مراقبت مادری احترام آمیز و عوامل مرتبط با آن در بخشهای مادری بیمارستانهای دولتی و خصوصی شهر تبریز: یک مطالعه ترکیبی متوالی توضیحی
Respectful maternity care and its related factors in maternal units of public and private hospitals in Tabriz: a sequential explanatory mixed method study.
مجریان: مژگان میرغفوروند , مریم واعظی
خلاصه روش اجرا: خلاصه روش اجرا پژوهش حاضر از نوع مطالعه ترکیبی (Mixed Methods Research) با رویکرد متوالی توضیحی (Explanatory Sequential) می¬باشد که در سه مرحله به شرح زیر اجرا خواهدشد: مرحله اول (کمی) مرحله کمی مطالعه از نوع طولی توصیفی-تحلیلی می¬باشد که پس از تصویب طرح و اخذ کد اخلاق از کمیته اخلاق دانشگاه علوم پزشکی تبریز در بخش بعد از زایمان بیمارستان¬های دولتی (الزهرا و طالقانی) و خصوصی شهر تبریز (شمس، 29 بهمن، بهبود، نورنجات، شهریار) بر روی 334 نفر از زنان زایمان¬کرده انجام خواهدگرفت، بدینصورت که نخست به طور نسبتی و بر اساس آمار زایمان بیمارستان¬های نامبرده در سه ماه اخیر، تعداد زنانی که باید در هر بیمارستان انتخاب شوند را مشخص خواهیم کرد، سپس پژوهشگر به بیمارستانها مراجعه خواهد کرد و تمام زنان زایمان کرده در هر بیمارستان را تا تکمیل حجم نمونه مورد نظر در آن مرکز، از نظر معیارهای حائز شرایط بررسی خواهد نمود و تا تکمیل شدن حجم نمونه مورد نظر در هر مرکز، نمونه¬گیری ادامه خواهدیافت. در صورت حائزشرایط بودن زنان، اهداف و روش مطالعه کاملاً توضیح داده خواهد شد و در صورت تمایل به شرکت در مطالعه، رضایت¬نامه آگاهانه کتبی از ایشان اخذ خواهد شد. پرسشنامه¬های مشخصات فردی-اجتماعی و مامایی و پرسشنامه مراقبت مادری احترام¬آمیز 6 الی 18 ساعت بعد از زایمان و پرسشنامه تجربه زایمان 30 الی 45 روز بعد از زایمان از طریق مصاحبه با شرکت¬کنندگان تکمیل خواهدشد. روایی پرسشنامه¬های مشخصات فردی-اجتماعی و مشخصات مامایی و زایمانی از طریق روایی محتوا و صوری، روایی پرسشنامه مراقبت مادری احترام¬آمیز و پرسشنامه بدرفتاری و بی¬احترامی بعد از ترجمه-بازترجمه از طریق روایی محتوا، صوری و سازه¬ای مورد بررسی خواهدگرفت و پایایی پرسشنامه¬های مراقبت مادری احترام¬آمیز، بدرفتاری و بی-احترامی و تجربه زایمان با آزمون-آزمون مجدد با فاصله دو هفته بر روی 20 نفر و تعیین ضریب آلفای کرونباخ (انسجام درونی) و ضریب همبستگی درون¬رده¬ای (ICC= Intracorrelation Coefficient Correlation) تعیین خواهدشد. اطلاعات به-دست آمده در این مرحله با استفاده از نرم¬افزار SPSS نسخه 22 و آمار توصیفی شامل میانگین (انحراف معیار) و فراوانی (درصد) و آمار تحلیلی شامل تی¬مستقل در تحلیل دومتغیره و مدل خطی عمومی با کنترل متغیرهای مخدوشگر در تحلیل چندمتغیره مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهدگرفت. مرحله دوم (کیفی) بر اساس نتایج میانگین نمره کلی مراقبت مادری احترام¬آمیز در بخش کمی، زنانی را که 10% حد بالایی و پائینی نمره کلی مراقبت احترام¬آمیز را کسب خواهند نمود، به عنوان موارد انتهایی انتخاب خواهند شد. نمونه¬¬¬گیری به صورت مبتنی بر هدف خواهد بود، یعنی زنانی که جزء موارد انتهایی بوده و تمایل و قادر