تاثیر مشاوره با رویکرد مهارت¬آموزی بر عملکرد مادری پس از زایمان: یک کارآزمایی بالینی تصادفی کنترل شده
The effect of counseling with skill training approach on postpartum maternal functioning: a randomized controlled clinical trial
مجریان: مژگان میرغفوروند , خلیل اسماعیل پور
خلاصه روش اجرا: خلاصه روش اجرا این پژوهش از نوع کارآزمایی بالینی تصادفی کنترل شده می¬باشد که بر روی 68 زن زایمان کرده مراجعه¬کننده به مراکز سلامت شهرستان تبریز انجام خواهد گرفت. پس از کسب مجوز از کمیته اخلاق دانشگاه علوم پزشکی تبریز و ثبت مطالعه در مرکز ثبت کارآزمایی¬های بالینی ایران (IRCT= Iranian Registery of Clinical Trials)، پژوهشگر اقدام به نمونه-گیری خواهد نمود. نمونه¬گیری در مراکز سلامت با سطوح مختلف اجتماعی اقتصادی انجام خواهد گرفت، بدینصورت که پژوهشگر با حضور در مراکز، مادران نخست¬زا یا زایمان دوم را که سه هفته از زایمان آنها گذشته را بر اساس پرونده بهداشتی آنها انتخاب کرده و طی تماس تلفنی و توضیح مختصر درباره پژوهش و اهمیت آن، از آن¬ها دعوت می¬کند تا در تاریخ تعیین شده به مرکز سلامت مربوطه مراجعه کنند، و بعد از مراجعه مادران، اقدام به ثبت نام اولیۀ افراد علاقمند به شرکت در مطالعه خواهد کرد، سپس اطلاعات کامل¬تر در خصوص اهداف، اهمیت و فوائد شرکت در مطالعه و همینطور مراحل اجرای تحقیق، ارائه خواهدشد و در صورت علاقمندی و آمادگی آن¬ها جهت شرکت منظم و مستمر و دارا بودن معیار های حائز شرایط در مطالعه فرم رضایت کتبی و آگاهانه توسط مادران تکمیل شده و همچنین پرسشنامه شاخص عملکرد مادری بارکین (BIMF= Barkin Index of Maternal Functionning) و پرسشنامه افسردگی بعد از زایمان ادینبورگ (Edinburgh postnatal depression scale= EPDS)توسط آنها تکمیل خواهد شد و در صورت اخذ نمره زیر80 (میزان عملکرد متوسط و ضعیف) از پرسشنامه بارکین و نمره 12 و کمتر از پرسشنامه ادینبورگ و دارا بودن سایر معیارهای حایز شرایط وارد مطالعه شده و سایر پرسشنامه¬ها شامل پرسشنامه اطلاعات فردی-اجتماعی و مامایی، رفتار مراقبت از شیرخوار (Infant Care Behavior) و پرسشنامه خودکارآمدی مادری (MSQ= Maternal Self-Efficacy Questionnaire) توسط مشارکت¬کنندگان تکمیل خواهدشد. شرکت¬کنندگان با استفاده از بلوک¬بندی تصادفی طبقه¬بندی شده (بر اساس تعداد زایمان و نوع زایمان) با اندازه بلوک¬های 4 تایی و 6 تایی و با نسبت تخصیص 1:1 به دو گروه مشاوره و کنترل تخصیص خواهند یافت. برای پنهان¬سازی تخصیص، نوع مداخله بر روی برگه کاغذ نوشته شده و داخل پاکت¬های مات و پشت¬سرهم شماره¬گذاری شده قرار داده خواهدشد. پاکت¬ها به