طراحی، ایجاد و ارزیابی سامانه تصمیم یار تجویز منطقی آنتی بیوتیک برای بخش مراقبت ویژه ی نوزادان
Design, Implementation and Evaluation of rational antibiotic prescribing decision support system to neonatal intensive care unit
مجریان: کیوان میرنیا , پیمان رضایی
خلاصه روش اجرا: پژوهش حاضر توسعه ای کاربردی خواهد بود و در 3 فاز مطالعاتی انجام خواهد شد. فاز مطالعاتی توصیفی، فاز مطالعاتی توسعه ای و فاز مطالعاتی ارزیابی. روش مطالعه ترکیبی خواهد بود و دارای جامعه و نمونه های متفاوتی در فازهای مختلف خواهد بود. فاز مطالعاتی توصیفی، بررسی وضعیت مقاومت و تجویز آنتی بیوتیک در ایران طی دو گام انجام می گیرد. به این صورت که طی یک مرور نظامند در ابتدا مطالعاتی که به بررسی مقاومت آنتی بیوتیکی در ایران پرداخته اند مورد بررسی قرار می گیرند تا از نتایج حاصل از آن در توسعه ی مدل تصمیم استفاده شود. براساس اهداف مطالعه و پیامدهای مورد بررسی، داده های استخراج شده بصورت توصیفی ارائه شده و مورد بحث و درنهایت نتایج جمع بندی خواهند شد. سپس در گام دوم با گردآوری سناریو های بالینی از محیط واقعی در بخش مراقبت ویژه نوزادان بیمارستانهای منتخب شهرهای تبریز و تهران و بوشهر، و به اشتراک گذاری آن ها با سه نفر متخصص خبره در حوزه ی نوزادان، رفتار تجویز آنتی بیوتیک پزشکان شناسایی شده و پزشکانی که بیش از 50% تجویز نامناسب آنتی بیوتیک داشته اند به عنوان نمونه ی پژوهش برای هدف چهارم مورد استفاده قرار می گیرند. فاز مطالعاتی توسعه ای شامل دو بخش توسعه مدل تصمیم و طراحی سامانه می باشد. مدل تصمیم بر اساس رفرنس ها و گایدلاینهای موجود در حوزه ی نوزادان به همراه قواعد بالینی تجویز با نظر متخصص و الگوهای مقاومت به دست آمده از هدف نخست، توسعه می یابد. روش کار به این صورت می باشد که ابتدا قواعد بالینی تجویز آنتی بیوتیک در عفونت نوزادی از رفرنس ها و متخصصین گرد آوری شده و سپس قواعد به دست آمده با تصمیم نهایی تیم پژوهش در قالب چک لیستی تدوین شده و برای فاز دوم آماده می گردد. دربخش پایانی چک لیست یک سوال باز نیز برای دریافت پیشنهادات بیشتر لحاظ می گردد. سپس چک لیست حاصل با استفاده از روش دلفی با نمونه پژوهش به رای گذاشته خواهد شد. نمونه ی پژوهش متخصصین عفونی نوزادان شاغل در بیمارستانهای آموزشی درمانی وابسته به وزارت بهداشت می باشد و نمونه گیری به صورت نمونه های در دسترس و علاقه مند به شرکت در مطالعه به تعداد حداقل 15 نفر و بدون محدویت حداکثری، انتخاب خواهند شد. پس از آن مدل تصمیم بر اساس نتایج به دست آمده از هدف اول و نتایج به دست آمده از فاز اول هدف دوم و شامل قوانین و روابط (به شکل if-then) ایجاد خواهد شد و در قالب مجموعه هایی به صورت سیستماتیک (طوری که قابل تفسیر برای کامپیوتر باشد) تبدیل خواهد شد. سپس طراحی سامانه با رویکرد "طراحی کاربر محور" در قالب یک تیم توسعه ی تعامل کاربر با متخصصین از طریق