توسعه، اجرا و ارزیابی اولیه اپلیکیشن مبتنی بر موبایل چند منظوره سلامت و ایمنی ترافیک

مجریان: لیلا راننده کلانکش , همایون صادقی بازرگانی

خلاصه روش اجرا: این مطالعه با استفاده از متدهای ترکیبی (شامل توصیفی، توسعه ای کیفی و کمی، و کاربردی) انجام خواهد شد. برای این مطالعه سه منبع اطلاعاتی استفاده خواهد شد: 1. مطالعه نرم افزارهای موبایل موجود: برای یافتن برنامه های کاربردی تلفن همراه اندروید کلید واژه های زیر در Google Play مورد جستجو قرار می گیرد: Traffic, traffic emergency, traffic education, traffic alert, traffic prevention, road accident, traffic beating, driving habit, traffic safety, traffic accident, traffic detection, traffic collision, car crash, driving behavior, distraction blockage, road hazard, driver feedback, driving feedback, road dangers, driving monitoring علاوه بر آن به منظور یافتن اطلاعات مرتبط بیشتر، لینک شرکت توسعه دهند محصول که برای هر نرم افزار موبایل در گوگل پلی ارائه شده است مورد بررسی قرار می گیرد تا در حد امکان هیچ نرم افزار موبایلی از قلم نیافتد. همچنین گروه بندی های مرتبط گوگل پلی نیز مرور خواهد شد. پس از اینکه برنامه های کاربردی تلفن همراه اندروید استخراج شدند معیارهای ورود و خروج برای آنها اعمال خواهد شد و در نهایت ویژگی های مفید آنها که در Google Play ذکر شده و در برخی موارد با مراجعه به وب سایت توسعه دهندگان برنامه های کاربردی و همچنین با نصب آنها بر روی گوشی تلفن همراه و کاربرد آنها (در صورت عدم محدودیت) به صورت دستی استخراج خواهد شد. معیارهای ورود و خروج برنامه های کاربردی:  برنامه های کاربردی موبایل انگلیسی و فارسی وارد مطالعه خواهند شد. در صورتی که برنامه کاربردی چند زبانه شامل زبان انگلیسی باشد وارد مطالعه خواهد شد.  برنامه های کاربردی تلفن همراه ترافیکی گیم از مطالعه حذف خواهند شد.  برنامه های کاربردی تلفن همراه غیر مرتبط از قبیل مسائل ترافیکی مرتبط با سایر وسایل حمل و نقل (هواپیما، مترو، قطار، کشتی) از مطالعه حذف خواهند شد.  برنامه های کاربردی تلفن همراه که در رابطه با ترافیک شبکه 3G و 4G، اینترنت و WiFi باشند به عنوان غیر مرتبط تلقی شده و از مطالعه حذف خواهند شد.  برنامه های کاربردی تلفن همراه در رابطه با گردشگری (معرفی مناطق تاریخی و دیدنی، هتلها، نقشه راهنمای شهرها) حذف خواهند شد. پس از انتخاب نرم افزار ها، دو نفر از پژوهشگران به طور مستقل از طریق اپلیکیشن ریویو محتوای نرم افزارهای موجود را تحلیل و بررسی خواهند کرد تا ویژگیهای مفید آنها با استفاده از روش استقرایی، استخراج شود. این تحلیل به این خاطر انجام می شود تا ضمن استخراج ویژگیها، آن دسته از ویژگی اپلیکیشن های مربوطه که بدون ایجاد حواس پرتی در کاربر، می تواند باعث کمک به ایمنی و سلامت ترافیک شود شناسایی و در طراحی اپلیکیشن چند منظوره مورد استفاده قرار گیرد. ضمنا، در صورت اختلاف در مورد ویژگی های استخراج شده، دو پژوهشگر در مورد ویژگی های مورد اختلاف بحث خواهند کرد؛ اگر به توافق برسند، آن ویژگی ها ثبت می شود، در غیر این صورت، اختلاف نظر توسط بررسی کننده سوم حل خواهد شد. همچنین جهت یافتن نرم افزارهای موبایل فارسی زبان مارکتهای ایرانی از قبیلCafebazar.ir, android30t.com, Myket نیز مورد جستجو قرار می گیرد. برخی از این ویژگی ها شامل موارد زیر است :  real-time traffic