آینده پژوهی و تحلیل سیاست های پیشگیری از چاقی کودکان و نوجوانان در ایران و ارائه ی گزینه های سیاستی
Futures study and policy analysis of the prevention of obesity in children and adolescents in Iran and providing policy options
مجریان: مهدیه عباسعلیزاد فرهنگی
خلاصه روش اجرا: بعد از شناسایی مشکل چاقی کودکان نوجوانان در ایران به عنوان یکی از اساسی ترین معضللات سلامتی، در ابتدا مرور نظام مندی در مورد سیاستهای پیشگیری از چاقی کودکان و نوجوانان انجام خواهد گرفت. در ادامه اسناد موجود، محتوا و فرایندهای موجود در کشور بررسی گردیده و جهت تکمیل موارد فوق، متعاقبا، طی مصاحبه های عمیق نیمه ساختار یافته با خبرگان و ذینفعان موجود، سیاست ها، تجارب، اقدامات، ابتکارات و برنامه های ملی مرتبط در خصوص پیشگیری از چاقی کودکان و نوجوانان در ایران شناسایی و در قالب یک مطالعه کیفی تحلیل خواهند شد. در ادامه ذینفعان سیاستهای پیشگیری از چاقی کودکان و نوجوانان در ایران از طریق نرم افزارpolicy maker تحلیل خواهد شد. تا این قسمت از مطالعه که بصورت کیفی می باشد، جامعه هدف سیاستگذاران، مدیران اجرایی، صاحبنظران و ارائه دهندگان خدمت و اسناد سیاستی مربوطه می باشند و در چنین مطالعات کیفی، تعداد نمونه ها از ابتدا مشخص نبوده و نمونه ها تا اشباع کامل، پیش خواهد رفت. معیارهای ورود برای مصاحبه سیاستگذاران، مدیران اجرایی و ارائه دهندگان خدمت، حداقل سه سال سابقه خدمت در عرصه مورد نظر و برای مصاحبه صاحبنظران داشتن سابقه تدریس، پژوهش، تالیف مقاله و یا کتاب در زمینه فوق می باشد و معیارهای خروج نداشتن تمایل به ادامه تحقیق در هر قسمت از روند مطالعه می باشد. جامعه هدف دیگر مورد استفاده در قسمت کیفی مطالعه، اسناد و متون سیاستی می باشد که تعداد نمونه ها در این قسمت نیز تا اشباع کامل پیش خواهد رفت و معیارهای ورود ، اسناد سیاستی بالادستی و گزارش های دولتی که مرتبط با موضوع فوق بوده و ارتباط آن سند بصورت آشکار با سیاست مربوطه مشخص باشد . همچنین برای تحلیل زمینه سیاستی، که قسمتی از این هدف کیفی و قسمتی نیز کمی می باشد، در کنار بررسی اسناد و نتایج مصاحبه، که انتخاب حجم نمونه و معیارهای ورود و خروج مشابه سایر قسمت ذکر شده کیفی در قسمتهای قبل می باشد، روند چاقی کودکان طی 10 سال اخیر مورد بررسی قرار گرفته و با استفاده از روش دلفی دو مرحله ای از خبرگان صاحب نظر، در قالب روش تحلیل تاثیر روند، پیشران های چاقی کودکان و نوجوانان در کشور لیست بندی و شناسایی خواهند شد. شناسایی خواهند شد. جامعه پژوهش در قسمت کمی این مطالعه، حدود15 هزار دانش اموز مقاطع ابتدایی، راهنمایی و دبیرستان بوده که داده های مربوط به شیوع چاقی با استفاده از داده های آماری کشوری مربوط به شیوع چاقی کودکان و نوجوانان استخراج شده از مطالعه کاسپین با روش گردآوری داده ها از طریق هماهنگی با مسئولین نظام سلامت و اخذ آمار مربوطه می باشد. در پایان مطالعه، بر اساس نتایج حاصل از مراحل تحلیل، سناریو پیشگیری از چاقی کودکان و نوجوانان برای 10 سال آینده تدوین شده و گزینه های سیاستی موجود درمورد این مشکل سلامتی طی تشکیل جلسه ای بصورت پنل خبرگان حوزه سیاستهای پیشگیری از چاقی کودکان و نوجوانان، مورد بحث قرار گرفته و بر اساس نتایج حاصل از تحلیل سیاست مورد نظر ، ارائه ی گزینه های سیاستی بر اساس اولویت، طبق نظر خبرگان، انجام خواهد یافت.