متدولوژی های چابک و بر گزاری جلساتی در طی توسعه ی نرم افزار، انجام خواهد شد. سامانه ی تصمیم یار و پایش روند تجویز آنتی بیوتیک به صورت سیستم مبتنی بر وب و بر اساس معماری دو لایه Client/Server طراحی خواهد شد و از فضای ذخیره سازی Cloud برای ذخیره ی داده استفاده می شود. فاز مطالعاتی ارزیابی در سه گام صورت می گیرد. در گام اول، برای ارزیابی دقت سامانه، با مبنا قرار دادن نظر متخصصین و با بکار گیری ابزارهای محاسباتی از قبیل ماتریس اغتشاش یا نمودار ROC میزان تطابق نتایج سامانه با نظر متخصصین ارزیابی شده و معیارهایی از قبیل حساسیت ، دقت و صحت محاسبه و گزارش خواهد شد. در گام دوم برای ارزیابی تاثیر سامانه در تغییر رفتار تجویز آنتی بیوتیک، لینک دسترسی به سامانه بهمراه نام کاربری و کلمه عبور تعریف شده و همراه با سناریوهای تعریف شده برای پزشکانی که بیش از 50% تجویز نامناسب آتی بیوتیک داشته اند ارسال می گردد و از آن ها خواسته می شود تا بر اساس شرایط بالینی موجود در سناریو آنتی بیوتیک مناسب را تجویز و ثبت نمایند. سپس در صورت نامناسب بودن تجویز، آنتی بیوتیک مناسب بهمراه توضیحاتی در صورت لزوم برایشان نمایش داده می شود و با تایید یا رد آنتی بیوتیک پیشنهادی سامانه، میزان تاثیر سامانه در تغییر رفتار تجویز آنتی بیوتیک ارزیابی خواهد شد. در گام سوم هم سامانه با استفاده از پرسشنامه ی استاندارد USE از سه بعد مفید بودن، رضایتمندی و سهولت استفاده ارزیابی می شود. نمونه ی پژوهش در این گام شامل متخصصین نوزادان شاغل در بیمارستان های آموزشی درمانی وابسته به وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و رزیدنت های نوزادان بیمارستانهای آموزشی وزارت بهداشت می باشند. نمونه گیری به صورت نمونه های در دسترس و مایل به همکاری انجام خواهد شد. برای ارزیابی لینک سامانه به همراه پرسشنامه به صورت الکترونیک برای نمونه پژوهش ارسال خواهد. در صورتی عدم دریافت پاسخ از نمونه ی پژوهش، ارزیابی با مراجعه حضوری پژوهشگر انجام خواهد شد.
اطلاعات کلی طرح 
| مرحله جاری طرح | خاتمه قرارداد و اجرا |
| کد طرح | 64525 |
| عنوان فارسی طرح | طراحی، ایجاد و ارزیابی سامانه تصمیم یار تجویز منطقی آنتی بیوتیک برای بخش مراقبت ویژه ی نوزادان |
| عنوان لاتین طرح | Design, Implementation and Evaluation of rational antibiotic prescribing decision support system to neonatal intensive care unit |
| نوع طرح | طرح - پایان نامه |
| اولویت طرح | توسعه زیرساختهای فناورانه الکترونیکی کردن فرایند های بیمارستانی و سلامت |
| نوع مطالعه | طراحی نرم افزار یا ساختارهای مبتنی بر وب |
| تحقیق در نظام سلامت | بلی |
| آیا طرح پایاننامه دانشجویی است؟ | بله |
| مقطع پایان نامه | دکتری تخصصی PhD |
| مدت اجرا - ماه | 16 |
