیشانه، همزمان، خلاق و انتقادی در عملکرد پرستاری است (42). این مجموعه در واقع فرآیند شناختی تفکر برای جمع کردن و تحلیل اطلاعات مددجو، ارزشیابی اطلاعات و تصمیمگیری درمورد فعالیتهای پرستاری و فرآیندهای فراشناختی استفاده از مهارتهای تفکر انتقادی برای تعیین مؤثرترین برنامه مراقبت میباشد (37). تفکر انتقادی و مبتنی بر حل مسئله دو اصطلاح رایج برای فرآیندهای شناختی در استدلال بالینی هستند (39). مهارتهای پیش نیاز آن نیز شامل خواندن هدفدار، حفظ کردن، ارتباط دادن ایدهها، درک زبان استاندارد، دانستن حقایق، تجمیع و کنار هم قرار دادن حقایق به روشهای معنادار، استفاده از حقایق و تصمیمگیری درباره مفید بودن حقایق برای وضعیت خاص میباشند (11). استدلال بالینی بخش مهمی از تجربیات یادگیری را فراهم مینماید، که توسعه پایدار آن به عنوان یک چالش در تمامی حرفههای حوزه سلامت، نیازمند راهبردهای چندگانه و آموزش مداوم است (36). تعریف عملی: با توجه به اینکه پرسشنامه استانداردی در زمینه بررسی استدلال بالینی یافت نشد، پس از جستجوی مجدد، در صورت عدم دسترسی به ابزار مناسب، بر اساس سؤالات باز پاسخ و سناریوهای استانداردسازی شده توسط گروه محققین ارزشیابی خواهد شد. قضاوت بالینی: تعریف نظری: قضاوت بالینی پدیدهای تعاملی و وابسته به زمینه و فرهنگ است که ممکن است تحت تأثیر عوامل متعددی واقع شود (48). در واقع قضاوت بالینی تکمیل کننده فرآیند تفکر و لازمه تصمیمگیری است (48). توانمندی در استفاده از مهارتهای تفکر انتقادی و استفاده مناسب از آنها میتواند منجر به قضاوت صحیح و مناسب حرفهای گردد (39)، که مطابق با مسئولیتهای حرفهای و قانونی پرستاران نیز باشد (38). تعریف عملی: بر اساس نمره حاصل از پرسشنامه 38 سؤالی فاکتورهای تأثیرگذار بر قضاوت بالینی دانشجویان پرستاری Influencing Factors of Nursing Student’s Clinical Judgment ارزشیابی خواهد شد که شامل 4 زیرمجموعه شامل «پایش متفکرانه»، «تسهیلکنندههای اطلاعاتی و اخلاقی»، «تسهیلکنندههای آموزشی و محیطی» و «مراقبت همکارانه» میباشد (58). |
| ذینفعان نتایج طرح | مطالعه حاضر با ایجاد پروتکل آموزشی مناسب و اثربخش، به دنبال فراهم کردن پیامد آموزشی مناسب و کارآمد با تکیه بر تفکر در زمینه آموزش فرآیند پرستاری میباشد. در این راستا گروههای متعددی را میتوان جزء ذینفعان نتایج طرح دانست، از این میان میتوان به اساتید، دانشجویان پرستاری، پرستاران (به عنوان فارغ التحصیلان رشته پرستاری)، مددجویان و بیماران، جامعه، سیستم بهداشت و درمان، دانشگاههای علوم پزشکی و وزارت بهداشت اشاره نمود. پروتکل حاصل از این مطالعه در راهگشایی عملکرد آموزشی و حرفهای اساتید پرستاری مفید بوده و امکان ایجاد تنوع در سبک آموزشی و کسب نتایج مطلوب را فراهم خواهد آورد. به این ترتیب که با در دست داشتن پروتکلی مدون میتوان در آموزش فرآیند پرستاری که پایه و اساس آموزش و عملکرد پرستاری میباشد، به صورت کارآمد و بهینه اقدام نموده و بر اساس پروتکل از بهترین روشهای یاددهی و تدریس استفاده کرد. انتخاب روش تدریس مناسب در یادگیری دانشجویان و نگرش آنها نسبت به استفاده از فرآیند پرستاری مؤثر خواهد بود و یادگیری عمیقتر و آگاهانهتر، در کسب صلاحیت حرفهای دانشجویان پرستاری نیز تأثیر به سزایی خواهد داشت. همچنین در آموزش دانشجویان پرستاری بر اساس پروتکل آموزشی، بازده آموزشی و یادگیری بالایی مورد انتظار است، چون با درک بهتر فرآیند پرستاری، اجرای دقیق و مؤثر آن نیز در دوران تحصیل و متعاقباً در جریان شغلی تسهیل میگردد. از طرفی با توجه به اهمیت استفاده درست از فرآیند پرستاری که نیازمند آموزش مناسب میباشد، بنابراین آموزش بر اساس پروتکل اثربخش آموزشی متضمن حرفهای شدن مناسب دانشجویان نیز خواهد بود و کمک شایانی در کسب و حفظ جایگاه حرفهای