به تبیین ادراکشان از جنبه¬ها و عوامل تعیین-کننده بدرفتاری و بی¬احترامی خودشان در مورد زایمان هستند، انتخاب خواهند شد. روش مطالعه بخش کیفی، تحلیل محتوای کیفی با رویکرد قراردادی است. مزیت اصلی تحلیل محتوای کیفی براساس رویکرد قراردادی، بهدست آوردن اطلاعات مستقیم از مطالعه، بدون تحمیل کردن مقوله یا نظریههای از پیشتعیینشده است. مرحله سوم طراحی دستورالعمل است که پس از اتمام مراحل کمی و کیفی مطالعه انجام خواهدگرفت. برای ارائه دستورالعمل در خصوص مراقبت مادری احترام آمیز، ابتدا مرور جامعی بر متون موجود و مرتبط با راهبردهای حمایتی برای کاهش بدرفتاری و بی¬احترامی صورت خواهد گرفت. سپس، دستورالعمل بر اساس مروری بر متون جامع همراه با Grading، یافته¬های مراحل کمی و کیفی مطالعه، بحث گروهی متمرکز با عاملین زایمان و روش دلفی ((Delphi method تدوین خواهدشد.
اطلاعات کلی طرح 
| مرحله جاری طرح | خاتمه قرارداد و اجرا |
| کد طرح | 62723 |
| عنوان فارسی طرح | مراقبت مادری احترام آمیز و عوامل مرتبط با آن در بخشهای مادری بیمارستانهای دولتی و خصوصی شهر تبریز: یک مطالعه ترکیبی متوالی توضیحی |
| عنوان لاتین طرح | Respectful maternity care and its related factors in maternal units of public and private hospitals in Tabriz: a sequential explanatory mixed method study. |
| نوع طرح | طرح - پایان نامه, گرنت پژوهشی |
| اولویت طرح | اخلاق حرفهای در نظام سلامت |
| نوع مطالعه | مطالعات ارزیابی برنامه های بهداشتی - درمانی |
| تحقیق در نظام سلامت | بلی |
| آیا طرح پایاننامه دانشجویی است؟ | بله |
| مقطع پایان نامه | دکتری تخصصی PhD |
| مدت اجرا - ماه | 17 |
| نوآوری و ضرورت انجام تحقیق | در سال 2014 سازمان جهانی بهداشت بیانیه¬ای مبتنی بر حذف بی¬احترامی و بدرفتاری (D&A=Abuse and Disrespect) در طی زایمان منتشر نمود. در این بیانیه، نسبت به حقوق زنان در مورد مراقبت¬های بهداشتی محترمانه در طول حاملگی و زایمان و لزوم توجه فوری به این پدیده جهانی تأکید شد. D&A، به عنوان بدرفتاری، خشونت، مراقبت غیرانسانی و یا تحقیر تعریف می¬شود. D&A در زایمان به هفت نوع تقسیم می¬شود: بدرفتاری فیزیکی، تبعیض، مراقبت بدون اجازه و رضایت، مراقبت غیرمحترمانه، مراقبت غیرمحرمانه، ترک مراقبت و بازداشت در مراکز مراقبت¬های بهداشتی. D&A نسبت به زنان در طول لیبر و زایمان در دهه گذشته رو به افزایش است. شواهدی وجود دارند که نشان می¬دهد اگر زنان در هنگام مراقبت از زایمان مورد بی¬احترامی و یا بدرفتاری قرار گیرند ممکن است به دنبال انجام زایمان طبیعی و مراقبت-های زایمانی نباشند. در حالیکه استراتژی کلیدی برای کاهش موربیدیته و مرگ و میر بالای مادران و نوزادان، افزایش میزان زایمانی است که توسط مراقبین زایمانی ماهر (SBA=Skilled Birth Attendants) انجام می¬شود. این موضوع جزء هدف سوم SDG= Sustainbled Development Goal 3)) از اهداف توسعه پایدار است.D&A می¬تواند به دلایل مختلف مضر باشد: باعث نقض حقوق بشر می¬شود که می¬تواند حقوق شهروندی و استقلال زنان را تخریب نماید، همچنین می¬تواند رضایت و اعتماد نسبت به سیستم بهداشتی را کاهش دهد و تاثیرات اقتصادی