ترتیب ورود شرکت¬کنندگان به مداخله باز شده و نوع گروه افراد مشخص می¬شود. برای گروه مداخله، مشاوره با رویکرد مهارت-آموزی ارائه خواهد شد، بر این اساس تعداد چهار جلسه مشاوره در فواصل زمانی یک هفته و طی چهار هفتۀ متوالی از هفته چهارم بعد از زایمان با گروه¬های 4 الی6 نفره در مراکز سلامت انتخاب شده اجرا خواهد شد. طول مدت هر جلسه به¬طور متوسط 60 الی 90 دقیقه خواهدبود. در تمامی جلسات مشاوره، تلاش خواهد شد از اصول و فنون مشاوره جهت برقراری ارتباط مؤثر بهره گرفته شود و فضای جلسات مشاوره، فضای توأم با احترام و صمیمیت و تقویت روحیۀ اعتماد به نفس و فراهم نمودن زمینۀ مشارکت افراد در مباحث گروهی خواهد بود. رئوس محتوای جلسات مشاوره شامل: معارفه، بیان اهداف طرح ،گوش دادن به حرف مراجعان، توجه به نکته اصلی مشکلات و درگیری ذهنی و شنیدن نظرات آنان، صحبت از عملکرد مادران پس از زایمان ازجمله مراقبت از خود، مراقبت از نوزاد، تعامل مادر و کودک، سلامت روانی مادر، حمایت اجتماعی، مدیریت نیازهای فیزیکی، روانی و مراقبتی، و تطابق با مسئولیت¬ها خواهدبود. بررسی از نظر میزان یادگیری و عمل به مطالب جلسه قبل در هر جلسه انجام خواهدگرفت. گروه کنترل نیز مراقبت¬های روتین پس از زایمان را دریافت خواهند نمود و در صورتی¬که نتایج مطالعه نشان¬دهنده تاثیر مشاوره باشد، محتوای مشاوره در اختیار شرکت¬کنندگان گروه کنترل نیز قرار خواهد گرفت. دو هفته بعد از آخرین جلسه، پرسشنامه¬های پس آزمون شامل عملکرد مادری، رفتار مراقبت از شیرخوار و خودکارآمدی مادری توسط شرکت¬کنندگان در هر دو گروه مشاوره و کنترل تکمیل خواهدشد. برای تعیین روایی پرسشنامه فردی-اجتماعی از روایی محتوا و صوری استفاده خواهدشد و پایایی پرسشنامه¬ها نیز با آزمون- آزمون مجدد به فاصله دو هفته بر روی 20 نفر و تعیین ضریب همبستگی درون رده¬ای (ICC= Intra Correlation Coefficient) و انسجام درونی (ضریب آلفای کرونباخ) بررسی خواهدشد. پس از جمع¬آوری اطلاعات از کلیه واحدهای موردپژوهش، داده¬ها با استفاده از نرم¬افزار SPSS ver. 24 و آزمون¬های آماری تی¬مستقل و ANCOVA تجزیه و تحلیل خواهد شد. همچنین متغیرهای مورد استفاده برای stratification (نوع زایمان و تعداد زایمان) در آزمون ANCOVA تعدیل خواهندشد. در این مطاالعه، متغیرهای مخدوشگر مهم شناخته¬شده از طریق معیارهای ورود و خروج کنترل شدند و در صورتی که تفاوت معنی¬دار آماری در بین گروه¬های مطالعه از نظر مشخصات فردی-اجتماعی وجود داشته باشد در آنالیز آماری از طریق تحلیل کواریانس کنترل خواهد شد و همچنین نمرات پیش آزمون هم به عنوان یک متغیر مخدوشگر احتمالی در تحلیل کواریانس تعدیل خواهدشد.
