بکارگیری “استراتژی اجرای قصد” جهت کاهش دریافت نمک روزانه دربیماران مبتلا به پرفشاری خون، درمناطق روستایی شهر تبریزسا ل 1395
Applying “Implementation intention strategy” to reduce salt intake among hypertensive adults in Tabriz rural area
مجریان: بهجت شکروش آلقو , مهرانگیز ابراهیمی ممقانی
خلاصه روش اجرا: اجرای پژوهش در سه مرحله شامل مرحله قبل از مداخله، مداخله و پس از مداخله خواهد بود. در مرحله اول(قبل مداخله) انتخاب تصادفی مراکز بهداشتی درمانی روستایی، نمونه گیری و جمع آوری داده های اولیه، مرحله دوم با تخصیص تصادفی مراکز بهداشتی درمانی روستایی به گروه مداخله و کنترل و اجرای مداخله طبق” استراتژی اجرای قصد” انجام می گیرد، مرحله سوم جمع آوری داده های حاصل از پیآمد اجرای مداخله می باشد. انتخاب نمونه با استفاده از روش نمونه گیری دومرحله ای تصادفی خواهد بود. در گام اول مراکز بهداشتی درمانی روستایی بصورت خوشه انتخاب شده، از بین مراکز بهداشتی درمانی روستایی شش مرکز برای مداخله و شش مرکز بعنوان کنترل بطور تصادفی انتخاب خواهد شد. تخصیص تعداد نمونه به هر یک ازمراکزمورد مطالعه با روش متناسب با جمعیت تحت پوشش مراکز بهداشتی درمانی صورت خواهد گرفت. براساس فرمول برآورد حجم نمونه، حداقل حجم نمونه در هر گروه برابر 71 مورد محاسبه شد. با احتساب 20 درصد ریزش، حجم نمونه به 85 مورد در هر گروه افزایش یافت. جمع آوری داده ها با استفاده از پرسشنامه معتبر چندگانه ( برای بیماران کم سواد و بی سواد همراه با مصاحبه) خواهد بود. بخش اول پرسشنامه شامل اطلاعات جمعیتی (سن، سواد،جنسیت , شغل، بعد خانوار، وضعیت اقتصادی اجتماعی)، بخش دوم پرسشنامه شامل اطلاعات تن سنجی (قد و وزن، دور شکم)، اندازه فشارخون سیستولیک، دیاستولیک ، بخش سوم پرسشنامه سوالات آگاهی، نگرش ،ادراک (کنترل درک شده ,ادراکات نادرست)، عملکرد، قصد و نرم های انتزاعی می باشد. جهت جمع آوری داده های مربوط به دریافت نمک ازطریق پرسشنامه معتبر، نیمه کمی بسامد غذایی(FFQ) وسنجش سدیم دفعی ادرار و کراتینین ادرارخواهد بود. تعیین نمایه توده بدنی(BMI) با استفاده از شاخص های تن سنجی و اندازه گیری وزن ،قد، دور شکم انجام می گیرد.تعیین پرفشاری خون با استفاده ازفشارسنج وتعیین فشار سیستولیک و دیاستولیک برحسب(mmhg) و مقایسه آن با معیار استاندارد توسط کارشناس بهداشت عمومی تعلیم دیده انجام می گیرد. پس از جمع آوری داده های اولیه، تخصیص تصادفی مراکر بهداشتی درمانی روستایی به دو گروه مداخله و کنترل، برنامه مداخله مطابق با "استراتژی اجرای قصد" برای بیماران مبتلا به پرفشاری خون در گروه مداخله بطور انفرادی اجرا می شود. پیآمد حاصل از مداخله در گروه مداخله و کنترل در قالب” نظریه رفتار برنامه ریزی شده" (TPB) با استفاده از روش تحلیل مسیریPath analysis)) رابطه تغییرات آگاهی، نگرش با تعدیل متغیرهای موثر بر قصد و رفتار حاضر در الگو و با لحاظ نمودن قصد بعنوان متغیر میانجی رفتار بررسی خواهد شد.
