تبیین، طراحی و تدوین بسته سیاستی مداخلات تغذیه ای کاهش خطر پرفشاری خون در ایران مبتنی بر مطالعه مدل سازی پویایی سیستم
Exploration, design, and development of a nutritional intervention policy package to reduce the risk of hypertension in Iran based on System Dynamics Modelling study.
مجریان: مهرانگیز ابراهیمی ممقانی , جعفر صادق تبریزی
خلاصه روش اجرا: مطالعه حاضر از نوع مطالعات تلفیقی (کیفی و کمی) بوده و با هدف شناسایی سیاست¬های اجرا شده در زمینه پیشگیری، کنترل و درمان پرفشاری خون در ایران و سایر کشورهای جهان، اولویت بندی این سیاست¬ها با در نظر گرفتن شرایط اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و غیره در کشورمان و شبیه سازی اثرات این سیاست¬ها در 10 سال آینده انجام خواهد شد. در فاز اول سیاست¬های تدوین شده و اجرا شده مرتبط با سبک زندگی جهت کاهش عوامل خطر پرفشاری خون در جهان با مطالعه مقالات و اسناد رسمی از پایگاه¬های اطلاعاتی معتبر استخراج خواهد شد و نتایج و نقاط قوت و ضعف برنامه ها مورد بررسی قرار خواهد گرفت. در فاز دوم سیاست¬های استخراج شده با استفاده از دیدگاه صاحبنظران و با در نظر گرفتن معیارهای ارزیابی سیاست¬ها براساس مدل تصمیم گیری چند معیاره AHP اولویت¬بندی خواهد شد. در فاز سوم پس از شبیه سازی مدل دینامیکی پرفشاری خون با شناسایی عوامل خطر مرتبط، اثرات اجرای هر یک از سیاست¬های پیشنهادی بر میزان شیوع و بار بیماری¬ در 10 سال آینده مورد بررسی قرار خواهد گرفت. در فاز آخر با توجه به نتایج مراحل قبل و با نظر اعضای پنل خبرگان مناسب¬ترین گزینه¬های سیاستی به صورت خلاصه سیاستی پیشنهاد خواهد شد.
اطلاعات کلی طرح 
| مرحله جاری طرح | خاتمه قرارداد و اجرا |
| کد طرح | 63678 |
| عنوان فارسی طرح | تبیین، طراحی و تدوین بسته سیاستی مداخلات تغذیه ای کاهش خطر پرفشاری خون در ایران مبتنی بر مطالعه مدل سازی پویایی سیستم |
| عنوان لاتین طرح | Exploration, design, and development of a nutritional intervention policy package to reduce the risk of hypertension in Iran based on System Dynamics Modelling study. |
| نوع طرح | طرح - پایان نامه |
| اولویت طرح | پیشگیری، اپیــدمیولوژی، درمان و بازتوانی بیماریهای قلبی- عروقی |
| نوع مطالعه | مطالعات کیفی (Qualitative) |
| تحقیق در نظام سلامت | بلی |
| آیا طرح پایاننامه دانشجویی است؟ | بله |
| مقطع پایان نامه | دکتری تخصصی PhD |
| مدت اجرا - ماه | 24 |
| نوآوری و ضرورت انجام تحقیق | بیماری¬های قلبی-عروقی اصلی ترین علت مرگ در جوامع مختلف محسوب می¬شوند. از مهمترین عوامل خطر قابل تعدیل این بیماری می¬توان پرفشاری خون را نام برد بطوری که به ازای هر 20 واحد افزایش در فشار خون سیستولی و یا هر 10 واحد افزایش در فشار خون دیاستولی خطر بیماری¬های قلبی-عروقی دو برابر می¬شود [1]. مطالعات متعدد نشان داده¬اند که پرفشـاری خون خطری جدی در سلامت عمومی جامعه و از علل مهم ناتوانی و مرگ و میر است که شیوع آن پیوسته در حال افزایش است بطوری که طبق پیش بینی صورت گرفته، در سال 2025 حدود 56/1 میلیارد نفر مبتلا به پرفشاری خون خواهند بود [2]. میزان شیوع در کشورهای درحال توسعه بالاتر از کشورهای توسعه یافته است. در ایران نیز شیوع پر فشاری خون بالا بوده و براساس نتایج مطالعه STEPs در سال 2016 در افراد بالای 18 سال، 27 درصد گزارش شده است. در کشورهای با درآمد بالا، سیاست های بهداشت عمومی قوی، اقدامات پیشگیرانه چندجانبه و خدمات تشخیصی و درمانی در دسترس، منجر به کاهش شیوع پرفشاری خون شده است. در مقابل، در بسیاری از کشورهای با درآمد متوسط و پایین، بار بیماری ناشی از پرفشاری خون در دهه های گذشته افزایش یافته است. اغلب سیاست¬های مورد توجه در کشورهای توسعه یافته، رویکردهای مبتنی بر جامعه بوده