تعیین شیوع و پیش بینی کننده های انزوای اجتماعی، تبیین تجارب سالمندان شهر تبریز و ارائه راهبردهای پیشگیرانه: یک مطالعه ترکیبی تبیینی متوالی
Prevalence and predictors of social isolation, explaining of older adults’ experiences in Tabriz city and providing preventive strategies: A sequential explanatory mixed study
مجریان: حسین مطلبی
خلاصه روش اجرا: مطالعه حاضر با هدف تعیین شیوع و پیش بینی کننده های انزوای اجتماعی، تبیین تجارب سالمندان شهر تبریز از انزوای اجتماعی و ارائه راهبردهای پیشگیرانه، اجرا خواهد گردید. در این راستا از یک طرح ترکیبی متوالی تبیینی از نوع پیگیری ، شامل جمع آوری و تحلیل داده های کمّی و سپس توضیح نتایج کمی با یافته های کیفی به شرح ذیل استفاده خواهد شد. مرحله اول مطالعه با رویکرد کمی بوده که بصورت مقطعی با رویکرد توصیفی-تحلیلی انجام خواهد گرفت که شامل دو زیر مرحله با اهدف؛ 1- روانسنجی مقیاس های عدم ارتباط اجتماعی و انزوای اجتماعی ادراک شده و 2- ارزیابی شیوع انزوای اجتماعی و عوامل پیش بینی کننده آن در سالمندان شهر تبریز خواهد بود. در این مرحله نمونه مورد نیاز از سالمندان 60 ساله و بالاتر با استفاده از روش نمونه گیری Probability Proportional to Size Sampling (PPS ) بصورت نمونه معرف جامعه سالمندان شهر تبریز، انتخاب و در مطالعه شرکت داده خواهند شد. مرحله کیفی مبتنی بر یافته های کمی و بر اساس انتخاب مشارکت کنندگان دارای انزوای متوسط تا شدید بر اساس یافته های مرحله کمی، با رویکرد تحلیل محتوا و با هدف تبیین تجارب سالمندان از انزوای اجتماعی خواهد بود. در این مرحله، سالمندانی که در مرحله قبل از نظر اجتماعی منزوی تشخیص داده شده اند به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب و به منظور تبیین تجارب آنان از انزوای اجتماعی برای مشارکت در مطالعه دعوت خواهند شد. در این مرحله جهت جمع آوری اطلاعات، از مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق فردی استفاده خواهد شد و مبنای تحلیل، روش تحلیل محتوای کیفی استقرایی خواهد بود. در انتهای مرحله کیفی ضمن تفسیر و ادغام یافته های حاصل از مرحله کمی و مرحله کیفی، بطور همزمان به مرور متون سریع مرتبط با استراتژیهای پیشگیری و کاهش انزوای اجتماعی اقدام خواهد شد. در ادامه با ادغام یافته های مرور متون سریع و یافته های مطالعه ترکیبی، مجموعه راهبردهای پیشگیرانه و کاهش دهنده انزوای اجتماعی توسط تیم تحقیق لیست شده و برای بررسی، تغییرات و اصلاحات احتمالی و نهایی شدن به پانل خبرگان ارائه خواهد شد. در نهایت با استفاده از پانل خبرگان خبرگان و استفاده از نظرات متخصصان، صاحبنظران، برنامه ریزان و دست اندرکاران امور سالمندی، راهبردهای ممکن برای پیشگیری از انزوای اجتماعی استخراج و بعد از بررسی امکان پذیری و مطلوبیت راهبردهای استخراج شده نسبت به تدوین و ارائه راهبردهای پیشگیرانه انزوای اجتماعی سالمندان در سطوح فردی و اجتماعی مبتنی بر فرهنگ جامعه مورد مطالعه اقدام خواهد شد.