اطلاعات کلی طرح 
| مرحله جاری طرح | خاتمه قرارداد و اجرا |
| کد طرح | 65127 |
| عنوان فارسی طرح | بکارگیری “استراتژی اجرای قصد” جهت کاهش دریافت نمک روزانه دربیماران مبتلا به پرفشاری خون، درمناطق روستایی شهر تبریزسا ل 1395 |
| عنوان لاتین طرح | Applying “Implementation intention strategy” to reduce salt intake among hypertensive adults in Tabriz rural area |
| نوع طرح | طرح - پایان نامه |
| اولویت طرح | غربالگری و پایش روند بیماریهای غیرواگیر با تاکید بر بیماریهای کلیوی |
| نوع مطالعه | مطالعه توصیفی مداخله ای (پیش تجربی- تجربی- شبه تجربی) |
| تحقیق در نظام سلامت | بلی |
| آیا طرح پایاننامه دانشجویی است؟ | بله |
| مقطع پایان نامه | کارشناسی ارشد |
| مدت اجرا - ماه | 12 |
| نوآوری و ضرورت انجام تحقیق | نوآوری پژوهش بر اساس شواهد موجود برای اولین بار مداخله آموزشی جهت کنترل دریافت نمک با استفاده از استراتژی اجرای قصد شامل (action plan،coping plan) مبتنی بر نظریه تاثیر داشتن برنامه گلاویز و همکاران در بیماران زن و مرد با سطوح مختلف دانش، نگرش، قصد مورد سنجش قرار می گیرد. |
| اهداف اختصاصی | تعیین و مقایسه تغییرات مقداردریافت نمک روزانه دربیماران مبتلا به پرفشاری خون در گروه های مداخله و کنترل -تعیین و مقایسه تغییرات آگاهی دربیماران مبتلا به پرفشاری خون در گروه های مداخله وکنترل -تعیین و مقایسه تغییرات نگرش دربیماران مبتلا به پرفشاری خون در گروه های مداخله وکنترل -تعیین و مقایسه تغییرات آگاهی و دریافت نمک دربیماران مبتلا به پرفشاری خون در گروه های مداخله وکنترل -تعیین و مقایسه تغییرات نگرش و دریافت نمک دربیماران مبتلا به پرفشاری خون درگروه های مداخله وکنترل |
| چکیده انگلیسی طرح | Abstract Background and aims: Due to the direct association between salt (sodium) intake and hypertension, cardiovascular diseases and other disorders, and according to the critical role of proper knowledge, attitude and behavior regarding salt intake among patients with hypertension, the present study aimed to assess salt intake patters as well as knowledge and attitude of patients with hypertension, who attended rural health centers of Tabriz in 2016. Materials and Methods: The present descriptive-analytical study was conducted among 205 patients with hypertension, covered by 12 rural health centers of Tabriz, Iran; two phase randomized sampling was used. Data were collected by questionnaires, anthropometric measures were taken, systolic and diastolic blood pressure were measured, and 24-h urinary sodium excretion was assessed for the patients by a trained researcher; data were analyzed by SPSS software. Key words: salt intake, knowledge, attitude, behavior, hypertension, Tabriz, Iran |