و بر این اساس طراحی می¬گردد که کاهش مؤثر در شیوع پرفشاری خون نیازمند تغییر در رفتارهای ناسالم و کاهش در سطوح عوامل خطر مرتبط است. در مجموع اگرچه شواهدی در مورد اثربخشی برخی از این سیاست¬های عمومی و برنامه¬های مداخلاتی در ارتباط با پیشگیری و کنترل پرفشاری خون وجود دارد، ممکن است اثربخشی مشاهده شده در یک جمعیت خاص و در بازه زمانی مشخص بوده و اثر مشابه در سایر جمعیت¬ها با توجه به ابعاد رفتاری، دموگرافیک، سیاسی و پویایی ساختاری آن جامعه مشاهده نشود. تاکنون مطالعه¬ای در زمینه اولویت¬بندی و انتخاب سیاست¬ها و برنامه¬های پیشگیری و کنترل HTN از نظر قابلیت اجرایی و سایر عوامل مژثر در انتخاب گزینه¬های سیاستی مطابق با شرایط فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و اقتصادی در ایران براساس مدل¬های تصمیم گیی چند معیاره انجام نشده است. همچنین تاکنون مطالعه¬ای با هدف پیش¬بینی اثرات اجرای سیاست¬ها و برنامه¬های مداخلاتی در افق زمانی مشخص با استفاده از SDM جهت انتخاب بهترین گزینه¬های سیاستی در ایران صورت نگرفته است. با توجه به شیوع بالای پرفشاری خون و مشکلات سلامتی مرتبط با آن و نیز با توجه به شرایط فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، زیرساختی و محدودیت¬ منابع مالی در سیستم¬های بهداشتی به¬ویژه در کشورهای درحال توسعه مانند ایران، لازم است مناسب¬ترین، اثربخش¬ترین و مقرون به¬صرفه ترین سیاست¬های این حوزه همراه با اولویت¬بندی آنها در کشورمان مشخص شود. از طرف دیگر نکته قابل توجه در مورد سیاست¬های انتخاب شده این است که اثرات و نتایج اجرای آنها بر اساس زمینه و بستر جامعه نامشخص است. مدل سازی دینامیکی سیستم برای کمک به تصمیم¬گیری در مورد مسائل پیچیده و نیز زمان¬هایی که نتایج مداخلات در کوتاه مدت تحقق نمی¬یابد مورد استفاده قرار می¬گیرند; همچنین می¬تواند به عنوان ابزاری برای آزمودن اثرات مداخلات و سناریو¬های سیاستی متفاوت قبل از اجرا شدن در دنیای واقعی مورد استفاده قرار گیرد. پژوهش حاضر قصد دارد با تبیین سیاست¬های اولویت¬دار پیشگیری و کنترل پرفشاری خون از نگاه صاحب¬نظران، مدیران و سیاست¬گذاران و اثرات احتمالی این سیاست¬ها قبل از اجرا در دنیای واقعی و ارزیابی اثرات بالقوه و ناشناخته این سیاست¬¬ها با استفاده از مدل پویایی سیستم (SDM )، سیاست¬گذاران را برای تعیین راهبردها و برنامه¬های عملیاتی با اهداف عینی، شفاف قابل دسترسی و اندازه¬گیری جهت کاهش بار پرفشاری خون در ایران یاری رساند. |
| اهداف اختصاصی |
2. تعیین اولویت سیاست­های موفق بر اساس معیارهای ارزیابی گزینه ­های سیاستی بر مبنای فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) -3. طراحی مدل و پیش ­بینی اثرات اجرای استراتژی­های مداخلاتی اولویت دار برای کاهش خطر HTN در 10 سال آینده با استفاده از مدل پویایی سیستم (SDM) -4. تدوین بهترین ترکیب گزینه­های سیاستی (Policy Option) بصورت خلاصه سیاستی جهت اجرا در راستای کاهش خطر HTN در ایران |
| چکیده انگلیسی طرح | Explaining and designing nutritional policies and interventions to reduce the risk of hypertension in Iran: System Dynamics Modelling study. |
| کلمات کلیدی | پرفشاری خون (HTN) تعریف نظری: سندرم قلبی-عروقی پیشرونده است که معمولا با افزایش مزمن فشار شریان سیستمی به مقادیر بالاتر از حد آستانه مشخص می شود. فشار خون زمانی بالا در نظر گرفته می شود که فشار خون سیستولی برابر یا بیشتر از 140 میلی متر جیوه و فشار خون دیاستولی برابر و یا بیشتر از 90 میلی متر جیوه باشد. پرفشاری خون به دو شکل اولیه و ثانویه بروز می کند. حدود ۹۰ تا ۹۵ درصد از موارد از نوع پرفشاری اولیه هستند و این بدان معناست که هیچ دلیل پزشکی مشخصی برای آن وجود ندارد. در پرفشاری خون ثانویه افزایش فشار خون به دنبال یک