منفی همراه داشته باشد؛ می¬تواند شروع شیردهی (OL=Onset of Lactation) را به تاخیر بیاندازد و همچنین ترس از تجربه D&A در حین زایمان می¬تواند بر روی تصمیم¬گیری زنان برای جستجوی تسهیلات زایمانی تاثیر منفی بگذارد. مطالعات متعددی شیوع D&A را اندازه گیری نمودند، با این حال مطالعات بسیار اندکی در مورد اقدامات موثر برای کاهش و پیشگیری از بروز رفتارهای D&A در طی لیبر و زایمان وجود دارد. شناسایی هر دو عوامل تشدید¬کننده و تخفیف¬دهنده روابط منفی و غیرموقرانه ارائه¬دهنده خدمات و بیمار در سیستم¬های بهداشتی نادیده گرفته شده است. کشورهای مختلفی به بررسی D&A در زایمان و عوامل مرتبط با آن پرداخته¬اند، اما در ایران مطالعه¬ای که با استفاده از یک ابزار استاندارد به سنجش این موضوع بپردازد، یافت نشد، این در حالی است که با توجه به اهمیت موضوع و تفاوت¬های فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی جوامع مختلف لازم است که چنین مساله¬ای در هر جامعه به طور جداگانه بررسی گردد. به دلیل اهمیت ارتقای کیفیت خدمات ارائه شده به زنان و عدم انجام مطالعه¬ای با رویکرد ترکیبی در زمینه¬ی تعیین وضعیت D&A در حین زایمان و عوامل مرتبط با آن و همچنین تبیین ادراک زنان از D&A و تجربه زنان از D&A در ایران و با توجه به تفاوت شرایط محیطی ایران با سایر کشورهایی که در این زمینه مطالعه نموده¬اند، ضرورت دارد تا با انجام رویکرد ترکیبی به بررسی این موضوع بپردازیم. مسلماً تعیین وضعیت مراقبت¬های مادری احترام¬آمیز در حین زایمان در فاز کمی و تبیین ادراک زنان زایمانی از جنبه¬ها و عوامل تعیین¬کننده¬ی بد¬رفتاری و بی¬احترامی زایمانی در فاز کیفی می¬تواند در ارائه دستورالعمل برای ارتقای مراقبت¬های مادری در بخش¬های مادری مفید واقع شود و نتایج حاصله از آن بتواند در راستای ارتقای مراقبت مادری احترام¬آمیز برای زایمان مورد استفاده سیاستگذاران و برنامه¬ریزان سلامت واقع شود. مطالعه حاضر اولین مطالعه-ای خواهد بود که وضعیت مراقبت مادری احترام¬آمیز و عوامل مرتبط با آن را در زنان زایمان کرده با یک رویکرد ترکیبی مورد بررسی قرار خواهد داد. |
| اهداف اختصاصی | تعیین خصوصیات روانسنجی (روایی صوری، روایی محتوا، روایی سازه و پایایی تکرار­پذیری و انسجام درونی) پرسشنامه مراقبت مادری احترام­آمیز و بی احترامی و بدرفتاری -هدف اختصاصی شماره 2 مرحله کمی: تعیین شاخص­های مرکزی و پراکندگی نمره مراقبت مادری احترام امیز در زنان زایمان کرده در بیمارستان­های دولتی و خصوصی شهر تبریز. -
تعیین شاخص­های مرکزی و پراکندگی نمره تجربه زایمان در زنان زایمان کرده در بیمارستان­های دولتی و خصوصی شهر تبریز. -هدف اختصاصی شماره5 مرحله کمی: تعیین ارتباط بین بی حترامی و بدرفتاری و تجربه زایمان در زنان زایمان کرده در بیمارستان­های دولتی و خصوصی شهر تبریز. -هدف اختصاصی شماره6 مرحله کمی:: تعیین ارتباط مشخصات فردی- اجتماعی و مامایی با نمره مراقبت احترام آمیز زایمان کرده در بیمارستان­های دولتی و خصوصی شهر تبریز -هدف اختصاصی مرحله دوم (فاز کیفی) هدف اختصاصی شماره 1: تبیین ادراک زنان زایمانی از جنبه ­ها و عوامل تعیین­ کننده مراقبت مادری احترام­ آمیز در حین زایمان در بیمارستان­های دولتی و خصوصی شهر تبریز . |