information  emergency call  report accidents  report hazards  Audible alerts  Visual alerts  Driving awareness  Road condition  Information of black spots  … 2. مطالعه متون علمی موجود در رابطه با توسعه نرم افزارهای موبایل و نیز مطالعاتی که عوامل منجر به تصادفات را پوشش داده اند. به منظور شناسایی ویژگی های نرم افزار های موبایل سلامت و ایمنی ترافیک، متون علمی که منجر به توسعه و طراحی آنها شده اند به صورت عمیق انجام خواهد شد. همچنین متون علمی که پیشنهادهایی برای نرم افزارهای موبایل سلامت و ایمنی ترافیک ارائه کرده اند نیز مورد بررسی قرار خواهند گرفت. برای دستیابی به متون مرتبط پایگاه های Pubmed ،Embase ، Scopus، Google Scholar، Proquest، Safetylit، Safelir.com، Sciencedirect SID, و انتشارات JMIR با استفاده از کلید واژه های زیر مورد جستجو قرار خواهد گرفت. “Traffic AND driving”, “road accident”, “traffic emergency”, “traffic education AND training”, “traffic accident alert AND prevention AND detection”, “ traffic safety”, “traffic collision OR car crash AND mobile app”, “road hazard AND mobile app”, “driver feedback”, “driving feedback”, “driving monitoring” همچنین به منظور استخراج عواملی که منجر به تصادفات می شود بررسی متون انجام خواهد شد. برای دستیابی به متون مرتبط پایگاه های Pubmed،Embase ، Scopus، Google Scholar، Proquest، Safetylit، Safelir.com، ScienceDirect SID, و انتشارات JMIR با استفاده از کلید واژه های زیر مورد جستجو قرار خواهد گرفت. “Driver distraction”, “accident OR crash OR collision distraction”, “distraction-related crashes”, “mobile phone distraction”, “driver inattention”, “safe drive AND distraction”, “driving habit”, “factors AND traffic accident”, “traffic accident AND causation model”, “cell phone AND driving distraction”, “driving feedback”, “driver awareness” این بررسی به این خاطر انجام می شود تا با شناسایی عوامل خطر، ویژگی هایی را که می توان با استفاده از نرم افزار موبایل از عوامل خطر پیشگیری کرد را شناسایی نمود. همچنین این موارد بدلیل لحاظ کردن موارد برای طراحی اپلیکیشن و نحوه تعامل با آن در هنگام رانندگی یا عبور از خیابان مورد بررسی قرار می گیرد. با انجام این مطالعات روشهای موجود برای برطرف نمودن عوامل حواس پرتی در استفاده از عملکردهای روتین تلفن همراه مورد بررسی قرار خواهد گرفت. لازم به توضیح است که در هر دو مورد از جستجوی متون علمی، مقالات و منابع به زبان فارسی و انگلیسی وارد مطالعه خواهد شد. 3. استفاده از کارشناسان و خبرگان مربوطه برای شناسایی سایر نرم افزارهای کاربردی موبایل سلامت و ایمنی ترافیک و همچنین شناسایی سایر عوامل سهیم در ایمنی و سلامت ترافیک و یا عوامل دخیل در بروز تصادفات که بتوان از طریق نرم افزارهای موبایل به منظور پیشگیری از تصادفات مداخله نمود. برای رسیدن به این منظور روش Focus group مورد استفاده قرار خواهد گرفت. در این روش جلسه ای با کارشناسان مربوطه برگزار خواهد شد تا اطلاعات بیشتری در رابطه با نرم افزارهای موبایل سلامت و ایمنی ترافیک جمع آوری گردد و احتمالا از وجود نرم افزارهای موبایلی که در جستجو ها آنها را نیافته ایم مطلع شویم و در واقع نرم افزاری از قلم نیافتد. همچنین در این مرحله عوامل خطر از دید خبرگان مطرح