اطلاعات کلی طرح 
| مرحله جاری طرح | خاتمه قرارداد و اجرا |
| کد طرح | 61684 |
| عنوان فارسی طرح | تاثیر مشاوره با رویکرد مهارت¬آموزی بر عملکرد مادری پس از زایمان: یک کارآزمایی بالینی تصادفی کنترل شده |
| عنوان لاتین طرح | The effect of counseling with skill training approach on postpartum maternal functioning: a randomized controlled clinical trial |
| نوع طرح | طرح - پایان نامه |
| اولویت طرح | آموزش همگانی در راستای سلامت روان |
| نوع مطالعه | کارآزمایی بالینی (Clinical Trial) |
| تحقیق در نظام سلامت | بلی |
| آیا طرح پایاننامه دانشجویی است؟ | بله |
| مقطع پایان نامه | کارشناسی ارشد |
| مدت اجرا - ماه | 12 |
| نوآوری و ضرورت انجام تحقیق | فرایندهایی همچون حاملگی، زایمان و مادر شدن برای هر زن و خانواده¬اش با پیامدهای روانی - اجتماعی چشمگیری همراه است. تولد کودک در یک خانواده یک مرحله سخت از زندگی است که ممکن است احساس زنان در مورد خودشان، موقعیت-های زندگی و والدبودنشان را تحت¬تأثیر قرار دهد. زنان حتی در یک حاملگی و زایمان طبیعی در مورد نیازهای خود در دوره بعد از زایمان نگرانی¬هایی دارند. با اضافه شدن مسئولیت¬های مربوط به مراقبت از نوزادان به زندگی روزمره مادران، آنها باید تقاضای نقش چندگانه مانند همسر، مادر و ... را مدنظر قرار دهند، از طرف دیگر در دوره نفاس در مادر تغییرات بدنی برای بازگشت به وضعیت قبل از بارداری از جمله احتمال بروز خونریزی، تغییر فشار خون و اختلال روحی نظیر دلتنگی و افسردگی پس از زایمان، کم¬خونی، هموروئید و یبوست و ... به وجود می¬آید. پس از آنجا که مشکلات پس از زایمان اغلب متعدد و گاه چندفاکتوری ناشی از علل مشکلات حاد و مزمن سلامت، تغییرات در نقش¬های اجتماعی و مشکلات در مقابله با آنها، تغییر در روابط شخصی یا اختلالات روانی هستند و این مشکلات به طور قابل¬توجهی بر رشد کودک و سلامت مادران و نوزادان تأثیر می¬گذارند، به همین علت است که سلامت مادران پس از زایمان در سال¬های اخیر مورد توجه علمی خاصی قرار گرفته است. عملکرد مادری در دوران پس از زایمان زمانی مطلوب در نظر گرفته می¬شود که (الف) دارای حمایت اجتماعی مناسب باشد (ب) بتواند مراقبت جسمانی از خود را انجام دهد و نیازهای روانی خود را برطرف نماید (رفاه روانی) و (ج) از نوزاد خود مراقبت کند و (د) تعامل مناسب با کودک خود داشته¬باشد، (ه) مسئولیت¬های مختلف خود را مدیریت کرده، و (خ) در طول زمان با مسئولیت¬های خود تطابق یابد، بنابراین عملکرد مادری یک مفهوم چندبعدی بوده و برگشت به وضعیت عملکردی قبل از بارداری هنگامی بدست می¬آید که مادر مسئولیت¬های نقش مادری خود را می¬پذیرد و با پذیرش نوزاد و ایفای مسئولیت¬های خود، سازمان¬¬دهی مجدد در زندگی خود ایجاد ¬نماید. با توجه به اینکه دوره پس از زایمان یک پنجره حیاتی برای مادر و کودک است، وضعیت عملکردی مادر در طول 12 ماه پس از تولد مهم است، چرا که در اغلب موارد، مادران مراقب اصلی هستند و مسئول اکثریت کارهایی که مربوط به وظایف مراقبت از نوزادان است، مانند تغذیه، تعویض پوشک و ویزیت کودک توسط پزشک را برعهده دارند، بنابراین کسب