| چکیده انگلیسی طرح | Background: Disrespect and abuse (D&A) can violate human rights, affect women’s decisions on the type of delivery method, and exacerbate their mental health conditions; therefore, this study aims to: a) assess the status of D&A and respectful maternity care (RMC) during childbirth and their relationships with childbirth experience, socio-demographic and obstetrics characteristics; b) explain women’s perceptions of various RMC aspects and determinants during childbirth; and c) present an guideline for promoting of RMC. Methods/design: A mixed methods sequential explanatory design will be used to conduct this study in 3 phases. The first phase is a quantitative study with a longitudinal descriptive-analytical design to identify any D&A and RMC and their relationships with childbirth experience among 334 women who have given birth at public and private hospitals in Tabriz, the second largest city in Iran. The sample will be selected proportional to each population. The second phase is a qualitative study to explore women’s perceptions of various RMC aspects and their determinants during childbirth. The conventional content analysis approach will be used to analyze the data. The third phase is focused on developing a guideline to improve the quality of maternity care. The literature review, findings of phase one and two, and focus group discussion (FGDs) with the staff in labour ward and using a Delphi technique will be used to complete the final phase. Discussion: This is the first study to use a mixed approach for assessing D&A and RMC and its related factors. Considering the vulnerability of women during labor and delivery and the effect of D&A on cesarean section rates, a supportive guideline can improve the quality of maternity care and reduce D&A during childbirth, and improve women’s childbirth experiences. |
| کلمات کلیدی | مراقبت مادری احترام آمیز (RMC=Respectful Maternity Care) تعریف نظری: اصطلاح مراقبت مادری احترام آمیز RMC) ) به صورت مترادف با مراقبت دوستانه از زنان و مراقبت با محوریت زنان به کار می¬رود. RMC به صورت عمومی، حق هر زن برای دریافت مراقبت که شامل احترام به استقلال، عزت، احساسات، انتخاب¬ها و ترجیحات، عقاید فرهنگی، انتخاب همراه و دولا در زایمان می¬باشد. RMC در ارتباط نزدیک با حذف D&A می¬باشد (43). تعریف عملی: به منظور اندازه¬گیری مراقبت مادری احترام¬آمیز در مرحله کمی از ابزار RMC scale استفاده خواهد شد. این ابزار شامل 4 حیطه و 15 آیتم می¬باشد: مراقبت دوستانه (7 آیتم)، مراقبت عاری از بدرفتاری (3 آیتم)، مراقبت به موقع (3 آیتم)، مراقبت عاری از تبعیض (2 آیتم). پاسخ¬ها به صورت کاملاً موافقم (نمره 5)، موافقم (نمره 4)، نمی¬دانم و یا تفاوتی ندارد (نمره 3)، مخالفم (نمره 2) و