خواهد شد و نیز با استفاده از بانکهای داده ای مربوط به ایمنی و ترافیک، شناسایی عوامل خطر صورت خواهد گرفت. برخی از کارشناسان و خبرگان در این زمینه عبارتند از:  وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی  پلیس راهنمایی و رانندگی  سازمان پزشکی قانونی  وزارت راه و شهرسازی  سازمان هواشناسی  مرکز فوریتهای پزشکی  حلال اهمر  محققین حوزه ترافیک و تصادفات  اپیدمیولوژیستها  متخصصین حوزه IT و برنامه های کاربردی موبایل  شرکتهای بیمه  ... ضمنا به منظور از بین بردن اثرات منفی تلفن های همراه بخشی از پژوهش به بررسی اپلیکیشن ها و مطالعاتی خواهد پرداخت که متمرکز بر کاهش و یا حذف حواس پرتی های ناشی از استفاده از تلفن همراه می باشد. همچنین بعد از تکمیل سیستماتیک ریویو اپلیکیشن ها و اخذ نظرات متخصصین ذیربط در مورد کاربران و حیطه های کاربردی این نرم افزار چند منظوره تصمیم گیری به عمل خواهد آمد. در نهایت اپلیکیشن هایی برای استخراج ویژگی ها مورد استفاده قرار خواهند گرفت که بتواند بر جنبه های ایمنی ترافیک تاکید کند مثل مواردی نظیر:  پایش رفتار رانندگی راننده از قبیل سرعت، شتاب و فاصله با ماشنهای جلویی  ارائه بازخورد به رانندگان در رابطه با الگوی رانندگی  آگاهی رسانی به رانندگان از خطرات پیش رو با توجه به شرایط جاده ها  هدایت حواس پرتی ناشی از تلفن همراه و عملکرد آن توسط اپلیکیشن  ... همچنین تمرکز بر یافتن اپلیکیشن ها و ویژگیهایی خواهد بود که با تمرکز بر عوامل خطر ناشی از رفتار انسان یا محیط و خود وسیله نقلیه توسعه یافته اند و بتوانند از طریق قابلیتهای ارائه شده، پیرامون سنجش عوامل خطر و مداخله در آنها مورد استفاده قرار گیرد. پس از استخراج اطلاعات از طریق جستجو در گوگل پلی و نیز جستجوی منابع در پایگاه های علمی، داده های گردآوری شده در اکسل دسته بندی خواهد شد. به منظور توصیف و تحلیل داده ها نرم افزار SPSS مورد استفاده قرار خواهد گرفت. همچنین روش گردآوری داده ها در Focus group از طریق رکورد کردن و یادداشت برداری انجام خواهد شد و پس از آن اطلاعات در نرم افزار کیفی دسته بندی و تحلیل خواهد شد. پس از آنکه ویژگی های نرم افزارهای موبایل سلامت و ایمنی ترافیک استخراج و دسته بندی شدند به منظور مشخص نمودن مدل مفهومی نرم افزار مورد نظر برای توسعه و رسیدن به چارچوب نیازها، اکسپرت پنلی (Expert panel) تشکیل خواهد شد. در روش اکسپرت پنل کارشناسان شرکت کننده، در مورد ویژگی های دسته بندی شده ای که از طریق سیستماتیک ریویو و Focus group به آن رسیده شده است پیشنهادات و نظرات خود را اعلام خواهند کرد. برخی از اجزای مدل مفهومی می تواند در قالب مثالهای زیر باشد:  تعیین اهداف نرم افزار: نرم افزار تهیه شده برای چه گروهی از مخاطبان تهیه خواهد شد مثلا رانندگان، عابرین پیاده، موتورسوران، و ...  تعیین حیطه های کاربردی: این نرم افزار شامل چه جنبه های کاربردی خواهد بود برای مثال شامل حیطه های آموزشی، سنجش وضعیت ترافیکی وگزارش آن، تشخیص الگوی رانندگی و ارائه بازخوردد، هشدار دهی به انواع مراکز مثل اورژانس- پلیس و ... اکسپرت پنل روشی برای کسب دانش تخصصی است. این پنل ها به طور معمول متشکل از 12 تا 20 نفر هستند. در این روش دیدگاه های متخصصان در ارتباط با یک موضوع یا پیشنهاد شنیده می شود و پنل لیستها بر مبنای تخصص تعیین می شوند، زمان مناسب برای شرکت کنندگان در پنل لحاظ و اطلاعات پیش زمینه ای از موضوع مورد بررسی