روانسنجی پرسشنامه کیفیت خواب پس از زایمان
Psychometric Evaluation of the Postpartum Sleep Quality Scale
مجریان: رباب حسن زاده
خلاصه روش اجرا: پژوهش حاضر یک پژوهش متدولوژیکال (روششناسی) است که در آن اعتبارسنجی و تعیین پایایی پرسشنامه کیفیت خواب پس از زایمان به عنوان ابزار اندازه گیری مد نظر است. بعد از کسب اجازه ترجمه این پرسشنامه از طراحان آن، ترجمه نسخه originalبا استفاده ار روش Forward-backward انجام شده و نسخه فارسی تهیه میشود. حجم نمونه مورد نیاز جهت انجام تحلیل عاملی 10 نمونه به ازای هر سوال ابزار میباشد، که با توجه به تعداد 14 آیتم، تعداد 140 نمونه نیاز است، اما با توجه به طرح نمونهگیری خوشهای و با اعمال اثر طرح (Design effect) برابر با 2، حجم نمونه به 280 مورد افزایش یافت. نحوه نمونهگیری به صورت تصادفی چند مرحلهای (Multistage Random Sampling) میباشد، بدینصورت که در مرحله اول با استفاده از کامپیوتر (www.Random.org) یک¬دوم از مراکز سلامت شهر تبریز به صورت تصادفی انتخاب خواهندشد، سپس مادرانی که 60 تا 67 روز پس از زایمان را سپری میکنند و شیرخواران آنها واکسن ماه دوم را دریافت کردهاند و اسامی آنها در دفتر واکسیناسیون ثبت شده است، به صورت تصادفی نسبتی بر اساس حجم نمونه انتخاب خواهندشد، سپس پژوهشگر با استفاده از شماره تلفن افراد با آنان تماس گرفته و توضیحات مختصری درباره علل، چگونگی و نحوه انجام پژوهش به آنها داده و شرکت در پژوهش پیشنهاد میشود، در صورت تمایل از مادر درخواست میشود که در تاریخ و در ساعتی معین جهت توضیحات بیشتر و پر کردن پرسشنامهها به مرکز یا پایگاه بهداشتی تحت پوشش و یا واحد نزدیک منزلشان مراجعه نماید. پس از مراجعه ابتدا شرکت کننده از نظر اطلاعات پایه و معیارهای ورود و خروج پژوهش بررسی خواهد شد و در صورتی که حائز شرایط ورود به پژوهش باشد، اطلاعاتی جامع از علل انجام پژوهش، فواید، نتایج و محرمانه بودن اطلاعات و نحوه انجام پژوهش در اختیارشان قرار خواهد گرفت و در صورت موافقت برای شرکت در پژوهش، رضایت آگاهانه کتبی از شرکت¬کننده اخذ خواهدشد و پرسشنامه¬ها از طریق مصاحبه تکمیل خواهدشد. در صورتی که در این مرحله تعداد نمونه کافی به دلایلی مانند نداشتن معیارهای ورود و در دسترس نبودن به دست نیاید، مجددا نمونهها از واحدها طبق روال قبل انتخاب میشوند و تا زمانی که تعداد نمونه مورد نیاز حاصل شود این روند ادامه خواهد داشت. همچنین پرسشنامه مشخصات دموگرافیک برای افرادی که تمایل به شرکت در پژوهش را ندارند، جهت مقایسه با افراد شرکت کننده در مطالعه تکمیل خواهد شد. پرسشنامههایی که در اختیار مادران گذاشته خواهد شد شامل پرسشنامههای ثبت اطلاعات جمعیت شناختی، پرسشنامه پیتزبورگ و پرسشنامه کیفیت خواب بعد از زایمان POSTPARTUM SLEEP QUALITY SCALE (PSQS-14)میباشد. پرسشنامهها به صورت Self-administered توسط شرکتکنندگان در واحدها پر خواهد شد. به منظور تعیین روایی محتوا از نظرات متخصصان با تجربه در زمینه طراحی ابزار و کیفیت خواب و دوران پس از زایمان بر اساس شاخص روایی محتوا (Content Validity Index (CVI و نسبت اعتبار محتوا Content Validity