دانش و مهارت¬های جدید برای مقابله با تغییرات جسمانی و تغییر انتظارات اجتماعی ضروری است و در این راستا، استفاده از رویکردهای مناسب مشاوره برای آموزش مهارت¬های مختلف از جمله رویکرد مهارت¬آموزی مفید به¬نظر می¬رسد و از طرف دیگر مطالعات نشان داده که عملکرد مادری با پیامدهایی از جمله افسردگی، خودکارآمدی پس از زایمان، سطح اضطراب زنان پس از زایمان، رشد نوزاد و شیردهی ارتباط دارد. لذا، باتوجه به نقش ماما در ارائه مراقبت¬های دوره¬ی پس از زایمان برای مادر و شیرخوار، مطالعه حاضر با هدف تعیین تأثیر مشاوره با رویکرد مهارت¬آموزی بر عملکرد مادری پس از زایمان انجام خواهدشد، امید است در صورت اثربخش بودن این مداخله، نتایج آن بتواند به برداشتن گامی در جهت بهبود عملکرد مادران پس از زایمان کمک کند. |
| اهداف اختصاصی | مقایسه میانگین نمره عملکرد مادری پس از زایمان دو ­هفته بعد از اتمام مداخله در دو گروه کنترل و مشاوره با کنترل نمره پایه |
| چکیده انگلیسی طرح | - |
| کلمات کلیدی | مشاوره (Counseling) تعریف نظری: مشاوره در واقع رابطه¬ای حرفه¬ای بین یک مشاور با یک یا چند مراجع است که هدف آن کمک به مراجعان جهت کسب شناخت و سازگاری بهتر با محیط زندگی خود و یادگیری مهارت¬های بین فردی و حل مشکلات هیجانی و بین فردی است (27). تعریف عملی: در این مطالعه مشاوره برای مادران در دوران پس از زایمان به صورت گروهی از هفته چهارم پس از زایمان شروع خواهدشد و تا 4هفته ادامه خواهدیافت. تعداد اعضای شرکت¬کنندگان در هر گروه 4 الی 6 نفر و طول مدت هر جلسه مشاوره نیز 60 الی 90 دقیقه خواهدبود. رویکرد مهارت آموزی (Skill training approach) تعریف نظری: مهارت¬آموزی یک رویکرد مناسب برای آموزش مهارت¬های مختلف است (28) که به طور غیرمستقیم منجر به تغییرات عمیق ایدئولوژیک در نگرش مراجعه¬کنندگان نسبت به خود شده و همچنین سبب آگاه شدن فرد از نداشتن مهارت در انجام برخی کارها می¬گردد (29). تعریف عملی: در این پژوهش از افراد مداخله خواسته خواهد شد که جداول مربوط به مهارت¬هایی که در طول هر جلسه فرا می¬گیرند را در طی هفته بعد تا جلسه آتی علامت بزنند و سایرمهارت¬هایی که فراگرفته¬اند ولی در جدول نیامده را ذکر کنند و جدول تکمیل شده را هفته بعد با خود به همراه داشته¬باشند. پروتکل مشاوره به شرح زیر خواهد بود: جلسه اول: معارفه وخوش آمدگویی و تعیین دستور کار جلسه، توضیح هدف از این طرح، گوش دادن به حرف¬های مراجعان و فهمیدن درگیری ذهنی آنها، صحبت درموردمراقبت جسمی -روانی مادر در دوران پس از زایمان، بعد از گرفتن بازخورد به صورت سوال و جواب از مراجعان خواسته می¬شود که برای جلسه بعد (یک هفته بعد) آنچه در جلسه اول درمورد مراقبت جسمی- روانی مادر فرا گرفته اند و در طول یک هفته به آن عمل می¬کنند در جداولی که به آن¬ها داده می¬شود ثبت کنند و به عنوان تکلیف برای جلسه بعد با خود بیاورند. جلسه دوم: در ابتدای جلسه به بررسی تکالیف جلسه قبل و سپس بحث وگفتگوی گروهی درمورد آن ها انجام خواهد شد، سپس درباره مراقبت از شیرخوار توضیح به عمل خواهد آمد، بعد از گرفتن بازخورد به صورت سوال و جواب از مراجعان خواسته می¬شود