ارزیابی محیط فیزیکی منازل با تأکید بر سالمندان با رویکرد طراحی فراگیر؛ یک مطالعه موردی شهر یزد

مجریان: جلیل نظری , علیرضا چوبینه

خلاصه روش اجرا: در پژوهش حاضر از روش تحقیق Multi-method، که از نوع روش های Multiple-Method می باشد، برای طراحی و اجرای دقیق مراحل مطالعه استفاده خواهد شد که مراحل اول و دوم، پژوهش ترکیبی از نوع طرح اکتشافی متوالی است که با هدف ارزیابی محیط فیزیکی منازل سالمندان (شناسایی موانع، تدوین ابزار سنجش و ارائه راه‌کارهای اصلاحی) و با رویکرد طراحی فراگیر در یک مطالعه موردی بررسی منازل شهر یزد و در چهار مرحله به شرح زیر اجرا خواهد گردید: مرحله اول- تبیین موانع و محدودیت های محیط فیزیکی منازل سالمندان از لحاظ طراحی فراگیر روش انجام کار: این مرحله با استفاده از روش کیفی اجرا خواهد شد. روش کار بدین صورت خواهد بود که در ابتدا با توجه به وجود تفاوت های فرهنگی در سبک زندگی سالمندان و نیز ساختار محیط فیزیکی منازل سالمندان در محیط مورد بررسی، با برگزاری مصاحبه نیمه ساختاریافته و با مشارکت سالمندان و متخصصان، موانع و محدودیت های محیط فیزیکی منازل سالمندان محیط مورد بررسی شناسایی قرار خواهد گرفت سپس ابزارهای موجود جهت بررسی موانع و محددیت های محیط فیزیکی منازل سالمندان (پرسشنامه ها و چک لیست ها) مورد بررسی قرار گرفته و آیتم های آنها استخراج می گردد و به داده های بدست آمده از مصاحبه اضافه می گردد که نتایج بدست آمده (بررسی متون، مصاحبه با سالمندان و متخصصان) در حقیقت ابعاد مختلف (گویه ها) پرسشنامه و چک لیست موانع و محدودیت های محیط فیزیکی منازل سالمندان را تشکیل خواهد داد. مرحله دوم- روان‌سنجی و اعتبار سنجی ابزار سنجش نحوه تعامل سالمندان با موانع و محدودیت های محیط فیزیکی منازل خود ازلحاظ طراحی فراگیر روش انجام کار: در این مرحله بر اساس یک مطالعه مقطعی ویژگی‌های روان‌سنجی و اعتبار سنجی ابزار سنجش نحوه تعامل سالمندان با موانع و محدودیت های محیط فیزیکی منازل خود مورد بررسی قرار خواهد گرفت: – روایی صوری : قضاوت عینی در مورد ساختار ابزار است. دشواری درک عبارات و کلمات، تناسب و ارتباط مطلوب عبارات با ابعاد پرسشنامه و احتمال وجود برداشت‌های اشتباه از عبارات و یا وجود نارسایی در معانی کلمات پرسشنامه مورد بررسی قرار می‌گیرد و شاخص نمره تأثیر محاسبه می‌شود. – روایی محتوا : برای ارزیابی روایی محتوایی از نظر متخصصان در مورد میزان هماهنگی محتوای ابزار اندازه‌گیری و هدف پژوهش، استفاده می‌شود. برای این منظور دو روش کیفی و کمی در نظر گرفته می‌شود. در بررسی کیفی محتوا پژوهشگر از متخصصان درخواست می‌کند تا بازخورد لازم را در ارتباط با ابزار ارائه دهند که بر اساس آن موارد اصلاح خواهند شد. برای بررسی روایی محتوایی به شکل کمی، از دو ضریب نسبی روایی محتوا (CVR ) و شاخص روایی محتوا (CVI )، استفاده می‌شود. – روایی سازه : با استفاده از روش تحلیل عاملی حداقل مربعات جزئی (PLS ) و از طریق نرم‌افزار Smart PLS انجام می‌شود این روش یک روش مبتنی بر واریانس بوده که می‌توان به‌وسیله آن آیتم‌های تشکیلی (واقعی) را بررسی کرد. – همسانی درونی (Internal Consistency): از آلفای کرومباخ (Cronbach’s alpha) استفاده می شود. آﻟﻔـ ﺎی ﻛﺮوﻧﺒـﺎخ ﻣﻌﺮف ﻣﻴﺰان ﺗﻨﺎﺳﺐ ﮔﺮوﻫﻲ از آﻳﺘ ﻢ ﻫﺎﺳﺖ ﻛﻪ ﻳﻚ ﺳـﺎزه را ﻣﻲ ﺳﻨﺠﻨﺪ. – ثبات (Stability): از ﻃﺮﻳﻖ روش آزﻣﻮن- ﺑﺎز آزﻣﻮن (Test Retest) اﻧﺠﺎم میﭘﺬﻳﺮد. مرحله سوم- بررسی انواع موانع و محدودیت های محیط فیزیکی منازل سالمندان شهر یزد و نحوه تعامل سالمندان نسبت به آنها روش انجام کار: این مرحله یک مطالعه مقطعی بوده و جهت شناسایی موانع و محدودیت های محیط فیزیکی منازل سالمندان شهر یزد از چک لیستی که آیتم های آن در مرحله اول و با توجه به بررسی متون، مصاحبه با سالمندان و متخصصین تعیین گردیده و اعتبار و پایایی آن نیز تایید گردیده است، استفاده می گردد همچنین جهت بررسی نحوه تعامل سالمندان با موانع و محدودیت های محیط فیزیکی منازل خود از پرسشنامه ای که در مراحل اول و دوم تهیه و روایی و پایایی آن سنجیده شده است استفاده می گردد که این پرسشنامه توسط سالمند یا همراهان سالمند و با کمک ارزیابگر تکمیل می گردد ضمنا تعداد نمونه با توجه به آیتم‌های استخراجی و تائید شده در مرحله دوم تعیین می گردد. مرحله چهارم: ارائه دستورالعمل‌ راهنمای طراحی فراگیر محیط فیزیکی منازل با استفاده از دیدگاه‌های متخصصان و ارائه پیشنهاد‌ها به سازمان‌های مرتبط روش انجام کار: این مرحله با استفاده از روش کیفی اجرا خواهد شد بدین‌صورت که با تشکیل گروه متمرکز متشکل از متخصصین ارگونومی، سالمندشناسی و طراحان ساختمان، و مراقب سالمند، موانع و محدودیت های طراحی فراگیر منازل مورد بحث و گفتگو قرار خواهد گرفت و راهکارهای مناسب جهت رفع موانع و محدودیت های محیط فیزیکی نازل سالمندان ارائه خواهد گردید در مرحله بعد با استفاده از روشBWM هر کدام از راهکارها اولویت‌بندی خواهد شد و در آخر نتایج در قالب دستورالعمل راهنما در اختیار سازمان‌های مرتبط قرار خواهد گرفت.