بیماری دیگر اتفاق می افتد و در صورت کنترل بیماری اصلی، پرفشاری خون کنترل می گردد [35, 36]. تعریف عملی: با توجه به جامعه نگر بودن هدف مطالعه و با توجه به اینکه حدود ۹۰ تا ۹۵ درصد از موارد پرفشاری خون از نوع اولیه است، منظور از پرفشاری خون در این مطالعه، پرفشاری خون اولیه می باشد. مدل پویایی سیستم ( SDM): رویکرد تحلیلی برای نشان دادن سیستم های پیچیده انسانی و درک اینکه چگونه اجزای آنها در طول زمان برای ایجاد مشکلات بطور متقابل عمل می کنند. دینامیک سیستم شامل طراحی نقشه علیتی و توسعه شبیه سازی کامپیوتری برای درک رفتار سیستم است. مدل پویایی سیستم به سیاستگزاران این امکان را می دهد که تصمیمات خود را قبل از اجرا در دنیای واقعی مورد آزمایش قرار دهند. آزمودن تصمیمات محیطی را ایجاد می کند که سیاستگزاران درک درستی از چگونگی پاسخ سیستم به تصمیمات و پیامدهای احتمالی ناخواسته تصمیمات بدست آورند [37, 38]. فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP): یکی از روشهای پرکاربرد برای رتبهبندی و تعیین اهمیت عوامل است که با استفاده از مقایسات زوجی معیارها، به اولویت بندی گزینه ها پرداخته میشود. این مقایسه ها برای بدست آوردن وزن اهمیت معیارهای تصمیم گیری و سنجش عملکرد نسبی گزینه های جایگزین از نظر هر یک از معیارهای تصمیم گیری مورد استفاده قرار می گیرد [39]. |
| ذینفعان نتایج طرح | کلیه افراد جامعه (اعم از افراد غیرمبتلا و مبتلا به پرفشاری خون) از مزایای اجرای سیاست های اثربخش و مبتنی بر جامعه بالاخص فراهم سازی محیط مناسب جهت اتخاذ سبک زندگی سالم در جهت کاهش احتمال ابتلا به پرفشاری خون و کنترل وضعیت بیماری خود بهره مند خواهند شد. نتایج این پژوهش سیاست گذاران و تصمیم گیرندگان را برای تعیین سیاست ها و طراحی مداخلات با اهداف عینی و قابل پیش بینی، شفاف، قابل دسترسی و اندازه گیری یاری خواهد رساند. از سوی دیگر با اتخاذ این سیاست ها و کاهش شیوع پرفشاری خون، بار مالی درمان این بیماری و سایر بیماری های که پرفشاری خون به عنوان ریسک فاکتور برای آنها محسوب می شود کاهش می یابد. |
اطلاعات مجری و همکاران
| نام و نامخانوادگی | سمت در طرح |
|---|---|
| مهرانگیز ابراهیمی ممقانی | استاد راهنمای اول (آموزشی ) |
| جعفر صادق تبریزی | استاد راهنما دوم (آموزشی ) |
| لیلا نیک نیاز | مشاور |
| صغری علی اصغرزاده | دانشجوی مالک پایان نامه |
| سعید موسوی | همکار اصلی |
اطلاعات تفضیلی
| حوزه خبر | خبر |
|---|---|
| رسانه ها و مردم | عنوان خبر متن خبر |
| متخصصان و پژوهشگران | عنوان خبر مداخلات جامعه محور مبنی بر تغییر درمحیط غذایی بالاترین اولویت برای پیشگیری و کنترل پرفشاری خون می باشد.متن خبر با توجه به محدودیت منابع عمومی در دسترس برای تأمین اولویتها و اهداف دولتها، شناسایی موثرترین و کارآمدترین ترکیب شیوه های پیشگیری یا کنترل پرفشاری خون (HTN )، پژوهش حاضر با هدف شناسایی سیاستهای تغذیه ای اولویت دار و شبیه سازی اثرات بالقوه اجر ای این سیاستها در افق زمانی معین در ایران انجام گرفت.بر اساس نتایج تکنیک دلفی و فرآیند تحلیل سلسله مراتبی، مداخلات جامعه محور شامل حذف یا کاهش مصرف اسیدهای چرب ترانس و اشباع و نیز افزایش مصرف میو ه و سبزیجات در دو دسته کلی سیاستهای مبتنی برحمایت از انتخاب آگاهانه شناسائی و با بکارگیری مدل سازی پویایی سیستم، استراتژیهای "تغییر در سطح استاندارد نمک و فرمولا سیون مجدد محصولات غذ ایی پر نمک"، "جایگزینی نمک کم سدیم با نمک مصرفی خانوار" و "کاهش مصرف نمک از طریق برچسب گذاری بسته بندی مواد غذایی" بترتیب به عنوان اولویت دارترین مداخلات برا ی پیشگیر ی و کنترل HTN شناسائی شدند. |
| سیاستگذاران درمانی | عنوان خبر متن خبر |
| سیاستگذاران پژوهشی | عنوان خبر متن خبر |
| لینک (URL) مقاله انگلیسی مرتبط منتشر شده 1 |
