روانسنجی پرسشنامه اختصاصی نگرش نسبت به نقش مادری و بارداری

مجریان: مژگان میرغفوروند

خلاصه روش اجرا: پژوهش حاضر یک پژوهش متدولوژیکال است که در آن اعتبارسنجی و تعیین پایایی روانسنجی پرسشنامه نگرش نسبت به نقش مادری و بارداری به عنوان ابزار اندازه گیری مد نظر است. بعد از کسب اجازه ترجمه این پرسشنامه از طراحان آن، ترجمه نسخه original با استفاده ار روش Forward-backward انجام شده و نسخه فارسی تهیه می‌شود. حجم نمونه مورد نیاز جهت انجام تحلیل عاملی 5 الی 10 نمونه به ازای هر سوال ابزار میباشد، که با توجه به تعداد 11 آیتم، و با در نظر گرفتن 5 نفر به ازای هر آیتم، تعداد 55 نمونه نیاز است، اما با توجه به طرح نمونه‌گیری خوشه‌ای و با اعمال اثر طرح برابر با 2، حجم نمونه به 110 مورد افزایش یافت. نحوه نمونه‌گیری به صورت تصادفی چند مرحله‌ای می‌باشد، بدین‌صورت که در مرحله اول با استفاده از کامپیوتر (www.Random.org) ترتیب توالی (Sequence) 39 مرکز و 42 پایگاه بهداشتی درمانی شهر تبریز به تفکیک مرکز و پایگاه تعیین می‌شود (انتخاب خوشه‌ای)، سپس به ترتیب از 1/2 واحدهایی که به طور تصادفی انتخاب شده‌اند، مادرانی که دوران بارداری را سپری می‌کنند بر اساس سامانه سیب انتخاب می‌شوند. سپس پژوهشگر با استفاده از شماره تلفن افراد با آنان تماس گرفته و توضیحات مختصری درباره علل، چگونگی و نحوه انجام پژوهش به آنها داده و شرکت در پژوهش پیشنهاد می‌شود، در صورت تمایل از مادر درخواست می‌شود که در تاریخ و در ساعتی معین جهت توضیحات بیشتر و پر کردن پرسشنامه‌ها به مرکز یا پایگاه بهداشتی تحت پوشش و یا واحد نزدیک منزل‌شان مراجعه نماید. پس از مراجعه ابتدا شرکت کننده از نظر اطلاعات پایه و معیارهای ورود و خروج پژوهش بررسی خواهد شد و در صورتی که حائز شرایط ورود به پژوهش باشد، اطلاعاتی جامع از علل انجام پژوهش، فواید، نتایج و محرمانه بودن اطلاعات و نحوه انجام پژوهش در اختیارشان قرار خواهد گرفت و در صورت موافقت برای شرکت در پژوهش، فرم رضایت آگاهانه شرکت در پژوهش توسط شرکت کننده تکمیل و پر شده و پرسشنامه‌ها در اختیارشان گذارده خواهد شد. در صورتی که در این مرحله تعداد نمونه کافی به دلایلی مانند نداشتن معیارهای ورود و در دسترس نبودن به دست نیاید، مجددا از توالی تصادفی تعیین شده مراکز و پایگاه‌ها به ترتیب، نمونه‌ها از واحدها طبق روال قبل انتخاب می‌شوند و تا زمانی که تعداد نمونه مورد نیاز حاصل شود این روند ادامه خواهد داشت. همچنین پرسشنامه مشخصات دموگرافیک برای افرادی که تمایل به شرکت در پژوهش را ندارند، جهت مقایسه با افراد شرکت کننده در مطالعه تکمیل خواهد شد. پرسشنامه‌هایی که در اختیار مادران گذاشته خواهد شد شامل پرسشنامه‌های ثبت اطلاعات جمعیت شناختی و پرسشنامه نگرش نسبت به نقش مادری و بارداری PRE-MAMA = Prenatal Attitudes Towards motherhood and Pregnancy می‌باشد. پرسشنامه‌ها از طریق مصاحبه با شرکت‌کنندگان در واحدها پر خواهد شد. به منظور تعیین روایی محتوا از نظرات متخصصان با تجربه در زمینه طراحی ابزار و نگرش نسبت به نقش مادری و بارداری بر اساس شاخص روایی محتوا و نسبت اعتبار محتوا و سپس از نظرات مادران درباره محتوا، وضوح و سادگی سوالات پرسشنامه استفاده می‌شود. روایی صوری نیز به