تاثیر مشاوره مبتنی بر وب با رویکرد شناختی-رفتاری بر سندرم پیش از قاعدگی : یک کارآزمایی بالینی تصادفی کنترل شده

مجریان: سکینه محمد علیزاده چرندابی , خلیل اسماعیل پور

خلاصه روش اجرا: این پژوهش از نوع کارآزمایی بالینی تصادفی کنترل‌شده می‌باشد که بر روی 92 دانشجوی با تشخیص سندرم پیش از قاعدگی (PMS) متوسط یا شدید، ساکن در خوابگاه‌های دولتی و غیردولتی دانشگاه علوم پزشکی تبریز (شامل خوابگاه‌های دولتی کوثر، فجر، قدس، آزادی و خوابگاه‌های غیردولتی تمدن و فردوس) انجام خواهد گرفت. پس از کسب مجوز از کمیته اخلاق دانشگاه علوم پزشکی تبریز، ثبت مطالعه در مرکز ثبت کارآزمایی‌های بالینی (IRCT)، و اخذ مجوزهای لازم، پژوهشگر برای نمونه‌گیری به خوابگاه‌های دانشگاه علوم پزشکی تبریز مراجعه و با ارائه توضیحات در مورد پژوهش، اقدام به ثبت نام اولیه افراد علاقمند به شرکت در مطالعه خواهد کرد. دانشجویان حائز شرایط اولیه علاقه‌مند به شرکت در مطالعه، در مرحله اول پرسشنامه فردی-اجتماعی و مامایی و پرسشنامه غربالگری نشانه‌های قبل از قاعدگی (PSST:Premenstrual Symptoms Screening Tool) را تکمیل خواهند نمود. پرسشنامه PSST بر اساس یادآوری نشانه‌های سیکل‌های قبلی قاعدگی تکمیل خواهد شد. اگر حداقل از 4 نشانه اصلی یک نشانه با شدت متوسط یا شدید و از کل 14 نشانه، حداقل 5 مورد متوسط یا شدید، و همچنین در 5 سوال آخر یک مورد متوسط یا شدید باشد، فرد از نظر غربالگری PMS مثبت در نظر گرفته می‌شود. در مرحله دوم، به افراد با غربالگری مثبت PMS، اطلاعات کامل‌تر در خصوص اهداف، اهمیت و فوائد شرکت در مطالعه و همینطور مراحل اجرای تحقیق ارائه خواهد شد. در صورت علاقمندی و آمادگی آن‌ها جهت شرکت منظم و مستمر در مطالعه، فرم رضایت آگاهانه کتبی توسط آن‌ها تکمیل شده و از آن‌ها درخواست می‌شود طی سیکل قاعدگی آینده جدول ثبت روزانه شدت مشکلات (DRSP=Daily Record of Severity of Problems chart) را بصورت روزانه و پرسشنامه افسردگی بک را در فاصله زمانی از پایان قاعدگی تا ابتدای فاز لوتئال تکمیل نمایند. در مرحله سوم، افراد با تشخیص افسردگی شدید (کسب امتیاز 29 و بالاتر در پرسشنامه بک) از مطالعه کنار گذاشته شده و از بقیه افراد درخواست می‌شود طی سیکل آینده مجددا DRSP را بصورت روزانه تکمیل و مقیاس ناتوانی Sheehan Disability Scale (SDS) و پرسشنامه‌ نگرش در مورد قاعدگی (MAQ) را در روز 1-2 قاعدگی و پرسشنامه کیفیت زندگی Q-LES-Q-S را یکبار در روز 1-2 قاعدگی و یکبار هم در ابتدای فاز لوتئال (بین روزهای 11 تا 15 قاعدگی) تکمیل نمایند. در نهایت افرادی که با استفاده از جدول DRSP، مبتلا به PMS با شدت متوسط یا شدید باشند، وارد مطالعه خواهند شد. مشارکت‌کنندگان به طور تصادفی بلوک‌بندی با بلوک‌های چهار و شش‌تایی و نسبت تخصیص 1:1 به دو گروه (گروه دریافت‌کننده مشاوره و گروه کنترل) تخصیص داده خواهند شد. در تخصیص نمونه‌ها، بر اساس شدت سندرم (متوسط یا شدید) stratification انجام می‌گیرد. توالی تخصیص توسط فرد غیردرگیر در نمونه‌گیری و آنالیز داده‌ها با استفاده از ‌سایت www.random.org تعیین خواهد شد. جهت پنهان‌سازی تخصیص، نوع مداخله بر