طراحی و ارزیابی سیستم مبتنی بر واقعیت مجازی برای آواتار درمانی بیماران مبتلا به اسکیزوفرنیا دارای هذیان پارانوئید

مجریان: طاها صمدسلطانی , سارا فرهنگ

خلاصه روش اجرا: مطالعه حاضر از نوع توصیفی-توسعه ای میباشد. که در سه فاز توصیفی ، توسعه ای و ارزیابی تدوین شده است. فاز اول از نوع توصیفی خواهد بود، که به منظور استخراج ویژگی های بالینی و فنی برای طراحی محیط واقعیت مجازی با هدف آواتار درمانی بیماران اسکیزوفرنیاپارانوئید انجام خواهد شد. به این منظور یک مرور بر روی مطالعات انجام شده در حوزه واقعیت مجازی و بیماران پارانوئید برای استخراج ویژگیها، نیازمندیها و محتوای مورد نیاز برای توسعه ابزار مناسب جهت درمان این بیماران انجام خواهد شد. جستجوی مطالعات منتشر شده در پایگاه داده های pubmed, PsycINF ،google scholar ،, SID , Embase, scopus, science web of بدون اعمال فیلتر زمانی انجام خواهد شد. کلیدواژه های فارسی شامل واقعیت مجازی، شبیه سازی، آواتار درمانی، هذیان آسیب گزند، پارانوئید و کلیدواژه های انگلیسی شاملVR , virtual realit*, avatar therapy, Paranoi*, persecutory delusion , خواهد بود. همچنین کلیدواژه های مذکور با عملگرهای جست و جو(NOT,OR,AND) در پایگاه های اطلاعاتی ترکیب خواهند شد. سپس تمام عناوین و چکیده مقاله های شناسایی شده بررسی خواهند شد تا مقالات مرتبط مشخص شوند .مقالاتی که مرتبط هستند، با مرور کامل متن و با معیارهای ورود و خروج بررسی خواهند شد. سپس داده های مورد نیاز از مطالعاتی که معیار ورود به پژوهش را دارا باشند استخراج شده وجهت تعیین ویژگی های بالینی و فنی برای طراحی ابزار واقعیت مجازی مناسب جهت درمان بیماران پارانوئید گردآوری خواهند شد. در فاز توسعه ای، با تشکیل فوکوس گروپ، ویژگی های بدست آمده در مرحله قبلی در جلسه ای با حضور سه نفر از متخصصین حوزه روانپزشکی که تجربه درمان بیماران پارانوئید را دارند، به رای گذاشته خواهد شد تا تحت نظر متخصصین، مدل مناسب با ویژگی های تعیین شده تهیه شود. سپس براساس محتوای تایید شده، سناریو و محیط مجازی مناسب به منظور آواتار درمانی طراحی خواهد شد. که به این منظور، یک محیط اجتماعی مجازی با نرم افزار یونیتی و unity asset ها ایجاد خواهد شد. سناریو، یک محیط اجتماعی خواهد بود و همچنین برای اینکه بیماران محیط را با تصاویر و صداهای واقعی تجسم کنند و محیط پیچیده با غوطه وری بیشتر ارائه شود، تعدادی آواتار انسانی با خصوصیات مختلف ظاهری طراحی خواهد شد و آواتارها با حالات مختلف مثل خنثی، عصبانی، شادی، تعجب، ناراحت و تهدید با بیماران برخورد خواهند کرد، با آنها تعامل کرده یا از کنارشان رد خواهند شد. همچنین آواتارها هنگام برخورد با بیمار، برای برقراری ارتباط جملات از پیش ضبط شده را خواهند گفت. درواقع یک سناریوی ثابت کلی طراحی خواهدشد، که در طی جلسات ممکن است با توجه به پیشرفت جلسه، تغییراتی به نسبت فرد در آن ایجاد شود. پس از اتمام طراحی سیستم به منظور ارزیابی آن از روش