| کلمات کلیدی | تعریف واژه های اختصاصی .استراتژی اجرای قصد( intention Implementation of ) تعریف نظری نوعی استراتژی برای کمک به افراد جهت تغییر قصد مثبت به رفتار موثرمی باشد که شامل دو مرحله برنامه ریزی عملی یا اقدام (action planning) و برنامه مقابله( coping planning) می باشد که هدف توانمند سازی افراد جهت انجام رفتار مطابق با قصد حتی در شرایطی که موانع رفتار مورد نظر یا رفتارهای رقیب و متضاد وجود دارد(4). تعریف عملی : در این پژوهش منظوراز استراتژی اجرای قصد، رویکرد های عملی آموزش جهت حصول به اهداف برنامه یا کنترل مقدار نمک دریافتی و اقلام غذایی پرنمک در بیماران مبتلا به پرفشاری خون مطابق با الگوی( action planningو coping planning) انجام می شود. برنامه ریزی عملی یا اقدام ( Action planning ) تعریف نظری :نوعی شبیه سازی ذهنی که با ربط دادن علایم وضعیتی و پاسخ های رفتاری به شرایط آینده انجام می گیرد. ابزاری جهت طراحی عادات خودتنظیمی جهت کمک به تغییر رفتاراست ،اگاه ساختن افراد ازشرایط آتی انجام رفتار مطابق با پاسخ های مقابله ممکن می باشد. هدف پیش بینی مکان، زمان و نحوه انجام یک رفتار معین است که در آینده رخ خواهد داد(4) تعریف عملی : در این مطالعه بیمار در فرم طراحی شده زمان، مکان و نحوه دریافت نمک و اقلام غذایی پر نمک را برای یک ماه آینده با کمک کارشناس پیش بینی و تعیین می کند. برنامه ریزی مقابله (Coping planning) تعریف نظری :برنامه ریزی شناختی است که بر شرایط خطر و یا موانع انجام رفتار معین تاکید دارد ، که ممکن است مانع انجام رفتار شوند و یا با انجام رفتار هدف تداخل می کند. در واقع رابطه ذهنی بین شرایط مورد انتظار است که حصول به رفتار برنامه ریزی شده و پاسخ های ممکن مقابله را میسر می سازد(4 ،31) تعریف عملی: در این مطالعه منظور از برنامه مقابله شیوه های عملی است که بیمار جهت مقابله با موانع احتمالی جهت کاهش مقدار نمک، اقلام غذایی پرنمک درزمان ومکان های مشخص شامل منزل و بیرون از منزل در مهمانی یا رستوران با کمک کارشناس آموخته، بکار خواهد گرفت و در فرم مخصوص ثبت خواهد شد. پرفشاری خون(Hypertension) تعریف نظری:فشار خون شریانی بالاو غیرطبیعی با و بدون علت شناخته شده را پرفشاری خون می گویند(39). تعریف عملی : در این مطالعه پرفشاری خون با اندازه گیری فشار خون سیستولیک و دیاستولیک بیماران توسط کارشناس مراقب سلامت تعیین می شود. فشارخونی است که متوسط دو یا سه فشارخون دیاستولی اندازه گیری شده در فواصل متفاوت 90mmHg ویا متوسط فشارخون سیستولی بیش از 140mmHgباشد. نمایه توده بدنی ( BMI) تعریف نظری : عبارت است ازافزایش توده بدون چربی بدن . شاخص تن سنجی جهت سنجش اضافه وزن یا چاقی است که حاصل تقسیم وزن(Kg) به مجذورقدm)) تعیین می شود. دور شکم بعنوان شاخص معتبر چاقی شکمی نیز استفاده می شود.