عنوان قسمتی از روایی محتوا همین جا و به همین روش با کمی تفاوت و با محاسبه Impact Score توسط پژوهشگر و با استفاده از نظرات مادران دشوار بودن، تناسب و ابهام سوالات بررسی می‌شود. به منظور روایی سازه از روش تحلیل عاملی اکتشافی و تحلیل عاملی تاییدی استفاده می‌شود. روایی تمایز با استفاده از آزمون‌های آماری آنالیز واریانس یک طرفه و تی¬مستقل بررسی می‌شود. به‌ منظور تعیین پایایی، ثبات بازآزمایی، پرسشنامه دو بار با فاصله دو هفته توسط 30 نفر از مادرانی‌که به صورت تصادفی انتخاب شده‌اند، پر می‌شود و شاخص همبستگی درون رده‌ایIntraclass Correlation Coefficient (ICC) و فاصله اطمینان آن، بین نمرات به‌دست آمده از دو بار پاسخ‌دهی ابزار برای هر عامل و کل پرسشنامه محاسبه می‌شود. به منظور تعیین همسانی درونی (Internal consistency) از محاسبه ضریب الفای کرونباخ (Cronbach Coefficient alpha) برای هر عامل و کل ابزار استفاده می‌شود. جهت ترجمه پرسشنامه از انگلیسی به فارسی، فرم انگلیسی آن توسط دو مترجم مسلط به زبان انگلیسی که 1) زبان مادر آنها فارسی باشد و 2) با مفهوم نگرش نسبت به نقش مادری و بارداری آشنا باشند، به صورت جدا از هم ترجمه خواهد شد. سپس دو مترجم با یکدیگر در مورد ترجمهشان بحث خواهند کرد تا یک نسخه مورد توافق ارائه کنند. سپس این نسخه به یک مترجم انگلسی زبان مسلط به زبان فارسی داده میشود تا این نسخه فارسی را به انگلیسی ترجمه کند و در نهایت دو نسخه Forward – Backward و نسخه Original مقایسه خواهند شد، در صورت عدم تطابق یا تفاوت زیاد بین این دو نسخه، به نسخه فارسی رجوع میشود تا اصلاحات لازم انجام شود. سپس پرسشنامه اصلاح شده در اختیار 30 مادر که حائز شرایط پژوهش، قرار داده میشود و از آنها درخواست میشود تا نظرات خود را درباره محتوا، وضوح و سادگی سوالات پرسشنامه به شکل کمی و کیفی بیان کنند. به منظور تعیین روایی محتوا از نظرات متخصصان (10نفر) با دانش و تجربه در زمینه نگرش نسبت به نقش مادری و بارداری و طراحی ابزار استفاده میشود. برای تعیین روایی محتوا، از دو روش کیفی و کمی استفاده میشود. در بررسی کیفی محتوا، پژوهشگر از متخصصان درخواست میکند تا پس از بررسی کیفی ابزار بر اساس معیارهای رعایت دستور زبان، استفاده از کلمات مناسب، قرارگیری آیتمها در جای مناسب خود و امتیازدهی مناسب، بازخورد لازم را ارائه دهند که بر اساس آن اصلاح خواهند شد. برای بررسی روایی محتوا به شکل کمی، از دو ضریب نسبت روایی محتوا و شاخص روایی محتوا استفاده میشود. برای تعیینCVR ، از متخصصان درخواست میشود تا هر آیتم را بر اساس طیف چهار قسمتی (غیرمفید، غیر ضروری، مفید و ضروری) بررسی نماید. سپس پاسخها بر اساس فرمول مقابل محاسبه میگردد: CVR = (n_E- N/2)/(N/2) که در آن 〖 n〗_Eتعداد افراد خبرهای است که به گزینه ضروری پاسخ دادهاند و N تعداد کل افراد خبره میباشد. در صورتی که مقدار CVR محاسبه شده از فرمول مطابق با جدول Lawshe کمتر از 62/0 باشد، ضرورت آن آیتم مورد تایید نیست و آن آیتم کاندیدای حذف خواهد بود. برای بررسی CVI، سه معیار سادگی، اختصاصی (مرتبط) بودن و وضوح به صورت مجزا در یک طیف لیکرتی چهار قسمتی برای هر یک از آیتمها توسط پانل خبرگان مورد بررسی قرار میگیرد. برای مثال 1: غیر مرتبط، 