اطلاعات کلی طرح 
| مرحله جاری طرح | خاتمه قرارداد و اجرا |
| کد طرح | 63045 |
| عنوان فارسی طرح | تعیین شیوع و پیش بینی کننده های انزوای اجتماعی، تبیین تجارب سالمندان شهر تبریز و ارائه راهبردهای پیشگیرانه: یک مطالعه ترکیبی تبیینی متوالی |
| عنوان لاتین طرح | Prevalence and predictors of social isolation, explaining of older adults’ experiences in Tabriz city and providing preventive strategies: A sequential explanatory mixed study |
| نوع طرح | طرح - پایان نامه |
| اولویت طرح | سبک زندگی،کیفیت زندگی و سلامت روان سالمندان |
| نوع مطالعه | مطالعات کیفی (Qualitative) |
| تحقیق در نظام سلامت | بلی |
| آیا طرح پایاننامه دانشجویی است؟ | بله |
| مقطع پایان نامه | دکتری تخصصی PhD |
| مدت اجرا - ماه | 20 |
| نوآوری و ضرورت انجام تحقیق | سالمندی جمعیت در ایران با شیب تندی در حال وقوع است. سالمندان در تعاملات اجتماعی با مشکلاتی مواجه هستند و انزوای اجتماعی پدیده ای شایع در سالمندان در جوامع امروزی می باشد. انزوای اجتماعی همچون سایر مولفه های اجتماعی، بر وضعیت سلامت، کیفیت زندگی و به تبع آن میزان نیاز به مراقبت، استفاده از خدمات، مصرف منابع و اقتصاد سلامت تاثیرگذار می باشد. به رغم اهمیت پرداختن به موضوع انزوای اجتماعی سالمندان، هر چند تفکرات قالبی نسبتا گسترده ای در مورد انزوای اجتماعی سالمندان وجود دارد ولی پدیده روزافزون انزوای اجتماعی سالمندان، پدیده ای مغفول در کشور بوده و مطالعات معدودی در این حوزه در داخل کشور انجام شده است و لذا شکاف اطلاعاتی قابل توجهی در این حوزه وجود دارد. بنابراین طراحی مطالعات در این زمینه از نیازها و ضرورت های پژوهشی کشور می باشد. پرواضح است که استحصال داده های قابل اعتماد در مورد انزوای اجتماعی سالمندان، تحلیل مناسب وضعیت موجود و درک جامع علل موجده انزوای اجتماعی و پیامدهای ناشی از آن، پیش شرط پی ریزی مداخلات و اقدامات اثربخش جهت ایجاد تغییرات اصلاحی در وضع موجود می باشد. مطالعه حاضر جزء معدود مطالعات در حوزه انزوای اجتماعی سالمندان در کشور می باشد. مطالعه انزوای اجتماعی سالمندان به دلایل زیر حائز اهمیت است: 1- افزایش روزافزون جمعیت سالمند و لزوم توجه به نیازهای اجتماعی آنان به عنوان یکی از اقشار آسیب¬پذیر اجتماعی 2- شیوع بالای انزوای انزوای اجتماعی سالمندان در مقایسه با سایر گروه های سنی 3- اهمیت پرداختن به مولفه های اجتماعی برای ارتقاء سلامت بر اساس منشور اوتاوا 4- لزوم توجه به مولفه های اجتماعی موثر بر سلامت و کیفیت زندگی سالمندان 5- اهمیت بررسی همزمان انزوای اجتماعی عینی و انزوای اجتماعی ذهنی 6- عدم انجام مطالعات ترکیبی در ایران در حوزه انزوای اجتماعی سالمندان 7- مغفول بودن مقوله انزوای اجتماعی سالمندان به رغم اهمیت موضوع 8- شکاف و خلاء اطلاعات در حوزه انزوای اجتماعی سالمندان در ادبیات علمی کشور مطالعات معدود انجام شده در ایران در زمینه انزوای اجتماعی سالمندان محدودیتهایی داشته اند. مطالعه حاضر با طراحی منحصر بفرد، بطور خلاصه دارای نوآوری های زیر می باشد: 1- معرفی و اعتبارسنجی ابزار مورد استفاده برای بررسی همزمان انزوای اجتماعی عینی و ادراک شده 2- مطالعه همزمان انزوای اجتماعی عینی و ادراک شده 3- استفاده از روش ترکیبی (کمی-کیفی) در مطالعه انزوای اجتماعی 4- استفاده از نمونه معرف جامعه سالمندان کلانشهر تبریز و امکان تعمیم پذیری نتایج 5- ایجاد امکان مقایسه نابرابری احتمالی در وضعیت شبکه اجتماعی سالمندان در مناطق ده گانه کلانشهر تبریز 6- ارایه راهبردهای پیشگیرانه برای انزوای اجتماعی سالمندان در سطح فردی و اجتماعی مطالعه حاضر در راستای کمک به برطرف کردن خلاء موجود و برجسته تر کردن اهمیت توجه به پدیده مغفول انزوای اجتماعی سالمندان، به تعیین شیوع و پیش بینی کننده های انزوای اجتماعی، تبیین تجارب سالمندان از انزوای اجتماعی و ارائه راهبردهای پیشگیرانه می پردازد. |