اطلاعات کلی طرح 
| مرحله جاری طرح | خاتمه قرارداد و اجرا |
| کد طرح | 62918 |
| عنوان فارسی طرح | آینده پژوهی و تحلیل سیاست های پیشگیری از چاقی کودکان و نوجوانان در ایران و ارائه ی گزینه های سیاستی |
| عنوان لاتین طرح | Futures study and policy analysis of the prevention of obesity in children and adolescents in Iran and providing policy options |
| نوع طرح | طرح - پایان نامه, گرنت پژوهشی |
| اولویت طرح | آینده پژوهی و پژوهش عملیاتی در نظام سلامت |
| نوع مطالعه | مطالعات کیفی (Qualitative) |
| تحقیق در نظام سلامت | بلی |
| آیا طرح پایاننامه دانشجویی است؟ | بله |
| مقطع پایان نامه | دکتری تخصصی PhD |
| مدت اجرا - ماه | 18 |
| نوآوری و ضرورت انجام تحقیق | پدیده چاقی کودکان و نوجوانان یکی از مهمترین چالش های بهداشتی قرن 21 بوده که شیوع آن به میزان هشدار دهنده افزایش یافته و منجر به مشکلات جدی سلامتی نظیر کاهش طول عمر ، بیماریهای قلبی عروقی، متابولیک، تنفسی ، گوارشی ، استخوانی، سرطان و مرگ ناشی از این بیماریها می شود . چاقی دوران کودکی و نوجوانی احتمال ابتلا به چاقی در بزرگسالی را به میزان زیادی افزایش می دهد. مطالعات نشان می دهند که چاقی دوران کودکی و نوجوانی علیرغم شیوع بالا، تا حد زیادی می تواند قابل پیشگیری باشد.جهت پیشگیری از چاقی میتوان روند چاقی و عوامل کلیدی موثر بر این روند را شناسایی کرد و در قالب علمی به نام آینده پژوهی که از طیف وسیعی از روش های تحلیل در دنیا و اخیرا در ایران نیز به منظور برنامه ریزی، تصمیم گیری و سیاست گذاری استفاده میشود، بهره جست. از بین روشهای مختلف آینده پژوهی، به کارگیری روش تحلیل تاثیر روند در حوزه های مختلف اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و خصوصاً سیاسی و امنیتی بسیار رواج پیدا کرده است لذا به نظر می رسد که در حوزه سلامت و برای بیماریهای مختلف در گروههای جمعیتی گوناگون نیز بتوان از این ابزارها بهره گرفت . با توجه به اینکه علیرغم برخی سیاستهای جاری در ایران، همچنان میزان شیوع چاقی در کودکان و نوجوانان بالا بوده و مطالعه ای که بتواند با استفاده از روشهای آینده پژوهی، در کنار تحلیل روند این بیماری، پیشران های آن را شناسایی نموده و در سیاستگذاریهای پیشگیری از چاقی کودکان و نوجوانان قابل استفاده باشد، تاکنون در ایران انجام نگرفته، لذا، در این پژوهش سعی خواهد شد برای اولین بار در ایران، با استفاده از تحلیل مراحل چهار گانه سیاست های پیشگیری از چاقی کودکان و نوجوانان و با استفاده از روش آینده پژوهی، گزینه های سیاستی جهت پیشگیری چاقی کودکان و نوجوانان ارائه گردد تا قدمی در بهبود وضعیت سلامتی جامعه ایران برداشته شود. |
| اهداف اختصاصی | مرور نظام مند سیاست ها، تجارب، اقدامات، ابتکارات و برنامه های بین المللی مرتبط در خصوص پیشگیری از چاقی کودکان و نوجوانان -تحلیل محتوای سیاستها، برنامه ها و اقدامات صورت گرفته در راستای پیشگیری از چاقی کودکان و نوجوانان در ایران -تحلیل فرایند سیاستگذاری مربوط به پیشگیری از چاقی کودکان و نوجوانان در ایران - تحلیل ذینفعان پیشگیری از چاقی کودکان و نوجوانان در ایران - تحلیل زمینه سیاستی، تحلیل تاثیر روند توسط پیشران ها در خصوص پیشگیری از چاقی کودکان و نوجوانان در ایران -تدوین، اولویت بندی و ارائه گزینه های سیاستی بر اساس سناریو تدوین شده |