روی کاغذ نوشته شده و داخل پاکت‌های مات، سربسته پشت سرهم شماره‌گذاری شده قرار داده و پاکت‌ها به ترتیب توالی ورود افراد به مطالعه، پس از تکمیل کلیه پرسشنامه‌های پیش آزمون و نوشتن نام فرد روی پاکت مربوطه، باز خواهد شد. پس از تهیه محتوای آموزشی، پژوهشگر در سامانه مدیریت یادگیری الکترونیکی دانشگاه علوم پزشکی تبریز (MOODLE) که تحت وب می‌باشد، اقدام به طراحی خواهد‌ نمود. برای گروه مداخله، حساب کاربری ایجاد خواهد‌شد و از طریق ایمیل و پیامک در اختیارشان قرار خواهد‌ گرفت. گروه مداخله مشاوره آموزشی بر اساس رویکرد شناختی-رفتاری را از طریق سیستم مدیریت یادگیری دانشگاه علوم پزشکی تبریز دریافت خواهند کرد. بر این اساس تعداد هشت جلسه مشاوره طی هشت هفتۀ متوالی اجرا خواهد شد و محتواها به صورت زمان‌بندی‌ شده در اختیار گروه مداخله قرار خواهد گرفت. درمان با یک جلسه معرفی آغاز می‌شود و با جلسه‌ای در مورد پیشگیری از عود خاتمه می‌یابد. مراحل مابین به دو دسته تقسیم می‌شوند: استراتژی‌های شناختی و پیشنهادات برای تغییر رفتار در شیوه زندگی. برای یک مرور کلی، به جدول زیر مراجعه کنید. هفته/استراتژی‌های شناختی/استراتژی‌های رفتاری 1/آموزش روانی درباره PMS:Premenstrual syndrome/PMDD:Premenstrual dysphoric disorder و اتیولوژی آن 2/آموزش روانی در مورد نقش افکار و ارتباط آن با احساسات و رفتار (مثلث شناختی)/آموزش روانی در مورد رابطه بین استرس و PMS و یادگیری تکنیک‌های آرام‌سازی 3/انتقال به زمینه خاص PMS/آموزش روانی در مورد وابستگی متقابل بین تغذیه، ورزش و PMS 4/بازسازی درک‌های ناکارآمد/ادغام ورزش به زندگی روزانه به وسیله برنامه و استراتژی انگیزشی 5/آموزش روانی در مورد خرافه‌های خاص PMS و استفاده از استراتژی‌های شناختی آموخته‌شده/رژیم غذایی متعادل و پیاده‌سازی در زندگی روزمره 6/آموزش روانی در مورد افکار موثر و توسعه ارزیابی‌های جدید/آموزش روانی در مورد تاثیر خطاهای مربوط به استرس در استدلال 7/رفتار خاص PMS (استفاده از مراقبت¬های بهداشتی، حمایت، ارتباطات)/آموزش مصرف و اجرای فعالیت‌های مثبت در زندگی روزمره 8/بررسی آموزش و پیشگیری از عود تمام مراحل در هفته‌های متوالی از طریق سامانه مدیریت یادگیری الکترونیکی در دسترس شرکت‌کنندگان قرار می‌گیرد. گروه کنترل مداخله‌ای دریافت نخواهد کرد. دو ماه پس از تخصیص به گروه‌ها، کلیه شرکت کنندگان مجدداً جدول ثبت روزانه شدت مشکلات (DRSP) را به مدت 2 سیکل آینده و در ماه سوم پس از تخصیص پرسشنامه‌های Q-LES-Q-S، SDS و MAQ را در همان زمان‌های توضیح داده شده در مرحله پیش‌آزمون تکمیل خواهند نمود. برای تعیین روایی پرسشنامه فردی-اجتماعی و مامایی و پرسشنامه نگرش در مورد قاعدگی از روایی محتوا و صوری استفاده خواهد شد. بقیه پرسشنامه‌ها در جامعه مشابه ایرانی روانسنجی شده‌اند. داده‌ها با استفاده از نرم افزار SPSS Ver.24 و آزمون‌های آماری تی‌مستقل و ANCOVA تجزیه و تحلیل خواهد شد. در صورتی که نتایج پژوهش نشان دهد مشاوره مبتنی بر وب با رویکرد شناختی-رفتاری بر سندرم پیش از قاعدگی موثر است، به سبب ملاحظات اخلاقی، گروه کنترل نیز مشاوره را دریافت خواهند کرد.