| اهداف اختصاصی | هدف کلی مرحله اول کمی: روانسنجی نسخه فارسی مقیاس­های عدم ارتباط اجتماعی[1] و انزوای اجتماعی ادراک شده[2] ج) اهداف اختصاصی مرحله اول کمی: اهداف اختصاصی این مرحله عبارتند از:
هدف کلی مرحله دوم کمی: تعیین شیوع و پیش­بینی کننده­های انزوای اجتماعی عینی و ادراک شده در سالمندان شهر تبریز اهداف اختصاصی مرحله دوم کمی: اهداف اختصاصی مرحله دوم عبارتند از؛ تعیین:
هدف کلی مرحله اول کیفی؛ تبیین تجارب سالمندان از انزوای اجتماعی اهداف اختصاصی مرحله اول کیفی
|
| چکیده انگلیسی طرح | Prevalence and predictors of social isolation, explaining of older adults’ experiences in Tabriz city and providing preventive strategies: A sequential explanatory mixed study |
| کلمات کلیدی | تعریف علمی انزوای اجتماعی عینی: انزوای اجتماعی عینی وضعیتی است که به عدم وجود تماس و ارتباط با دیگران اشاره می کند و با فقدان یا محدودیت در تعاملات اجتماعی و ارتباطات بین افراد مشخص می شود. تعریف عملی انزوای اجتماعی عینی: انزوای اجتماعی در این مطالعه با استفاده از مقیاس عدم ارتباط اجتماعی طراحی شده توسط ارین یورک کورنول و لیندا جی ویت مورد ارزیابی قرار می گیرد. تعریف علمی انزوای اجتماعی ادراک شده: انزوای اجتماعی ذهنی به عنوان درک فرد و کیفیت روابط وی با اعضای شبکه-های اجتماعی و همچنین وحدت و یکپارچگی ادراک شده و دخالت در شبکه های اجتماعی تعریف می شود. انزوای اجتماعی ادراک شده (تنهایی) با ادراک ذهنی و تجربه فرد از عدم تعامل همراه است که در آن فرد احساس تنهایی می کند. تعریف عملی انزوای اجتماعی ادراک شده: انزوای اجتماعی در این مطالعه با استفاده از مقیاس انزوای اجتماعی ادراک شده طراحی شده توسط ارین یورک کورنول و لیندا جی ویت مورد ارزیابی قرار می گیرد. تعریف علمی حمایت اجتماعی: حمایت اجتماعی شبکه ای اجتماعی است که برای شخص، منابع روانشناختی توجه برانگیزی را فراهم می کند تا وی بتواند با شرایط استرس زای زندگی و مشکلات روزانه کنار آید. میزان برخورداری از محبت، مساعدت و توجه اعضاء خانواده، دوستان و سایر افراد. تعریف عملی حمایت اجتماعی: در این مطالعه منظور درک حمایت های ارائه شده از سوی خانواده، دوستان و افراد مهم توسط فرد سالمند است که با ابزار حمایت اجتماعی درک شده زیمت بررسی خواهد شد. تعریف علمی کیفیت زندگی: ادراک افراد از موقعیتشان در زندگی و در چارچوب نظام فرهنگی و ارزش گذاری که در آن زندگی می کنند و در ارتباط با اهداف، انتظارات و استانداردها و نگرش های آنها تعریف عملی کیفیت زندگی: در این مطالعه، منظور بررسی درک فرد سالمند از وضعیت سلامت و زندگی خود و ارزشی که برای آن قائل است می باشد که با استفاده از مقیاس سنجش کیفیت زندگی ویژه سالمندان سازمان جهانی بهداشت سنجیده خواهد شد. تعریف علمی پایگاه اجتماعی- اقتصادی پایگاه اجتماعی، موقعیت و جایگاهی است که فرد در گروه یا در مرتبه اجتماعی یک گروه، در مقایسه با گروههای دیگر، احراز میکند. نظام قشربندی اجتماعی، افراد را بر حسب میزان برخورداری از کیفیتهای مطلوب، رتبه بندی میکند و آنها را در طبقات اجتماعی متناسب با وضعیتشان جای میدهد. منزلت شغلی، تحصیلات و درآمد اجزای اصلی تشکیل دهنده پایگاه اجتماعی هستند. تعریف علمی پایگاه اجتماعی- اقتصادی ابزار مورد استفاده برای ارزیابی وضعیت اجتماعی اقتصادی، پرسشنامه SESIran می باشد که توسط ابوبکری و همکاران برای ارزیابی پایگاه