| چکیده انگلیسی طرح | After identifying the problem of Iranian childhood obesity, as one of the most important health problems, firstly, a systematic review of childhood obesity prevention policies will be take place. Subsequently, the existing documents, content and processes in the country will be studied, and in order to complete the above mentioned , through in-depth semi-structured interviews with experts and stakeholders, the relevant policies, experiences, actions, initiatives and related national programs in the prevention of childhood obesity in Iran, will be identified and will be analyzed in the form of a qualitative study. Further, stakeholders in the prevention of childhood obesity in Iran will be analyzed through policymaker software. Up to this part, that is qualitative study, the target community is policymakers, executives, experts and practitioners, and relevant policy documents. In such qualitative studies, the number of samples has not been determined from the beginning and the study continues until samples are fully saturated. Inclusion criteria for interviewing policy makers, executive , and practitioners, is at least three years of experience in the field and for interviewing scholars who have a history of teaching, research, writing a paper or book on this field, and exclusion criteria is inclined to continue research in each level of the study process. Another target community in the qualitative part of the study, the documents of the policy, the number of samples in this section will continue to full saturation, and the inclusion criteria is, related upstream policy documents and government reports and its relationship is clearly identified with the relevant policy. Also, to analyze the policy context, which is part of this qualitative and partly quantitative objective, besides study of documents and interview results, the selection of sample size and inclusion and exclosion criteria are similar to other qualitative parts in the previous sections. The childhood obesity trend in the last 10 years have been studied and by using the two-stage Delphi method of experts, in the form of trend impact analysis method, the drivers of childhood obesity in Iran, will be listed and identified.The research population in this section is about 15,000 primary, secondary and high school students. The data on the prevalence of obesity using national statistical data on the prevalence of childhood obesity extracted from the Caspian study by coordinating with health authorities . The childhood obesity prevention scenario for the next 10 years is formulated and policy options available on this health problem during the meeting, a panel of experts in the field of childhood obesity prevention is discussed and, based on the results of the analysis of that policy, the policy options based on priorities ,according to expert opinion, will be conducted. |
| کلمات کلیدی | سیاست تعریف نظری: سیاست به تصمیم هایی گفته می شود که برای اقدام و یا عدم اقدام در یک زمینه خاص اتخاذ می گردد (41). تعریف عملی: در این مطالعه منظور از سیاست، مجموع تصمیمات گرفته شده در مورد پیشگیری از چاقی کودکان و نوجوانان می باشد تحلیل سیاست تعریف نظری: تحلیل سیاست یک روش سیستماتیک برای حمایت از سیاستگذاری در بخش عمومی است که ریشه در تحقیقات اجرایی دارد که از دهه 1940 و اوایل دهه 1950 از طریق سیستم های تحلیل از روش تحقیق، برای دولت ها اقتباس شده است و یک اصطلاح عمومی برای مجموعه ای از ابزارها است که به مطالعه ویژگیهای سیاست ایجاد شده، می پردازد و مواردی را مانند افراد یا گروههای ایفا کننده نقش در سیاست و نحوه ایجاد، اجرا و ارزشیابی آن سیاست و اینکه چه عواملی بر مراحل مختلف آن، چه در هنگام مطرح شدن در دستور کار، چه در تدوین و اجرا و چه در ارزشیابی تاثیر می گذارند، را شامل می شود(42) .