کاملاً مخالفم (نمره 1) می¬باشد. جملات با مفاهیم منفی به صورت منفی نمره¬گذاری می¬شوند. میانگین نمرات بالا در این ابزار به معنی تجربه مثبت¬تر مراقبت احترام آمیز در زایمان می¬باشد (43). این ابزار 6 الی 18 ساعت بعد از زایمان از مادران توسط پژوهشگر تکمیل خواهد شد. بی احترامی و بدرفتاری (D&A= Disrespect and Abuse) تعریف نظری: D&A به عنوان بدرفتاری، خشونت، مراقبت غیرانسانی و یا تحقیر تعریف می¬شود که می¬تواند هم به صورت فردی (ارائه دهنده خدمات) و یا ساختاری (نقایص سیستماتیک محیطی) وجود داشته باشد (5). در تجزیه و تحلیل انجام گرفته توسط Bowser and Hill با یک چشم انداز جهانی، D&A در زایمان به هفت نوع تقسیم می¬شود: بدرفتاری فیزیکی، تبعیض، مراقبت بدون اجازه و رضایت، مراقبت غیرمحترمانه، مراقبت غیرمحرمانه، ترک مراقبت و بازداشت در مراکز مراقبت¬های بهداشتی (6). تعریف عملی: به منظور اندازه¬گیری Disrespect and Abuse در مرحله کمی از ابزار D&A scale استفاده خواهد شد. این ابزار حاوی 7 بیانیه و 23 آیتم بوده که بی¬احترامی و بدرفتاری را در طول بستری برای زایمان اندازه¬گیری می¬کند: محافظت زن باردار از آسیب¬های فیزیکی (6 آیتم)، حفظ حقوق زن در مورد مطلع بودن از وضعیت خود/ رضایت آگاهانه / انتخابهایش در زایمان (8 آیتم)، حفظ حریم خصوصی زن و محرمانه بودن اسرار (1 آیتم)، حفظ شان و احترام زن باردار (2 آیتم)، دریافت مراقبت عادلانه و بدون تبعیض توسط زن باردار (2 آیتم)، حفظ مراقبت و توجه و رها نشدن زن باردار (3 آیتم)، به تاخیر افتادن ترخیص یا محدود نمودن زن باردار (1 آیتم). به هر کدام از گزینه¬ها نمره صفر (پاسخ خیر) و یک (پاسخ بلی) داده خواهد شد تا فراوانی بدرفتاری را در هر آیتم سنجش کنند و اگر در هر کدام از آیتم¬های یک بیانیه جواب مثبت باشد برای آن بیانیه هم بدرفتاری در نظر گرفته خواهد شد (44). این ابزار 6 الی 18 ساعت بعد از زایمان تکمیل خواهد شد. تجربه زایمان تعریف نظری: تجارب زایمان به عنوان یک رویداد زندگی فردی که ترکیبی از فرایندهای فیزیولوژیکی و ذهنی- روانی است، تعریف می¬گردد. تجارب زایمان تحت تاثیر زمینه¬های اجتماعی، محیطی، سازمانی و سیاست¬ها قرار می¬گیرد (45). تعریف عملی: برای سنجش تجارب زایمان در مرحله کمی از پرسشنامه تجربه زایمان نسخه 2 (CEQ2.0=Childbirth Experiences Questionnaire version 2.0) استفاده خواهد شد. این ابزار حاوی 25 سوال بوده و 30 الی 45 روز پس از زایمان تکمیل خواهد شد. روانسنجی تعریف نظری: مسائل و موضوعات اندازه¬گیری توسط ابزارها است که اصولاً روی روایی و پایایی ابزارها متمرکز است (46). تعریف عملی: در این مطالعه منظور تعیین روایی و پایایی و سهولت اجرای پرسشنامه مراقبت مادری احترام آمیز و پرسشنامه (RMC=Respectful Maternity Care scale) می¬باشد. روایی تعریف نظری: میزانی که یک ابزار آنچه را که هدف اندازه¬گیری است، می¬سنجد (47). تعریف عملی: در این مطالعه، منظور اندازه¬گیری روایی صوری (Face validity)، روایی محتوا (Content validity) و روایی سازه (Construct validity) (شامل تحلیل عاملی اکتشافی (EFA: Exploratory Factor Analysis) و تحلیل عاملی تاییدی (CFA: Confirmatory Factor