به اعضاء ارائه می شود. همچنین مدیر بی طرف و ماهری برای این امر انتخاب می شود که بتواند قوانین این روش را اعمال نماید. قطعا بررسی مطالعات و اپلیکیشنهای که در Focus group مطرح خواهد شد اساس و پایه بحث اکسپرت پنل را تشکیل خواهد داد و طبق اولویتهای مطرح برای سنجش یا مداخله در بحثهای ایمنی ترافیک سناریوها مورد پیاده سازی نهایی قرار خواهد گرفت. داده های به دست آمده در روش اکسپرت پنل، یاداشت برداری و رکورد خواهد شد و با استفاده از یکی از نرم افزارهای کیفی مورد تحلیل قرار خواهد گرفت. پس از مشخص شدن مدل مفهومی، نیازمندیها استخراج و نمودارهای UML با استفاده از نرم افزارهای مربوطه به شکل گرافیکی ارائه خواهد شد و در اختیار تیم برنامه نویسی قرار خواهد گرفت تا روند توسعه و طراحی نرم افزار موبایل چند منظوره مبتنی بر اندروید در حوزه سلامت و ایمنی ترافیک با استفاده از روشهای توسعه نرم افزار شروع شود. UML یک زبان مدل سازی شیءگرای استاندارد و همه منظوره، در مهندسی نرم افزار است و دربرگیرنده فنون گرافیکی برای تهیه مدل های تصویری سیستم های نرم افزاری متمرکز است. این زبان، کل چرخه حیات سیستم را در قالب نمودارهای کلی و قابل فهم ارائه می کند و به توصیف و طراحی سیستم های نرم افزاری به ویژه سیستم های شی گرا کمک می کند. مهمترین قابلیت این زبان، ارائه مدلهای نموداری برای کل چرخه حیات نرم افزار است و می تواند به عنوان زبان ارتباطی بین تمام گروههای یک تیم پروژه استفاده شود. پس از آنکه محصول ارائه شد سه مرحله ارزیابی برای آن اعمال خواهد شد. 1. ارزیابی از دیدگاه فنی: این ارزیابی برای مشخص نمودن اشکالات اجرایی نرم افزار، شناسایی باگها، امکان اجرایی شدن آن در محیط شبکه و اینترنت و ... توسط تیم آشنا به نرم افزارهای موبایل انجام خواهد گرفت. 2. ارزیابی از دید کارشناسان: این ارزیابی توسط خبرگان و کارشناسان حوزه سلامت و ایمنی ترافیکی انجام خواهد شد تا از لحاظ شدن همه جنبه های مورد توافق در توسعه نرم افزار اطمینان حاصل شود. این ارزیابی از طریق مصاحبه و یا پرسشنامه انجام خواهد شد. همچنین برای اطمینان از اجرایی شدن نرم افزار، تست بتا توسط گروهی از کارشناسان انجام خواهد گرفت. 3. ارزیابی قابلیت استفاده نرم افزار از دید کاربران: در نهایت محصول نرم افزاری، با استفاده از نمونه گیری تصادفی در اختیار گروهی از کاربرانی که از طریق هدف دوم (تعیین مدل مفهومی) مشخص خواهد شد قرار خواهد گرفت و بعد از ارائه آموزشهای لازم، نرم افزار را استفاده خواهند کرد. محیط در نظر گرفته شده برای این منظور شهر جدید سهند از توابع شهرستان اسکو استان آذربایجان شرقی است با توجه به اینکه در سالهای اخیر زیرساختهای لازم در رابطه با جامعه ایمن و سالم در شهر جدید سهند انجام گرفته این شهر انتخاب خواهد شد که هم می توان ترافیک شهری و هم جاده ای را در آن لحاظ کرد. لازم به توضیح است که ارزیابی موفقیت این نرم افزار در کاهش احتمالی تصادفات و نیز ارزیابی آن با سایر نرم افزارهای موبایل نیازمند انجام پژوهشهای آتی است و خارج از بحث این پژوهش قرار دارد. ارزیابی قابلیت استفاده نرم افزار چند منظوره موبایل از دید کاربران از طریق نظرسنجی انجام خواهد شد. برای رسیدن به پرسشنامه مناسب از بدنه دانش موجود استفاده و نهایتا برای تایید روایی نسخه فارسی آن از نظر کارشناسان مربوطه استفاده خواهد شد. به منظور تحلیل نتایج نرم افزار SPSS مورد استفاده قرار خواهد گرفت.