2: تا حدودی مرتبط، 3: مرتبط، 4: کاملا مرتبط. بدین منظور امتیاز CVI به وسیله تجمیع امتیازات موافق برای هر آیتم که رتبه 3 و 4 (بالاترین) کسب کردهاند بر تعداد کل متخصصان محاسبه خواهد شد. پذیرش آیتمها بر اساس نمره CVI بالاتر از 79/0 خواهد بود. از آنجا که روایی صوری نوعی از روایی محتوا است، همان روشی که برای تعیین روایی محتوا به کار میرود، یعنی استفاده نظر متخصصان، با اندکی تفاوت در اینجا نیز برای تعیین روایی صوری قابل استفاده است. برای روایی صوری از دو روش کیفی و کمی استفاده میشود. در تعیین کیفی روایی صوری، موارد سطح دشواری، میزان عدم تناسب و ابهام مورد بررسی قرار گرفته و اصلاح میشود. در گام بعدی برای تعیین اهمیت هر یک از آیتمها، از روش کمی تاثیر آیتم استفاده خواهد شد، سپس پژوهشگر امتیاز تاثیر هر یک از آیتمها را با توجه به پاسخهای انتخاب شده توسط مادران، بر اساس فرمول زیر به طور جداگانه محاسبه مینماید: Impact Score = Frequency (%) × Importance Impact Score با امتیاز بالای 5/1 مورد تایید است. (Frequency: درصد مادرانی که به یک لیکرت خاص در آیتم مورد نظر پاسخ دادهاند و Importance: شماره لیکرت انتخاب شده توسط مادران میباشد.) جهت روایی سازه از روش تحلیل عاملی اکتشافی (EFA) و تحلیل عاملی تاییدی (CFA) استفاده میشود. برای تحلیل عاملی اکتشافی، پس از محاسبه ماتریس همبستگی بین متغییرها، استخراج عوامل (با استفاده از روش دستهبندی کردن محورهای اصلی و با استفاده از روش تجزیه و تحلیل مولفههای اصلی) صورت میگیرد و سپس از دوران عاملی، دوران واریمکس و دوران مایل (به منظور بررسی رابطه بین عوامل) استفاده میشود. بعد از استخراج عوامل، هر کدام از آنها بر اساس متغییرها (سوالات)، نامگذاری میشود و میزان همخوانی این عوامل با مفهوم و ابعاد نگرش مادری بررسی میشود. برای بررسی کفایت مدل از معیاری به نام (KMO (Kaiser-Meier-Olkin، آزمون بارتلت برای بررسی کرویت و شاخص واریانس بیان شده توسط عاملها و کل استفاده میشوند، برای انتصاب پارامترهای عاملی (همبستگی بین سوالهای پرسشنامه و عاملها) نقطه برش 40/0 در نظر گرفته میشود، تعداد کل گردشها بر حسب پیش فرض SPSS برابر 25 مورد در نظر گرفته میشود ولی در صورت نیاز میتوان افزایش داد. جهت تعیین پایایی پرسشنامه، از ثبات بازآزمایی (Test-Retest Reliability) و همسانی درونی (Internal consistency) استفاده خواهد شد. برای تعیین ثبات بازآزمایی در فاصله زمانی دو هفته (فاصله زمانی بین دو آزمون باید تا حدی باشد که از طرفی فراموشی سوال‌های پرسشنامه اتفاق بیفتد و از طرف دیگر تغییر در پدیده موردنظر رخ ندهد، این فاصله زمانی را دو هفته الی یک ماه بیان می‌کنند)، پرسشنامه توسط 30 نفر از مادرانی که به صورت تصادفی انتخاب شده‌اند، پر می‌شود و شاخص همبستگی درون رده‌ای(ICC) و فاصله اطمینان آن بین نمرات به دست آمده از دو بار پاسخ دهی پرسشنامه، برای هر عامل و کل پرسشنامه محاسبه می‌شود. به منظور تعیین همسانی درونی از محاسبه ضریب الفای کرونباخ برای هر عامل و کل ابزار استفاده می‌شود. که هدف از آن بررسی میزان همبستگی میان متغییرهایی است که سازه یا مقیاس مورد نظر را می‌سازند. در مطالعه حاضر مقدار الفا باید بزرگتر از 7/0 باشد تا پایایی مناسب بدست آید.