همچنین، تحلیل سیاست عنوانی کلی برای گسـتره ای از فنون و ابزارها است که به بررسی عمیق مشخصات سیاستهای طراحی شده، چگونگی ورود آنها به دستور کار سیاسـت گـذاری، تدوین، اجرا و بررسی پیامـدهای آنهـا مـی پـردازد(43). تعریف عملی : در اینجا منظور از تحلیل سیاست، استفاده از ابزارهایی همچون چارچوب مثلث سیاستگذاری والت و گیلسون، و مدل تحلیل ذینفعان بر اساس نرم افزارpolicy maker می باشد. چارچوب مثلث سیاست گذاری تعریف نظری: این چارچوب توسط والت و گیلسون در سال 1994 برای تحلیل سیاست های بخش سلامت ابداع شد و شامل 4 جز: زمینه (context) ، فرآیند (process) ، محتوا (content ) و نقش آفرینان (actors) می باشد(41). تعریف عملی: در این مطالعه تعریف عملیاتی چارچوب مثلث سیاست گذاری منطبق بر تعریف نظری می باشد. تحلیل ذینفعان تعریف نظری: تحلیل ذینفعان فرآیند جمع آوری و تحلیل نظام مند اطلاعات کیفی است برای تعیین اینکه علایق و منافع چه کسانی باید در زمان طراحی یا اجرای یک سیاست یا برنامه مورد توجه قرار گیرد. (44). تعریف عملی: در این مطالعه منظور از تحلیل ذینفعان شناسایی ذینفعان، تحلیل قدرت ، موضع و درک ، علایق، منافع و تضاد آنان از طراحی یا اجرای سیاست یا برنامه ریزی با لحاظ کردن جایگاه ذینفعان در سیاست پیشگیری از چاقی کودکان و نوجوانان می باشد. کودکان و نوجوانان اضافه وزن تعریف نظری: BMI برای سن، برای کودکان زیر 5 سال، بالاتر از 2+Z score تا 3+Z score و برای کودکان و نوجوانان 5-19 سال، بالاتر از 1+Z score تا 2+Z score به عنوان کودکان و نوجوانان اضافه وزن در نظر گرفته می شوند(46،45) تعریف عملی: در این مطالعه تعریف عملی کودکان و نوجوانان اضافه وزن منطبق بر تعریف نظری می باشد. کودکان ونوجوانان چاق تعریف نظری: BMI برای سن، برای کودکان زیر 5 سال، بالاتر از 3+Z score و برای کودکان و نوجوانان 5-19 سال، بالاتر از 2+Z score به عنوان کودکان و نوجوانان چاق در نظر گرفته می شوند. تعریف عملی: در این مطالعه تعریف عملی کودکان و نوجوانان چاق منطبق بر تعریف نظری می باشد. سبک زندگی تعریف نظری: سبک زندگی، اموری را شامل می شود که به زندگی انسان اعم از بعد فردی و اجتماعی، مادی و معنوی او مربوط می شود: اموری نظیر بینش ها (ادراک ها و معتقدات) و گرایش ها (ارزش ها، تمایلات و ترجیحات) که اموری ذهنی یا رفتار درونی هستند و رفتارهای بیرونی (اعم از اعمال هشیارانه و غیر هشیارانه، حالات و وضعیت جسمی و موقعیت های اجتماعی می باشد.( در منبع صفحه 4-8 را در نظر بگیرم)(47) تعریف عملی: در این مطالعه منظور از سبک زندگی، میزان فعالیت فیزیکی، میزان استفاده از کامپیوتر و تلویزیون و کمیت و کیفیت دریافتهای غذایی می باشد. آینده پژوهی: تعریف نظری: آینده پژوهی علمی است که با استفاده از تجزیه و تحلیل منابع، الگوها و عوامل تغییر و یا ثبات، به تجسم آینده ای بالقوه و برنامه ریزی برای آنها می پردازد. در واقع در آینده پژوهی با بهره گیری از طیف وسیعی از متدولوژی ها و به جای تصور " فقط یک آینده "، به گمانه زنی سیستماتیک و خردورزانه، " چندین آینده متصور " مبادرت می ورزد(48). تعریف عملی: در این مطالعه منظور از آینده پژوهی استفاده از روشهای آینده پژوهی ( تحلیل تاثیر روند و روش دلفی ) می باشد. تحلیل تاثیر روند : تعریف نظری: درواقع یک روش پیش بینی است که به بررسی دلیل، ماهیت، تاثیرات بالقوه، احتمال وقوع و سرعت بروز تغییر در یک زمینه در حال تغییر می پردازد (18) تعریف عملی: در این مطالعه، منظور تحلیل روند چاقی کودکان و نوجوانان در طول 10 سال گذشته، و استفاده از تحلیل پیشرانهای موثر بر آنها با استفاده از روش دلفی می باشد. پیشران تعریف نظری: در متون آینده اندیشی، پیشران ها اشاره به نیروهای عمده شکل دهنده آینده جهان دارند که به صورت غیر مستقیم بر حوزه های مختلف تاثیرگذارند(49). تعریف عملی: در این مطالعه، منظور از پیشرانها، عوامل کلیدی موثر بر روند چاقی کودکان و نوجوانان که توسط خبرگان شناسایی خواهند شد. روش دلفی تعریف نظری: دلفی رویکرد یا روشی سیستماتیک در تحقیق برای استخراج نظرات از یک گروه متخصصان در مورد یک موضوع یا یک سؤال است(50) و یا رسیدن به اجماع گروهی از طریق یک سری پرسشنامه با حفظ گمنامی پاسخ دهندگان، و فیدبک نظرات به اعضای پانل است(51). نام تکنیک دلفی از افسانه معبد آپولو (ارباب دلفی ) در جزیره دلفی یونان گرفته شده که به پیش بینی و پیش گویی آینده مشهور بوده است(52). تعریف عملی: در این مطالعه منظور از روش دلفی، تهیه لیستی از عوامل موثر بر روند چاقی کودکان و نوجوانان و ارسال پرسشنامه آنها در طی دو مرحله به خبرگان و نظرخواهی از آنها در مورد لیست فوق می باشد تا از روی آنها پیشرانها شناسایی گردند. تعيين کننده اجتماعي سلامت نظام سلامت |
| ذینفعان نتایج طرح | ذینفعان شناسایی شده در زمان شروع این طرح شامل موارد زیر هستند ولی با توجه به اینکه یکی از اهداف اختصاصی این طرح شناسایی ذینفعان این برنامه می باشد لذا ذینفعان اصلی در پایان طرح مشخص خواهند گردید: وزارت بهداشت و آموزش پزشکی : دفتر بهبود تغذیه وزارت بهداشت و آموزش پزشکی : معاونت بهداشت وزارت بهداشت و آموزش پزشکی: معاونت سلامت وزارت بهداشت و آموزش پزشکی: مرکز مدیریت بیماریهای غیر واگیر وزارت بهداشت و آموزش پزشکی: مرکز سلامت و جمعیت خانواده وزارت بهداشت و آموزش پزشکی: دفتر آموزش و ارتقا سلامت سازمان غذا و دارو سازمان نظام پزشکی شورای عالی سلامت وزارت آموزش و پرورش صدا و سیما ( شورای سیاست گذاری سلامت صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران) شهرداری ها وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی سازمانهای مردم نهاد شرکت های بیمه وزارت صنعت، معدن و تجارت وزارت جهاد کشاورزی وزارت ورزش و جوانان سازمان بهزیستی( مهد های کودک) کودکان و نوجوانان 6-18 ساله و والدین آنها |
اطلاعات مجری و همکاران
| نام و نامخانوادگی | سمت در طرح |
|---|---|
| مهدیه عباسعلیزاد فرهنگی | استاد راهنمای اول (آموزشی ) |
| شهناز تقی زاده | دانشجوی مالک پایان نامه |
| رحیم خدایاری زرنق | مشاور |
| توحید جعفری کشکی | همکار اصلی |
اطلاعات تفضیلی
| حوزه خبر | خبر |
|---|---|
| رسانه ها و مردم | عنوان خبر در تحلیل سیاستهای چاقی کودکان مهم ترین موانع ساختاری کمبود نیروی انسانی و محیطهای ناامن تغذیه ای است.متن خبر چاقی کودکان و نوجوانان یکی از مهمترین چالش های بهداشتی قرن حاضر بوده و وجود سیاستهای موثر پیشگیری، می تواند در کنترل این معضل بهداشتی مفید واقع شود. مطالعه حاضر، به عنوان یک مطالعه چند روشی با ترکیبی از روش های کیفی اکتشافی، مروری و کمّی با هدف آینده پژوهی و تحلیل سیاست های پیشگیری از چاقی کودکان و نوجوانان در ایران و ارائه ی گزینه های سیاستی انجام گردید. در ابتدا، مطالعه مرور نظام مند و فرا تحلیل با بررسی پایاگاههای SCOPUS، PubMed و Embase با تعیین میزان تغییر در BMI و Z-BMI انجام شده و سپس بر اساس رویکرد تحلیل سیاست با استفاده از چارچوب مفهومی مثلث سیاستگذاری ادامه یافت. نتایج حاصل نشان داد که سیاستهای مدرسه محور در کودکان 10-5 ساله، در یک دوره کمتر از 2 سال با رویکردهای تغییر در رژیم غذایی و فعالیت بدنی توأماً، می توانند نتایج مطلوب تری در کاهش BMI و Z-BMI داشته باشند. نتایج تحلیل سیاستها نیز نشان داد که در ایران در برنامه های پیشگیری از چاقی به گروه کودک و نوجوان کمتر توجه شده و مشکلات و موانع ساختاری مانندکمبود نیروی انسانی و مالی از چالش های مهم شناسایی شده بودند. پیشنهاد میشود توجه کافی به چاقی کودکان و نوجوانان در اسناد ملی و برنامه های سیاستگذاری کشوری صورت پذیرد. |
| متخصصان و پژوهشگران | عنوان خبر متن خبر |
| سیاستگذاران درمانی | عنوان خبر متن خبر |
| سیاستگذاران پژوهشی | عنوان خبر متن خبر |
| لینک (URL) مقاله انگلیسی مرتبط منتشر شده 1 |