پرستاری خواهد کرد. از طرفی دانشجویانی که بدین ترتیب آموزش دیده و تربیت شوند نیز پس از فارغ التحصیلی به عنوان پرستار با ورود به عرصههای عملکرد بالینی و اجرای دقیق فرآیند پرستاری در دستیابی به جایگاه حرفهای خویش موفقتر بوده و احساس رضایت شغلی و حرفهای بیشتری خواهند داشت. بنابراین پرستاران آتی میتوانند عملکرد حرفهای و مناسبی بر اساس دانش آموخته از فرآیند پرستاری در قالب پروتکل آموزشی اثربخش فرآیند پرستاری داشته و متناسب با دانش حرفه خویش به انجام مسئولیتهای بالینی خویش بپردازند. بیماران، مددجویان و جامعه نیز به عنوان گروه هدف در اجرای فرآیند پریتاری توسط پرستاران، میتوانند از فواید این مطالعه بهرهمند شوند. چون هر چه آموزش فرآیند پرستاری مؤثرتر واقع شود، دانش کاربردی پرستاران درمورد فرآیند پرستاری و نحوه اجرای آن افزایش مییابد، که به دنبال آن امکان اجرای دقیقتر و صحیحتر آن نیز افزایش یافته و به تبع آن ارائه مراقبت نیز با کیفیتتر خواهد بود.. بنابراین گروهی که فرآیند پرستاری برای رفع نیازهای آنها انجام میگیرد نیز در نهایت از پروتکل تدوین شده برای آموزش فرآیند پرستاری سود خواهند برد. از طرف دیگر سیستم بهداشت و درمان شامل دانشگاه و وزارت مطبوعه نیز همواره به دنبال این است که با تعلیم و تربیت پرستاران صلاحیتدار بتواند به تدوین برنامههای استراتژیک جهت دستیابی به ارائه مراقبت در سطح استانداردهای جهانی بپردازد و مسیر سیاستگذاری را برای سیاستگذاران مدیریت سلامت فراختر نماید. پس شایان ذکر است که تدوین پروتکل آموزشی برای درس پایهای فرآیند پرستاری در رشته پرستاری میتواند در سطح دانشگاه، وزارت و مدیریت حرفهای و بین حرفهای نیز مفید واقع گردد. |
اطلاعات مجری و همکاران
| نام و نامخانوادگی | سمت در طرح |
|---|---|
| اکرم قهرمانیان | استاد راهنمای اول (آموزشی ) |
| وحید زمانزاده | استاد راهنما دوم (آموزشی ) |
| لیلا ولیزاده | مشاور |
| سعیده غفاری فر | مشاور |
| نرگس رمضانزاده | دانشجوی مالک پایان نامه |
اطلاعات تفضیلی
| حوزه خبر | خبر |
|---|---|
| رسانه ها و مردم | عنوان خبر متن خبر |
| متخصصان و پژوهشگران | عنوان خبر پروتکل آموزش فرآیند پرستاری در مقطع کارشناسی رشته پرستاری با سه مولفه جهت بهبود آموزش فرآیند به عنوان زمینه اصلی حرفه پرستاری طراحی و اجرا شد.متن خبر فرآیند پرستاری هسته مرکزی عملکرد پرستاری، مراقبت و حل مسئله در حرفه پرستاری میباشد. امروزه روشهای متنوعی در آموزش فرآیند پرستاری به دانشجویان پرستاری مقطع کارشناسی استفاده میشود، ولی این آموزشها مبتنی بر ساختار مانند مدل، الگو، گایدلاین یا پروتکل اختصاصی و مدونی نیستند. از این رو تیم تحقیق تصمیم گرفت یک پروتکل مدون برای آموزش فرآیند پرستاری برای دانشجویان مقطع کارشناسی این رشته طراحی و آنرا ارزشیابی کند. بدین ترتیب ابتدا مطالعه کیفی با تحلیل محتوای کیفی قراردادی با هدف تعیین وضعیت موجود انجام شد. سپس مرور وسیعی در متون انجام شد و در نهایت داده ها ادغام شد و در مرحله ارزشیابی بر روی دانشجویان اجرا شد. این مطالعه منجر به توسعه پروتکل آموزش فرآیند پرستاری در 3 مؤلفه اصلی شامل (1) پیشنیازهای آموزش فرآیند پرستاری در زمینه افراد، دانش پایه و منابع؛ (2) محتوای اصلی آموزش فرآیند پرستاری در موقعیتهای آموزش نظری فرآیند پرستاری، در دروس تخصصی نظری و در دروس کارآموزی و کارآموزی در عرصه و (3) اصلاحات پیشنهادی جهت تسهیل آموزش فرآیند پرستاری در کوریکولوم آموزشی، توسعه طرحهای نوآورانه مبتنی بر پژوهش و بستر آموزشی گردید. این پروتکل، ساختاری جامع برای آموزش فرآیند پرستاری فرآهم ساخته است. |
| سیاستگذاران درمانی | عنوان خبر متن خبر |
| سیاستگذاران پژوهشی | عنوان خبر متن خبر |
| لینک (URL) مقاله انگلیسی مرتبط منتشر شده 1 |