Analysis) پرسشنامه¬های مراقبت مادری احترام¬آمیز و بد¬رفتاری و بی¬احترامی می¬باشد. پایایی تعریف نظری: پایایی به دقت، اعتمادپذیری، ثبات یا تکرارپذیری نتایج آزمون اشاره می¬کند (47). تعریف عملی: در این مطالعه منظور اندازه¬گیری ثبات بازآزمایی (Test-retest Reliability) با استفاده از آزمون مجدد و با محاسبه ضریب همبستگی درون رده¬ای (ICC: Intraclass Correlation Coefficient) و فاصله اطمینان به دست آمده از دوبار پاسخ¬دهی به سوالات پرسشنامه و اندازه¬گیری همسانی درونی (Internal consistency) با استفاده از محاسبه ضریب آلفای کرونباخ (Cronbach Coefficient alpha) است. |
| ذینفعان نتایج طرح | ارائه دستورالعمل منتج از این پژوهش در راستای بهبود مراقبت مادری در زنان زایمانی می¬تواند در ارتقای کیفیت خدمات ارائه¬شده به زنان زایمانی موثر باشد. همچنین نتایج این مطالعه می¬تواند مورد استفاده برنامه¬ریزان و سیاستگذاران قرار داده شود تا از نتایج آن برای برنامه¬ریزی در راستای بهبود بهبود مراقبت مادری در بخش¬های مادری بیمارستان¬ها استفاده نمایند. |
اطلاعات مجری و همکاران
| نام و نامخانوادگی | سمت در طرح |
|---|---|
| مژگان میرغفوروند | استاد راهنمای اول (آموزشی ) |
| مریم واعظی | استاد راهنما دوم (آموزشی ) |
| سکینه محمد علیزاده چرندابی | مشاور |
| خدیجه حاجی زاده | دانشجوی مالک پایان نامه |
| شهلا میدیا | همکار اصلی |
اطلاعات تفضیلی
| حوزه خبر | خبر |
|---|---|
| رسانه ها و مردم | عنوان خبر متن خبر |
| متخصصان و پژوهشگران | عنوان خبر متن خبر |
| سیاستگذاران درمانی | عنوان خبر حضور همسر به عنوان همراه مادر و حضور ماما یا پزشک شخصی احتمال بدرفتاری و بی احترامی در اتاق زایمان را کاهش و زایمان در شب احتمال آن را افزایش میدهدمتن خبر یافته¬های مرحله¬ی کمی مطالعه میزان بالای بدرفتاری و بی احترامی را در زنان زایمان کرده نشان دادند. ولی نتایج مطالعه نشان داد که حضور همسر به عنوان همراه مادر و همچنین حضور ماما یا پزشک شخصی می¬توانند احتمال بدرفتاری و بی احترامی در اتاق زایمان را کاهش و زایمان در شب احتمال آن را افزایش دهد. بنابراین پیشنهاد می¬شود مداخلاتی مانند تشویق به حضور همسر، افزایش تعداد کادر در شیفت شبکاری و آموزش مناسب رزیدنتهای زنان و ماماها با برگزاری کلاس¬های اخلاق و مبتنی بر همدلی با بیماران طراحی¬گردد. |
| سیاستگذاران پژوهشی | عنوان خبر روانسنجی مراقبت مادری احترام آمیز نشان داد این پرسشنامه یک ابزار روا و پایا برای زنان ایرانی می-باشد.متن خبر نبود مراقبت مادری احترام آمیز (RMC=Respectful Maternity Care) در مراقبت¬های زایمانی ممکن است باعث شود که مادران به دنبال مراقبت¬های زایمانی نباشند. با توجه به اهمیت مراقبت RMC و نبود ابزار استاندارد در ایران، ترجمه و روانسنجی پرسشنامه RMC برای جمعیت زنان ایرانی انجام گرفت.در تحلیل عامل اکتشافی، در پرسشنامه مراقبت مادری احترام آمیز 12 سوال و یک فاکتور استخراج گردید. ضریب آلفای کرونباخ، ضریب همبستگی درون رده¬ای و همچنین تاثیر آیتم، شاخص و نسبت روایی محتوا حداقل مقدار قابل قبول را کسب نمودند. |
| لینک (URL) مقاله انگلیسی مرتبط منتشر شده 1 |