(39). تعریف عملی : دراین مطالعه شاخص توده بدنی با اندازه گیری وزن ، قد ودورشکم به قد ایستاده بیمار توسط کارشناس مراقب سلامت تعیین می شود ومطابق با استانداردهای بین المللی (BMI<18.5 kg/cm2) در محدوده کم وزن,(BMI= 18.5-24.9 kg/cm2) در محدوده طبیعی و (BMI=25-29.9 kg/cm2) در محدوده اضافه وزن طبقه بندی می شود. رفتار Behaviour)) تعریف نظری : رفتار واکنشی ست که در برابر یک عمل یا کنش بیرونی از موجود زنده سر میزند بعبارتی روشی که فرد عمل می کند ،سلوک ،شیوه برخوردو واکنش نشان دادن تحت شرایط مختلف را رفتار می نامند (40). تعریف عملی : در این مطالعه منظور از رفتار شامل کاهش مقدار دریافت نمک روزانه از طریق سنجش مقدار سدیم دفعی ادرار تعیین و اندازه گیری خواهد شد. خودداری از افزودن نمک به غذا سرسفره، حذف نمکدان از سفره , کاهش دریافت اقلام غذایی پرنمک براساس امتیاز حاصل از پاسخ های بیماران به سوالات پرسشنامه تعیین می شود. تعداد سوالات مربوط به بخش رفتار یا عملکرد 3 سوال می باشد. مقدار نمک اضافه شده به غذا یک قاشق چای خوری سر صاف معادل 4 گرم معیار سنجش مقدار نمک می باشد, که براساس گزینه های : بیش از 2.5 قاشق چای خوری، 2-2.5 قاشق چای خوری، 1.5 قاشق چای خوری، کمتر از یک قاشق چای خوری تعیین می شود. افزودن نمک سر سفره به غذا با مقیاس پنج گزینه ای سنجیده می شود.(همیشه =5، اغلب اوقات=4، گاهگاهی= 3، بندرت =2، هرگز=1) تعیین می شود. . آگاهی:Knowledge)) تعریف نظری :تحصیل و جمع آوری اطلاعات در مغز به منظور استفاده از آنها و یا ضبط این اطلاعات به آگاهی معروف است (40). تعریف عملی : در این مطالعه منظور از آگاهی سنجش اطلاعات بیماران در مورد مقدار نمک رژیم غذایی، اقلام غذایی پرنمک می باشد که براساس امتیاز حاصل از پاسخ های بیماران به سوالات پرسشنامه بخش آگاهی ( می داند، پاسخ صحیح= 1، نمی داند، ناصحیح =0 ) تعیین و سطح بندی می شود. تعداد سوالات مربوط به بخش آگاهی4 مورد می باشد. دامنه ممکن امتیازات آگاهی(0-4) خواهد بود. نگرش(Attitute ) تعریف نظری : سازمان بندی نسبتا دائمی باورها در مورد یک شئ یا موقعیتی که فرد را آماده واکنش در یک جهت خاص می نماید(40). تعریف عملی : نگرش بیماران مبتلا به پرفشاری خون از طریق پاسخ به سوالات درمورد تمایل به مزه و دلچسب و خوشمزه بودن غذا های دارای نمک می باشد که براساس امتیاز حاصل از پاسخ ها ی بیماران به سوالات پرسشنامه براساس مقیاس پنج گزینه ای (خیلی موافقم=5، نسبتا" موافقم=4، بی نظرم=3، نسبتا" مخالفم=2، خیلی مخالفم=1) تعیین می شود. تعدادسوالات مربوط به نگرش 5 سوال بوده ودامنه ممکن امتیازات نگرش در کل (25-5) می باشد.