که برای جلسه بعد (یک هفته بعد) آنچه در جلسه دوم درمورد مراقبت ازشیرخوار فراگرفته اند ودر طول یک هفته به آن عمل می¬کنند در جداولی که به آن¬ها داده می¬شود ثبت کنند وبه عنوان تکلیف برای جلسه بعد با خود بیاورند. جلسه سوم: در ابتدای جلسه به بررسی تکالیف جلسه قبل و سپس بحث وگفتگوی گروهی درمورد آن¬ها انجام خواهد شد، سپس درباره تعامل مادر و کودک توضیح به عمل خواهد آمد، بعد از گرفتن بازخورد به صورت و سوال جواب، از مراجعان خواسته می¬شود که برای جلسه بعد (یک هفته بعد) آنچه در جلسه سوم در مورد تعامل مادر وکودک فراگرفته اند و در طول یک هفته به آن عمل می¬کنند در جداولی که به آن¬ها داده می شود ثبت کنند و به عنوان تکلیف برای جلسه بعد با خود بیاورند. جلسه چهارم: در ابتدای جلسه به بررسی تکالیف جلسه قبل و وسپس بحث وگفتگوی گروهی درمورد آن¬ها انجام خواهد شد، سپس درباره حمایت اجتماعی ومدیریت و تطابق با مسئولیت¬ها توضیح به عمل خواهد آمد، بعد ازگرفتن بازخورد به صورت سوال و جواب به جمع¬بندی موضوعات ارائه شده در جلسات و همچنین بررسی میزان دستیابی به اهداف پژوهش پرداخته خواهد شد. جداول تکالیف مادری در قسمت پیوست¬های پروپوزال آورده شده¬است. انتظار می¬رود مادر در طی جلسات مشاوره انجام گرفته با ابعاد مختلف عملکرد مادری آشنا شود و بتواند آن¬ها را ارتقا دهد. پس از زایمان (Postpartum) تعریف نظری: به دوره کوتاهی بعد از زایمان Postpartum period گویند (2)، مدت این مرحله به دقت مشخص نشده است، اما بین 4 تا 6 هفته در نظر گرفته می¬شود (3). تعریف عملی: در این مطالعه، مادران از هفته سوم پس از زایمان وارد مطالعه خواهندشد و مشاوره از هفته چهارم شروع خواهدشد و در طی چهار هفته متوالی (هر هفته یک جلسه به مدت 60 الی 90 دقیقه) برای گروه مداخله ارائه خواهدشد. عملکرد مادری (Maternal functioning) تعریف نظری: عملکرد مادری شامل 7 حوزه عملکردی شامل حمایت اجتماعی، مدیریت، تعامل مادر و کودک، مراقبت از نوزاد، مراقبت از خود، تطابق، و رفاه روان¬شناختی مادر می¬باشد (12). تعریف عملی: در این مطالعه از پرسشنامه شاخص عملکرد مادری بارکین Barkin Index of Maternal Functioning) BIMF = ) جهت ارزیابی عملکرد مادری پس از زایمان استفاده خواهدشد. این پرسش¬نامه زمینه¬های مختلفی چون مراقبت از خود، مراقبت از نوزاد، تعامل مادر و کودک، رفاه روان شناختی، حمایت اجتماعی، مدیریت و تطابق را پوشش می¬دهد (6) و دارای 20 آیتم می¬باشد که از صفر تا 6 نمره-گذاری می¬شود و محدوده نمره قابل کسب 0 تا 120 می¬باشد. نمره بالاتر نشان¬دهنده عملکرد مادری مطلوب است (39) .این پرسشنامه قبل از مداخله و یک هفته بعد از اتمام مداخله توسط شرکت¬کنندگان تکمیل خواهدشد. رفتارمراقبت از شیرخوار (Infant Care Behavior) تعریف نظری: مراقبت از نوزاد نیز از ابعاد وضعیت عملکردی است که شامل تمام نیازهای فیزیکی شیرخوار از قبیل تغذیه، پوشاک، استحمام و ... و همچنین تصمیم¬گیری جهت اطمینان از آینده سالم شیرخوار است (18). تعریف عملی: در این مطالعه برای سنجش رفتار مراقبت از شیرخوار از پرسش¬نامه رفتار مراقبت از شیرخوار استفاده خواهدشد که شامل 22 آیتم