| نوآوری و ضرورت انجام تحقیق | مقاومت میکروبی یک تهدید جهانی است و شواهد موجود نشان می دهد که ایران نیز از مخاطرات مربوط به مقاومت میکروارگانیسم ها مصون نیست و روند افزایشی مقاومت میکروبی به نگرانی و چالش عمده در سیستم سلامت کشور تبدیل شده است. بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت، ایران در میان کشورهایی که تعداد مقاومت چند دارویی در آنها در بیش از 5 مورد از 7 مورد باکتری که از عمده نگرانی های بین المللی محسوب می شود، مشاهده شده است. از دلایل عمده ی ایجاد مقاومت، استفاده ی نامناسب از آنتی بیوتیک می باشد. شاخص "میانگین اقلام دارویی تجویزی" در ایران بیش از میانگین جهانی است. همچنین مقایسه (Defined Daily Dose(DDD مقدار دوز (dose) تعیین شده روزانه آنتی بیوتیکها در ایران با سایر کشورها بیانگر میزان تجویز بالای این گروه از داروها در کشور ما می باشد . با توجه به اوضاع کنونی کشور در این مورد و همچنین با توجه به تاکید کمیته ی کشوری تجویز و مصرف منطقی دارو بر بهره گیری از فناوری اطلاعات تجویز و مصرف دارو در کشور و نیز استفاده از بستر فناوری اطلاعات در روند تجویز و مصرف داروهای ضد میکروبی به عنوان یک هدف استراتژیک در کشور، و همچنین فقدان وجود سامانه های تصمیم یار در این حوزه در کشور، این پژوهش در پاسخ به نیازهای مطرح شده طراحی گشته است تا تجویز آنتی بیوتیک را منطقی نموده و از تجویز موارد غیر ضروری جلوگیری به عمل آید. در مطالعات انجام شده در این حوزه در جهان فقط گایدلاین و یا چند مورد بالینی محدود جهت کمک به تجویز صحیح آنتی بیوتیک در نظر گرفته شده است. در پژوهش حاضر علاوه بر گایدلاین، رویکرد تجویزی پزشکان و الگوی مقاومت داخل کشور نیز در نظر گرفته خواهد شد. |
| اهداف اختصاصی | بررسی وضعیت مقاومت و تجویز منطقی آنتی بیوتیک در ایران -توسعه مدل تصمیم سامانه تصمیم یار تجویز منطقی آنتی بیوتیک -طراحی و ایجاد سامانه تصمیم یار تجویز منطقی آنتی بیوتیک -ارزیابی سامانه تصمیم یار تجویز منطقی آنتی بیوتیک |
| چکیده انگلیسی طرح | Design and evaluation of rational antibiotic prescribing decision support system to neonatal intensive care unit |
| کلمات کلیدی | سامانه پشتیبان از تصمیم بالینی تعریف نظری : نرم افزاری است که طراحی شده تا در تصمیم گیری بالینی بصورت مستقیم کمک کند. در این نرم افزارها خصوصیات هر بیمار یا رکورد با پایگاه دانش بالینی رایانه ای شده تطبیق داده شده و ارزیابی های اختصاصی بیمار و پیشنهاد های مربوط به درمان و مدیریت وی به متخصص بالینی یا بیمار جهت اتخاذ تصمیم نشان داده میشود [42]. تعریف عملی : در این پژوهش سامانه پشتیبان از تصمیم عبارتست از سامانه ای که با استفاده از پایگاه دانش در هنگام تجویر آنتی بیوتیک، هشدار و پیشنهادهای لازم را به تجویز کننده ارائه می دهد. و به تصمیم گیران این حوزه در خصوص تجویز صحیح آنتی بیوتیک کمک می کند. مقاومت آنتی میکروبی تعریف نظری : طبق تعریف سازمان بهداشت جهانی رخداد تغییر میکروارگانیسم ها( از قبیل باکتری، قارچ و ویروس) در هنگام مواجهه با آنتی بیوتیک ها را مقاومت آنتی میکروبی می گویند [43]. تعریف بالینی این پدیده عبارتست از احتمال پایین پاسخ به درمان یک پاتوژن عفونی به رژیم دارویی طبیعی [44]. تعریف عملی : به مقاومت ایجاد شده توسط باکتریها در برابر داروهای رایج برای درمان عفونت ها، مقاومت آنتی میکروبی اطلاق میشود. تجویز منطقی دارو تعریف نظری: تجویز منطقی دارو به معنای تجویز دارو متناسب با نیازهای کلینیکی بیمار، در مقادیر پایه ریزی شده متناسب با نیاز وی، برای یک دوره زمانی کافی و با کمترین قیمت ممکن است [45]. تعریف عملی: در این پژوهش منظور از تجویز منطقی دارو، تجویز منطقی آنتی بیوتیک می باشد. سناریو تعریف نظری: سناریو یک روایت در مورد وضعیت طبیعی و یا مورد انتظار از رویدادهایی است که ممکن است در آینده اتفاق بیفتد و آنها را با زمان حال پیوند داده و در عین حال تصمیمات کلیدی، اتفاقات و عواقب نیز در طول روایت بیان می شود [46]. تعریف عملی: در این پژوهش منظور از سناریو روایتی از شرایط بالینی نوزاد از بدو ورود به بخش NICU تا زمان خروج از بخش می باشد. تغییر رفتار تعریف نظری: تغییر رفتار به معنای تغییر عادت های اشتباه و منفی و تبدیل یا جایگزین کردن عادت های درست و مثبت به جای آن، می باشد [47]. تعریف عملی: در این پژوهش منظور از تغییر رفتار، تغییر رفتار تجویزی پزشکان می باشد. به عبارت دیگر منظور از تغییر رفتار، تغییر تجویز های اشتباه و تبدیل یا جایگزین کردن تجویز های مناسب و منطقی به جای آن می باشد. |
| ذینفعان نتایج طرح | مقاومت آنتی بیوتیکی یکی از مهمترین معضلات بهداشتی جامعه امروز است. این مساله بطور آشکار باعث خطر برای افرادی میشود که عفونت ساده ای داشته و در صورت درمان تحت نظارت پزشک میتوانستند بخوبی بهبود یابند . اما با مصرف نابجای آنتی بیوتیک در دفعات قبل باعث بی تاثیر شدن این داروها شده اند. لذا در وهله ی اول بیماران ذی نفعان اصلی این طرح خواهند بود. اما فقط خود بیماران تنها کسانی نیستند که از نتایج حاصل از مقاومت آنتی بیوتیکی رنج میبرند ، بلکه افراد سالم جامعه هم ضربه خواهند خورد. باکتریهای مقاوم بسرعت بین اعضای خانواده، همکلاسی ها و همکاران گسترش خواهد یافت و سلامت افراد جامعه با گونه بیماریزای جدیدی که به سختی و با هزینه زیاد درمان میشود، تهدید خواهد شد. لذا کل جامعه اعم از سالم و بیمار ذی نفع این طرح خواهند بود. از سوی دیگر افزایش مقاومت ناشی از مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک ها منجر به نیاز به آنتی بیوتیکهای جدید و قوی تر شده است که مشکل این نوع آنتی بیوتیکهای جدید"هزینه بسیار بالا و کمرشکن" آنهاست. به عنوان مثال فقط درمان جوش صورت سالانه بیش از ده میلیارد تومان ارز از کشور خارج می کند [41] و از سوی دیگر با مصرف نابجای آنتی بیوتیک ها مقاومت میکروبی افزایش یافته و در نتیجه نیاز روز افزون به وارد آنتی بیوتیک های جدید و گران