Rate (CVR) و سپس از نظرات مادران درباره محتوا، وضوح و سادگی سوالات پرسشنامه استفاده میشود. روایی صوری نیز به عنوان قسمتی از روایی محتوا همین جا و به همین روش با کمی تفاوت و با محاسبه Impact Score توسط پژوهشگر و با استفاده از نظرات مادران درباره دشوار بودن، تناسب و ابهام سوالات بررسی میشود. به منظور روایی سازه از روش تحلیل عاملی اکتشافی Exploratory Factor Analysis (EFA) و تحلیل عاملی تاییدی Confirmatory Factor Analysis (CFA) استفاده میشود. به منظور روایی ملاکی از پرسشنامه کیفیت خواب پیتزبورگ استفاده خواهد شد، به طوری که همبستگی بین نمرات ابعاد پرسشنامه کیفیت خواب زنان پس از زایمان و این پرسشنامه محاسبه خواهد شد. به منظور تعیین پایایی، ثبات بازآزمایی، پرسشنامه دو بار با فاصله دو هفته توسط 30 نفر از مادرانیکه به صورت تصادفی انتخاب شدهاند، پر میشود و شاخص همبستگی درون ردهای Intraclass Correlation Coefficient (ICC) و فاصله اطمینان آن، بین نمرات بهدست آمده از دو بار پاسخدهی ابزار برای هر عامل و کل پرسشنامه محاسبه میشود. به منظور تعیین همسانی درونی (Internal consistency) از محاسبه ضریب الفای کرونباخ (Cronbach Coefficient alpha) برای هر عامل و کل ابزار استفاده میشود.
اطلاعات کلی طرح 
| مرحله جاری طرح | خاتمه قرارداد و اجرا |
| کد طرح | 61917 |
| عنوان فارسی طرح | روانسنجی پرسشنامه کیفیت خواب پس از زایمان |
| عنوان لاتین طرح | Psychometric Evaluation of the Postpartum Sleep Quality Scale |
| نوع طرح | طرح تحقیقاتی |
| اولویت طرح | ارتقاء سلامت روان و نقش مولفههای قانونی و اجتماعی (درآمد، فرهنگ، سواد، آموزش، جنسیت) بر سلامتی |
| نوع مطالعه | مطالعات کیفی (Qualitative) |
| تحقیق در نظام سلامت | بلی |
| آیا طرح پایاننامه دانشجویی است؟ | خير |
| مقطع پایان نامه | |
| مدت اجرا - ماه | 8 |
| نوآوری و ضرورت انجام تحقیق | تولد نوزاد باعث بسیاری از تغییرات طولانی مدت در زندگی بسیاری از زنان، از جمله در روابط کاری، فعالیت¬های اجتماعی و احساس مسئولیت¬های خانگی می¬شود. این تغییرات عملکرد بیولوژیک، و عملکرد جسمی روانی را تحت تآثیر قرار می¬دهد. تغییرات الگوی خواب از ویژگی¬های چشمگیر سال اول پس از زایمان است. بروز و افزایش اختلالات روانی و افزایش افسردگی پس از زایمان از نتایج کیفیت خواب پایین ذکر شده¬اند. مشکلات جسمی، روانی و اجتماعی تجربه شده پس از زایمان توسط زنان اغلب گذرا و نسبتا جزئی در نظر گرفته میشوند و حتی مادرانی که این مشکلات را تجربه و درک میکنند. این مشکلات را جزئی از زایمان تلقی میکنند و به دنبال رفع و درمان آنها نیستند، در حالی که این مشکلات تأثیر چشمگیری بر سلامت جسمی، روحی، اجتماعی و حتی شیردهی، ارتباط با خانواده و جامعه، مراقبت از نوزاد و خانهداری دارد و این شرایط نه تنها بر سلامت مادر بلکه بر سلامت، تکامل کودک و ارتباط مادر و کودک نیز تأثیرگذار است و به شدت به صورت منفی کیفیت زندگی را تحت تاثیر قرار میدهند. با توجه به اهمیت کیفیت خواب پس از زایمان و این که تا به حال پرسشنامه کیفیت خواب پس از زایمان در ایران مورد استفاده قرار نگرفته و روایی و پایایی آن تعیین نشده است، بر آن شدیم که این مطالعه را با هدف روانسنجی پرسشنامه کیفیت خواب زنان پس از زایمان Postpartum Sleep Quality Scale (PSQS-14) انجام دهیم. |