نیمه تجربی استفاده خواهد شد. جامعه پژوهش شامل بیماران مبتلا به اسکیزوفرنیاپارانوئید خواهد بود و نمونه پژوهش با روش نمونه در دسترس از متن کوهورت Azeri recent onset acute phase psychosis survey (ARAS) انتخاب خواهد شد. معیار ورود به مطالعه شامل افراد با تشخیص اسکیزوفرنیاپارانوئید و سن بالای 18سال خواهد بود. و معیار خروج شامل سایکوز ناشی از علل اورگانیک، سومصرف مواد ، IQ پایین تر از نرمال بوده، همچنین بیمارانی که با تکمیل جلسات درمانی همکاری نداشته باشند از مطالعه خارج خواهند شد. از بیماران یا نماینده قانونی آنها پس از ارائه توضیحات لازم درمورد مطالعه، رضایت کتبی گرفته خواهد شد و بیماران در صورت داشتن رضایت آگاهانه وارد مطالعه خواهند شد، همچنین تمام اطلاعات بصورت محرمانه و بدون نام نگهداری خواهند شد و از بیماران هزینه ای برای انجام مداخلات دریافت نخواهد شد. سپس به منظور مقایسه اثر درمان رفتاری-شناختی(CBT)مبتنی بر VR و روش استاندارد مداخلات CBف، بیماران بر اساس کد دریافت شده بطور مساوی در دو گروه مداخله (درمان با CBT) و گروه کنترل(درمان به روش استاندارد) تقسیم خواهند شد. گروه مداخله، درمان مبتنی بر واقعیت مجازی طراحی شده را طی 3 جلسه دریافت خواهند کرد. که هر جلسه حدود 30 دقیقه خواهد بود و یک روانشناس با تجربه درمان رفتاری شناختی جلسات را کنترل خواهد کرد. زمان بندی جلسات تقریبا بدین صورت خواهد بود که 10 دقیقه اول برای آموزش دادن به بیمار درمورد فناوری جدید و جلسات درمانی خواهد بود، سپس 10 دقیقه از این تمرینات شامل درمان شناختی رفتاری مبتنی بر واقعیت مجازی خواهد بود. 10 دقیقه باقیمانده هم برای برنامه ریزی و تأمل در تمرینات استفاده خواهد شد. در طول جلسات واقعیت مجازی، بیماران برای کشف و به چالش کشیدن افکار مشکوک خود در موقعیت های اجتماعی آزمایش میشوند، به این صورت که در محیط مجازی از بیماران خواسته میشود رفتارهای دفاعی خود را انجام ندهند و در محیط طراحی شده، مواردی مثل جلوگیری از تماس چشمی ، رعایت فاصله با آواتار، دوری از آنها و خودداری از برقراری ارتباط با آواتارها را انجام ندهند. تا به این باور برسند که اعتقادات آنها در مورد تهدید و آسیب رسیدن از طرف دیگران نادرست است و از آنچه که میترسند در امان هستند. همچنین هیچ تمرین خانگی در بین جلسات انجام نخواهد شد تا اثرات درمان با واقعیت مجازی بدون تأثیر سایر عوامل بررسی شود. همچنین در گروه کنترل بیماران، درمان CBTاستاندارد را دریافت خواهند کرد. سپس برای مقایسه میزان اثربخشی هر کدام از روشهای درمانی در بهبودی نسبی علائم بیماری، هر دو گروه ارزیابی خواهند شد. که به این منظور بیماران از جنبه سوء ظن و بدگمانی (مربوط به افکار در معرض آسیب دیدن از طرف دیگران و تحت کنترل بودن و احساس ناامنی) براساس پرسشنامه استاندارد PANSS ارزیابی خواهند شد . بعد از اتمام مطالعه، در صورت مشخص شدن برتری هرکدام از مداخلات، گروه دیگر نیز برای دریافت همان روش درمانی دعوت خواهند شد.