امتیاز( 9-5) ضعیف, امتیاز(14-10 ) متوسط , امتیاز( 19-15) خوب (25-20 ) خیلی خوب می باشد. ادراک (Percieve) تعریف نظری : عمل یا قدرت فهم داد های دریافت شده از طریق حواس، آگاهی ،بصیرت و بینش می باشد بعبارتی عبارت است از تفسیر یا مفهوم دادن به اطلاعات حسی یا داده های رسیده به مغز(40). تعریف عملی : دراین مطالعه ادراک بیماران مبتلا به پرفشاری خون از طریق سنجش ادراکات نادرست و پاسخ به سوالات پرسشنامه براساس مقیاس پنج گزینه ای لیکرت بصورت (خیلی موافقم=5 ، نسبتا" موافقم=،4 بی نظرم=3، نسبتا" مخالفم=2، خیلی مخالفم=1) تعیین می شود. تعدادسوالات مربوط به ادراک 4سوال بوده ودامنه ممکن امتیازات ادراک در کل(20-4) می باشد. امتیاز( 7-4 ) نشان دهنده درک ضعیف, امتیاز(11-8) درک متوسط, امتیاز(15-12) خوب و امتیاز(19-16) خیلی خوب طبقه بندی خواهد بود. کنترل درک شدهperceived control) ) تعریف نظری : تحت تاثیر قرار گرفتن انگیزه یک فرد به وسیله درک او از میزان دشواری رفتارها و میزان موفقیت وی در انجام یا عدم انجام یک رفتار، کنترل درک شده نامیده می شود(41). تعریف عملی : در این مطالعه منظور درک بیمار از کنترل مقدار نمک و اقلام غذایی پرنمک که براساس امتیازحاصل از پاسخ های بیماران به سوالات پرسشنامه براساس مقیاس پنج گزینه ای لیکرت (خیلی موافقم=5، نسبتا"موافقم=4، بی نظرم=3، نسبتا" مخالفم=2، خیلی مخالفم=1) تعیین می شود. تعدادسوالات مربوط به کنترل درک شده 4سوال بوده ودامنه ممکن امتیازات کنترل درک شده در کل(20-4) می باشد. امتیاز( 7-4 ) نشان دهنده درک ضعیف, امتیاز(11-8) درک متوسط, امتیاز(15-12) خوب، (19-16) خیلی خوب طبقه بندی خواهد شد. قصد intent) ) تعریف نظری : انگیزه عمل یا اقدام ، ترکیبی از نگرش نسبت به انجام رفتار و هنجارهای ذهنی که منجر به انجام رفتار می شود و از مهمترین عوامل تعیین کننده رفتار شخص می باشد(42). تعریف عملی: در این مطالعه منظور تصمیم بیمار مبتلا به پرفشاری خون جهت کاهش مقدار نمک ، اقلام غذایی پرنمک می باشد که براساس پاسخ به سوالات پرسشنامه قصد ومقیاس پنج گزینه ای لیکرت بصورت(خیلی موافقم=5،نسبتا"موافقم=4، بی نظرم=3، نسبتا" مخالفم=2، خیلی مخالفم=1) تعیین می شود.دامنه ممکن امتیازات قصد در کل (15-3) می باشد. امتیاز( 5-3) نشان دهنده قصد ضعیف ، (8-6 ) قصد متوسط, امتیاز(11-9) قوی ,امتیاز (15-12) خیلی قوی طبقه بندی خواهد شد. نرم های انتزاعیSubjective norm)) تعریف نظری : ارزیابی شخص ازاینکه چگونه اشخاص مهم در زندگی از وی انجام رفتار را انتظار دارند. نرم های انتزاعی بوسیله اعتقادات نرمی شکل می گیرد. اعتقادات نرمی، اعتقادات شخص درمورد هریک از اشخاص مهم در زندگی در مورد رفتار معین چه احساسی دارند(41) . تعریف عملی: در این مطالعه منظوراعتقاد شخص در مورد اهمیت نظر اعضا خانواده، اطرافیان و دوستان خود در مورد کاهش مقدار نمک، اقلام غذایی پرنمک می باشد. که براساس پاسخ به سوالات پرسشنامه و مقیاس پنج گزینه ای لیکرت بصورت (خیلی موافقم=5 ، نسبتا" موافقم=،4 بی نظرم=3، نسبتا" مخالفم=2، خیلی مخالفم=1) تعیین می شود. تعدادسوالات مربوط به نرم های اجتماعی 5سوال بوده ودامنه ممکن امتیازات نرم های اجتماعی در کل (25-5) می باشد. امتیاز( 9-5) نشان دهنده اعتقاد ضعیف, امتیاز(14-10 ) متوسط, امتیاز( 19-15) قوی (24-0 ) خیلی قوی طبقه بندی خواهد شد. نظریه رفتار