| اهداف اختصاصی | تعیین روایی محتوایی و صوری پرسشنامه کیفیت خواب پس از زایمان -تعیین روایی سازه پرسشنامه کیفیت خواب پس از زایمان -تعیین پایایی بازآزمایی پرسشنامه کیفیت خواب پس از زایمان -تعیین پایایی همسانی درونی پرسشنامه کیفیت خواب پس از زایمان |
| چکیده انگلیسی طرح | The birth of a baby brings about many long-term changes in the lives of many women, including work relationships, social activities, and feelings of domestic responsibilities. These changes affect biological functioning, as well as physical and mental functioning. Changes in sleep patterns are a notable feature of the first year postpartum. |
| کلمات کلیدی | 1. روانسنجی تعریف نظری: روانسنجی روی مسایل و موضوعات اندازهگیری توسط ابزارها و اصولا روی پایایی و روایی ابزارها و مقیاسها متمرکز است (13) . تعریف عملی: منظور از روانسنجی در این مطالعه تعیین روایی و پایایی و سهولت اجرای پرسشنامه کیفیت خواب زنان پس از زایمان میباشد. 2. روایی تعریف نظری: میزانی که یک ابزار آنچه را که هدف اندازهگیری است، می سنجد (13) . تعریف عملی: در این مطالعه منظور از روایی، اندازه گیری روایی صوری (Face validity)، روایی محتوا(Content validity) ، روایی سازه (Construct validity) (شامل تحلیل عاملی اکتشافی Exploratory Factor Analysis (EFA) و تحلیل عاملی تاییدیConfirmatory Factor Analysis (CFA) و روایی تمایز (Discriminant Validity)) و روایی ملاکی (Criterion Validity) می باشد. 3. پایایی تعریف نظری: پایایی به دقت، اعتمادپذیری، ثبات یا تکرار پذیری نتایح آزمون اشاره میکند (14). تعریف عملی: در این مطالعه منظور از پایایی، اندازهگیری ثبات بازآزمایی (Test-retest Reliability) با استفاده از آزمون مجدد و با محاسبه Intraclass Correlation Coefficient (ICC) و فاصله اطمینان آن بین نمرات به دست آمده از دو بار پاسخدهی پرسشنامه و اندازهگیری همسانی درونی (Internal consistency) با استفاده از محاسبه ضریب آلفای کرونباخ (Cronbach Coefficient alpha) است. 4. Feasibility تعریف نظری: به میزان و درجه آسانی، سهولت و قابلیت اجرای یک پروسه اشاره میکند (13). تعریف عملی: در مطالعه حاضر برای پرسشنامه کیفیت خواب زنان پس از زایمان درصد افرادی که نمره کف و سقف را دریافت کرده باشند، گزارش خواهدشد. در صورتیکه درصد افراد با نمره سقف و کف از 15 کمتر باشد سهولت تایید میگردد. 5. کیفیت خواب تعریف نظری: کیفیت خواب طبق تعریف، میزان رضایت¬مندی از خواب و احساسی که پس از برخاستن از خواب ایجاد می-شود، می¬باشد و از شاخص¬های ذهنی مربوط به چگونگی تجربه خواب تشکیل می¬شود (15). تعریف عملی: در این مطالعه کیفیت خواب توسط پرسشنامه کیفیت خواب زنان پس از زایمان اندازهگیری میشود. 6. دوران پس از زایمان تعریف عملی: در مطالعه حاضر دوران پس از زایمان از روز 60 تا 67 پس از زایمان در نظر گرفته شده است. |