قیمت دو چندان خوهد شد که بر خلاف اقتصاد مقاومتی است. بنابراین این طرح در جهت تجویز صحیح آنتی بیوتیک و کاهش مقاومت میکروبی به سیاستگذاران حوزه در جهت کاهش هزینه های وارداتی دارو با کاهش نیاز به آنتی بیوتیک های جدید و قوی تر، کمک خواهد نمود. استفاده از سامانه ی نظارت و تصمیم یار مصرف آنتی بیوتیک کمک بزرگی به تربیت جامعه ی پزشکی جدیدی که پا به عرصه ی طبابت میگذارند خواهد نمود. لذا آموزش پزشکی نیز در این طرح ذی نفع خواهد بود. |
اطلاعات مجری و همکاران
| نام و نامخانوادگی | سمت در طرح |
|---|---|
| کیوان میرنیا | استاد راهنما دوم (آموزشی ) |
| طاها صمدسلطانی | مشاور |
| سید محمد صالح طبیب | مشاور |
| عاطفه اسفندیاری | مشاور |
| نازیلا مفتیان | دانشجوی مالک پایان نامه |
| پیمان رضایی | استاد راهنمای اول (آموزشی ) |
اطلاعات تفضیلی
| حوزه خبر | خبر |
|---|---|
| رسانه ها و مردم | عنوان خبر تشخیص زودهنگام سپسیس نوزادی و کاهش تجویزآنتی بیوتیک غیرضروری، گام مهمی در جهت کاهش مقاومت آنتی بیوتیکی در نوزادان است.متن خبر مقاومت آنتی بیوتیکی یکی از مهمترین معضلات بهداشتی جامعه امروز است. این مساله بطور آشکار باعث خطر برای افرادی میشود که عفونت ساده ای داشته و در صورت درمان تحت نظارت پزشک میتوانستند بخوبی بهبود یابند . اما با مصرف نابجای آنتی بیوتیک در دفعات قبل باعث بی تاثیر شدن این داروها شده اند. لذا در وهله ی اول بیماران ذی نفعان اصلی این طرح خواهند بود. اما فقط خود بیماران تنها کسانی نیستند که از نتایج حاصل از مقاومت آنتی بیوتیکی رنج میبرند ، بلکه افراد سالم جامعه هم ضربه خواهند خورد. باکتریهای مقاوم بسرعت بین اعضای خانواده، همکلاسی ها و همکاران گسترش خواهد یافت و سلامت افراد جامعه با گونه بیماریزای جدیدی که به سختی و با هزینه زیاد درمان میشود، تهدید خواهد شد. لذا کل جامعه اعم از سالم و بیمار ذی نفع این طرح خواهند بود. |
| متخصصان و پژوهشگران | عنوان خبر تشخیص زودهنگام سپسیس نوزادی و کاهش تجویزآنتی بیوتیک غیرضروری، گام مهمی در جهت کاهش مقاومت آنتی بیوتیکی در نوزادان است.متن خبر تجویز آنتی¬بیوتیک اولین قدم در درمان عفونت نوزادان می¬باشد. پزشکان جهت جلوگیری از عوارض بعدی ناشی از عفونت، بدون منتظر ماندن برای نتایج آزمایشگاهی در تایید عفونت، و تنها بر اساس علایم بالینی، آنتی¬بیوتیک درمانی به صورت تجربی را برای نوزادان آغاز می-نمایند. لذا در بسیاری موارد، این امر باعث تجویز آنتی¬بیوتیک غیر ضروری و یا نامناسب و به¬دنبال آن، ایجاد مقاومت آنتی¬بیوتیکی می¬گردد. هدف از این پژوهش طراحی و ارزیابی سامانه¬ی تصمیم¬یار تجویز منطقی آنتی¬بیوتیک، بر اساس ریسک ابتلا به عفونت و الگوی مقاومت آنتی-بیوتیکی، می¬باشد تا با به حداقل رساندن تجویز آنتی¬بیوتیک گامی در جهت کاهش مقاومت آنی¬بیوتیکی در نوزادان، بردارد. |