اجتماعی اقتصادی خانوارهای شهری ایرانی توسعه و روانسنجی شده است. تعریف علمی پانل خبرگان: تکنیک پانل خبرگان روشی با هدف تصمیم گیری مبتنی بر قضاوت و یافتن راه حلهای خلاقانه است. این روش منجر به روی هم ریزی قضاوتهای افرادی با آگاهی ها، مهارت ها و دیدگاههای متفاوت و اتخاذ تصمیمی بهتر، در مقایسه با روش های جاری می شود. تعریف عملی پانل خبرگان: در این پژوهش، منظور از تکنیک پانل خبرگان، جلسات سازمان یافته گروهی از متخصصان سالمندشناسی، جامعه شناسی، روانشناسی، آموزش بهداشت، پزشکی اجتماعی، کارشناسان اداره سالمندی بهداشت و بهزیستی، جهت بررسی امکان پذیری و مطلوبیت و اولویت بندی راهبردهای استخراج شده و در نهایت تدوین و ارائه راهبردهای پیشگیرانه انزوای اجتماعی سالمندان در سطوح فردی و اجتماعی می باشد. تعریف علمی شیوع نقطه ای: شیوع به نسبتی از جمعیت داری موارد موجود از یک بیماری یا حالت در کل جمعیت مورد بررسی گفته میشود. اگر شیوع در یک نقطه زمانی بررسی شود به آن شیوع نقطه گفته می شود. نکته کلیدی در محاسبه شیوع این است که نمونه انتخاب شده معرف جامعه (Representative) باشد. تعریف عملی شیوع نقطه ای انزوای اجتماعی: نسبت فراوانی سالمندان مبتلا به انزوای اجتماعی بر کل جمعیت سالمند مورد مطالعه تعيين کننده اجتماعي سلامت |
| ذینفعان نتایج طرح | ذینفعان مطالعه حاضر عبارتند از: - گروه آسیب پذیر سالمندان - شورای ملی سالمندان کشور - وزارت رفاه و تامین اجتماعی - وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی - سازمان بهزیستی کشور - شورای عالی سالمندی استان - معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی تبریز - معاونت اجتماعی دانشگاه علوم پزشکی تبریز - پژوهشکده سالمندی دانشگاه علوم پزشکی تبریز - گروه های آموزشی سالمندی - گروه آموزشی پزشکی اجتماعی - مرکز تحقیقات تعیین کننده های اجتماعی سلامت |
اطلاعات مجری و همکاران
| نام و نامخانوادگی | سمت در طرح |
|---|---|
| حسین مطلبی | استاد راهنمای اول (آموزشی ) |
| حیدر ندریان | مشاور |
| مینا سادات هاشمی پرست | مشاور |
| محمدباقر علیزاده اقدم | مشاور |
| اکبر عزیزی زین الحاجلو | دانشجوی مالک پایان نامه |
| عبدالرسول صفائیان | مشاور |
اطلاعات تفضیلی
| حوزه خبر | خبر |
|---|---|
| رسانه ها و مردم | عنوان خبر متن خبر |
| متخصصان و پژوهشگران | عنوان خبر مقیاسهای گسست اجتماعی و انزوای ادراک شده از روایی لازم برخوردار استمتن خبر شواهد چشمگیری حکایت از نقش مهم انزوای اجتماعی در بیماری دارد.سطح پایین ارتباطات اجتماعی باعث احساس تنهایی و کاهش حمایت اجتماعی ادراک شده در سالمندان می شود. مطالعه حاضر با هدف تعیین شیوع و پیش بینی کننده های انزوای اجتماعی، تبیین تجارب سالمندان شهر تبریز از انزوای اجتماعی و ارائه راهبردهای پیشگیرانه، اجرا گردید. نسخه فارسی مقیاسهای گسست اجتماعی و انزوای ادراک شده از روایی و پایایی لازم برخوردار بود و برای استفاده در جمعیت سالمندان ایرانی مناسب است. زنان سالمندان در مقایسه با مردان هم از حیث انزوای اجتماعی عینی و هم از حیث انزوای اجتماعی ذهنی در وضعیت آسیبپذیرتری قرار داشتند. علاوه بر آن سالمندانی که بدون همسر زندگی میکنند هم آسیب پذیرتر از سالمندان دارای همسر بودند. با این اوصاف زنان سالمندی که فاقد همسر هستند لازم هست در اولویت برنامههای حمایتی و مداخلات کاهنده انزوای اجتماعی
قرار گیرند. همچنین مداخلات مربوط به کاهش افسردگی میتواند در بهبود وضعیت انزوای اجتماعی عینی و ذهنی سالمندان موثر باشد. |
| سیاستگذاران درمانی | عنوان خبر متن خبر |
| سیاستگذاران پژوهشی | عنوان خبر متن خبر |
| لینک (URL) مقاله انگلیسی مرتبط منتشر شده 1 |