| ذینفعان نتایج طرح |
اطلاعات مجری و همکاران
| نام و نامخانوادگی | سمت در طرح |
|---|---|
| رباب حسن زاده | مجری اول (اصلی-هیات علمی) |
| مژگان میرغفوروند | همکار اصلی |
| سکینه محمد علیزاده چرندابی | همکار اصلی |
| محمد اصغری جعفرآبادی | همکار اصلی |
اطلاعات تفضیلی
| حوزه خبر | خبر |
|---|---|
| رسانه ها و مردم | عنوان خبر متن خبر |
| متخصصان و پژوهشگران | عنوان خبر متن خبر |
| سیاستگذاران درمانی | عنوان خبر پرسشنامه کیفیت خواب زنان پس از زایمان یک ابزار روا و پایا برای ارزیابی کیفیت خواب بعد از زایمان در زنان ایرانی می باشد.متن خبر حاملگی و دوران نفاس با اختلالات خواب همراه می باشد که می تواند موجب مشکلاتی مانند خستگی ، مشکل در تمرکز ، مختل شدن ارتباط مادر و نوزاد و افزایش احتمال ابتلا به افسردگی بعد از زایمان مادر شود، با توجه به اهمیت کیفیت خواب پس از زایمان و این که تا به حال پرسشنامه کیفیت خواب پس از زایمان در ایران مورد استفاده قرار نگرفته و روایی و پایایی آن تعیین نشده است، این مطالعه با هدف روانسنجی پرسشنامه کیفیت خواب زنان پس از زایمان انجام شد، روایی پرسشنامه از نظر صوری، محتوایی و سازه ای (از طریق تحلیل های اکتشافی و تاییدی ) بررسی شد. نتایج نشان داد نسخه فارسی پرسشنامه کیفیت خواب زنان پس از زایمان یک ابزار روا و پایا برای ارزیابی کیفیت خواب بعد از زایمان در زنان ایرانی می باشد که تاثیر مراقبت از شیرخوار در کیفیت خواب بعد از زایمان را مورد توجه قرار داده و تمرکز بیشتر و مخصوص بر روی زنان بعد از زایمان دارد، ولی باید توجه داشت که این ابزار برای تشخیص های بالینی دقیق مناسب نمی باشد. خاطر توصیه شده است. |
| سیاستگذاران پژوهشی | عنوان خبر پرسشنامه کیفیت خواب زنان پس از زایمان یک ابزار روا و پایا برای ارزیابی کیفیت خواب بعد از زایمان در زنان ایرانی می باشد.متن خبر اختلالات خواب یکی از مشکلات شایع مادران در دوران پس از زایمان می باشد که می تواند با پیامد های فیزیکی و روانی مادری و نوزادی همراه باشد با توجه به اهمیت کیفیت خواب پس از زایمان و این که تا به حال پرسشنامه کیفیت خواب پس از زایمان در ایران مورد استفاده قرار نگرفته و روایی و پایایی آن تعیین نشده بود، این مطالعه را با هدف روانسنجی پرسشنامه کیفیت خواب زنان پس از زایمان انجام شد.
280 زن با فاصله دو تا چهار ماه بعد از زایمان با نمونه گیری خوشه ای در سال 2020 وارد مطالعه شدند. روایی پرسشنامه کیفیت خواب زنان پس از زایمان از نظر صوری، محتوایی و سازه ای (از طریق تحلیل های اکتشافی و تاییدی ) بررسی شد. جهت تعیین پایایی پرسشنامه از دو روش تعیین همسانی درونی و ثبات بازآزمایی استفاده شد.
CVI ابزار در این مطالعه 88/0و CVR 94/0 به دست آمد. در تحلیل عاملی اکتشافی ساختار تک عاملی استخراج گردید، مقادیر شاخصهای برازش اعتبار مدل را تایید نمودند.
بنابراین نسخه فارسی پرسشنامه کیفیت خواب زنان پس از زایمان یک ابزار روا و پایا برای ارزیابی کیفیت خواب بعد از زایمان در زنان ایرانی می باشد. |
| لینک (URL) مقاله انگلیسی مرتبط منتشر شده 1 |