| سیاستگذاران درمانی | عنوان خبر تشخیص زودهنگام سپسیس نوزادی و کاهش تجویزآنتی بیوتیک غیرضروری، گام مهمی در جهت کاهش مقاومت آنتی بیوتیکی در نوزادان است.متن خبر مقاومت میکروبی یک تهدید جهانی است.در ایران هم روند افزایشی مقاومت میکروبی چالشی عمده در سیستم سلامت کشور است. استفاده از بسترفناوری اطلاعات برای پایش روندتجویز داروهای ضد میکروبی یک هدف استراتژیک درکشور است. در سال 1399 پژوهشی در جهت طراحی سامانه تصمیم یار تجویز منطقی آنتی بیوتیک با هدف کاهش تجویز آنتی بیوتیک غیرضروری و اشتباه درنوزادان به مدت سه سال انجام شد. سامانه طراحی شده بر اساس ریسک فاکتورهای بالینی سپسیس نوزادی، فاکتورهای مادر و فاکتورهای حین زایمان، ریسک ابتلای نوزاد به سپسیس را در بدو تولد تعیین و بر اساس نوع مقاومت آنتی میکروبی در منطقه جغرافیایی، در صورت نیاز آنتی بیوتیک مناسب را پیشنهاد میدهد. نتایج حاصل از ارزیابی آن نشان داد که دقت سامانه 86% میباشد. پس از استفاده از سامانه تجویزها در 77% موارد اصلاح شده بود و موارد تحت درمان با آنتی بیوتیک در نوزادان مشکوک به سپسیس معنادار بود. همچنین 96% کاربران معتقد بودند که سامانه برای آنها مفید است.پژوهشگران دریافتند که سامانه تصمیمیار تجویز منطقی آنتی بیوتیک به متخصص نوزادان کمک میکند تا سپسیس را به طور دقیق تشخیص دهد. در نتیجه استفاده از آنتی بیوتیکهای بی اهمیت کاهش یابد و همچنین تا حد زیادی از تجویز اشتباه جلوگیری شود. |
| سیاستگذاران پژوهشی | عنوان خبر تشخیص زودهنگام سپسیس نوزادی و کاهش تجویزآنتی بیوتیک غیرضروری، گام مهمی در جهت کاهش مقاومت آنتی بیوتیکی در نوزادان است.متن خبر مقاومت میکروبی یک تهدید جهانی است.در ایران هم روند افزایشی مقاومت میکروبی چالشی عمده در سیستم سلامت کشور است. استفاده از بسترفناوری اطلاعات برای پایش روندتجویز داروهای ضد میکروبی یک هدف استراتژیک درکشور است. در سال 1399 پژوهشی در جهت طراحی سامانه تصمیم یار تجویز منطقی آنتی بیوتیک با هدف کاهش تجویز آنتی بیوتیک غیرضروری و اشتباه درنوزادان به مدت سه سال انجام شد. سامانه طراحی شده بر اساس ریسک فاکتورهای بالینی سپسیس نوزادی، فاکتورهای مادر و فاکتورهای حین زایمان، ریسک ابتلای نوزاد به سپسیس را در بدو تولد تعیین و بر اساس نوع مقاومت آنتی میکروبی در منطقه جغرافیایی، در صورت نیاز آنتی بیوتیک مناسب را پیشنهاد میدهد. نتایج حاصل از ارزیابی آن نشان داد که دقت سامانه 86% میباشد. پس از استفاده از سامانه تجویزها در 77% موارد اصلاح شده بود و موارد تحت درمان با آنتی بیوتیک در نوزادان مشکوک به سپسیس معنادار بود. همچنین 96% کاربران معتقد بودند که سامانه برای آنها مفید است.پژوهشگران دریافتند که سامانه تصمیمیار تجویز منطقی آنتی بیوتیک به متخصص نوزادان کمک میکند تا سپسیس را به طور دقیق تشخیص دهد. در نتیجه استفاده از آنتی بیوتیکهای بی اهمیت کاهش یابد و همچنین تا حد زیادی از تجویز اشتباه جلوگیری شود. |
| لینک (URL) مقاله انگلیسی مرتبط منتشر شده 1 |