برنامه ریزی شده "نظریه رفتار برنامه ریزی شده "(Theory of planned behavior) آجزن و فیش بین (Martin Fishbein, Icek Ajzen ) یا نسخه جدید و توسعه یافته "نظریه عمل منطقی " (Theory of reasoned action) می باشد. " نظریه عمل منطقی" شامل سه بلوک اصلی قصد رفتاری، نگرش نسبت به رفتار و نرم های انتزاعی بود، "نظریه رفتار برنامه ریزی شده " علاوه بر قصد رفتاریbehavioral intention) (BI)) ))،نگرش نسبت به رفتار، اعتقادات رفتاری و نرم های انتزاعی از طریق اعتقادات نرمی ، انگیزش رعایت، درک کنترل رفتاری و درک قدرت ( درک شخص از سهولت یا مشکل بودن اتخاذ یک رفتار معین تعریف شده است که بعنوان تسهیل گرها یا موانع انجام رفتار می باشد) را ارائه نمودند.(23 ،24) تعيين کننده اجتماعي سلامت |
| ذینفعان نتایج طرح | نتایج حاصل از این پژوهش مداخله ای در برنامه ریزی مداخلات آموزشی جهت تغییر و اصلاح رفتارهای غذایی، کنترل دریافت نمک، آموزش وتوانمندسازی بیماران مبتلا به پرفشاری خون در مراکز بهداشتی درمانی، کلینیک های تخصصی بیماریهای قلب و عروق و بیماریهای کلیوی کاربرد خواهد داشت . |
اطلاعات مجری و همکاران
| نام و نامخانوادگی | سمت در طرح |
|---|---|
| بهجت شکروش آلقو | استاد راهنمای اول (آموزشی ) |
| محمد اصغری جعفرآبادی | مشاور |
| مهرانگیز ابراهیمی ممقانی | استاد راهنما دوم (آموزشی ) |
| پروین ریحانی میران | دانشجوی مالک پایان نامه |
اطلاعات تفضیلی
| حوزه خبر | خبر |
|---|---|
| رسانه ها و مردم | عنوان خبر بیماران مبتلا به پرفشاری خون در کنار مصرف دارو باید مقدار نمک دریافتی خود را کنترل کنندمتن خبر اهمیت موضوع: پرفشاری خون یکی از علل ابتلا و مرگ از بیماریهای قلبی عروقی می باشد. خوردن اقلام غذایی پرنمک و افزودن نمک به غذا ها باعث افزایش فشارخون می شود.
مهمترین یافته ها: بیماران مبتلا به پرفشاری خون در روستاهای آذربایجان شرقی بیش از یک قاشق مرباخوری نمک به غذا اضافه می کردند. زنان هنگام پخت غذا و بیماران مرد موقع خوردن غذا نمک اضافه می کردند. اضافه کردن نمک به غذا در زنان خانه دار،مبتلا به پرفشاری خون در سنین بالای 55 سال شایع بود. عدم آگاهی از تاثیر نمک و مقدار نمک مورد نیاز بدن از علل دریافت نمک زیاد در بیماران مبتلا به پرفشاری خون بود.
پیشنهادات: بیماران مبتلا به پرفشاری خون در کنار مصرف دارو، جهت کاهش مقدار نمک دریافتی خودتعلیم ببینند. برنامه آموزش عمومی و فردی برای کاهش نمک زنان و مردان لازم است. شیوه های کاهش نمک هنگام پخت غذا برای زنان آموزش داده شود. شیوه های کاهش نمک هنگام خوردن غذا برای مردان آموزش داده شود. بیماران بجای نمک از چاشنی های سالم مثل آبلیمو، آبغوره، پودر های گیاهی جهت طعم دار کردن غذاها استفاده کنند. |
| متخصصان و پژوهشگران | عنوان خبر متن خبر |
| سیاستگذاران درمانی | عنوان خبر متن خبر |
| سیاستگذاران پژوهشی | عنوان خبر متن خبر |
| لینک (URL) مقاله انگلیسی مرتبط منتشر شده 1 |