است که بر اساس طیف لیکرت همیشه (نمره 4)، اغلب (نمره 3)، گاهی اوقات (نمره 2) و هرگز (نمره یک) نمره¬دهی می¬شود. دامنه نمرات قابل کسب از 22 تا 88 می¬باشد. این پرسشنامه قبل از مداخله و یک هفته بعد از اتمام مدخله توسط شرکت¬کنندگان تکمیل خواهدشد. خودکارآمدی مادری (Maternal Self-Efficacy) تعریف نظری: خودکارآمدی مادری به باور مادر به توانایی خودش که یک مادر موثر و کارآمد باشد بر می¬گردد و به شدت تحت¬تأثیر حس مادری، و میزان اعتماد به نفس و درک مادر از شایستگی¬اش قرار دارد (16). تعریف عملی: خودکارآمدی مادری با استفاده از پرسشنامه خودکارآمدی مادری (Maternal Self-Efficacy Questionnaire= MSQ) سنجیده خواهدشد. این پرسشنامه دارای 10 آیتم است که 9 آیتم مربوط به فعالیت مادر و یک آیتم عمومی است. هر آیتم بر اساس مقیاس لیکرت دارای 4 گزینه است (1. بدتر از دیگران 2. به نسبت بدتر از دیگران 3. به خوبی دیگران 4. بهتر از دیگران) و بالاترین امتیاز نشان¬دهنده خودکارآمدی بالاتر مادر است. این پرسشنامه قبل از مداخله و یک هفته بعد از اتمام مدخله توسط شرکت¬کنندگان تکمیل خواهدشد. |
| ذینفعان نتایج طرح | زنان، خانواده¬های آنها و سیستم بهداشتی درمانی کشور، ماماها، دولت و جامعه ذینفعان این طرح هستند. با توجه به این که اختلال عملکرد مادری پس از زایمان سبب اختلال در نقش¬های مختلف همسری و مادری از جمله: مراقبت از نوزاد، مراقبت از خود، و همچنین اختلال در رسیدگی به فعالیت¬های اجتماعی و شغلی و... می¬شود و افزایش اختلال عملکرد مادر از معضلات سیستم بهداشتی کشور است و با توجه اینکه عوارض آن می¬تواند از نظر عاطفی و حتی مالی بار زیادی را به خانواده¬ها و بر سیستم بهداشتی درمانی کشور تحمیل ¬کند، می¬توان با کمک به زنان در دوران پس از زایمان از طریق مشاوره گامی در جهت بهبود عملکرد مادری و ارتقای سلامت مادران و نوزادان آنها برداشت. |
اطلاعات مجری و همکاران
| نام و نامخانوادگی | سمت در طرح |
|---|---|
| مژگان میرغفوروند | استاد راهنمای اول (آموزشی ) |
| خلیل اسماعیل پور | استاد راهنما دوم (آموزشی ) |
| فاطمه کرمی چمگردانی | دانشجوی مالک پایان نامه |
| جمیله ملکوتی | مشاور |
اطلاعات تفضیلی
| حوزه خبر | خبر |
|---|---|
| رسانه ها و مردم | عنوان خبر مشاوره با رویکرد مهارت آموزی می تواند در بهبود عملکرد مادری در دوران پس از زایمان کمک کننده باشد.متن خبر فرایندهایی همچون حاملگی، زایمان و مادر شدن برای هر زن و خانواده¬اش با پیامدهای روانی - اجتماعی چشمگیری همراه است و می¬توانند عملکرد مادری در دوران پس از زایمان را تحث تاثیر خود قرار دهند. روش های گوناگونی برای ارتقای سطح عملکرد مادری وجود دارد، از جمله آن¬ها مشاوره با رویکرد مهارت آموزی می¬باشد که مطالعه حاضر، به بررسی تاثیر آن پرداخته است. در این مطالعه جلسات مشاوره با رویکرد مهارت آموزی در مراکز سلامت شهرستان تبریز برای زنان با زایمان اول و زایمان دوم که به دو گروه مداخله و کنترل تقسیم شده بودند برگزار شد، سپس دو هفته بعد از اتمام جلسات مشاوره پرسشنامه های پس آزمون توسط شرکت کنندگان در مطالعه تکمیل شدند و تحلیل داده ها صورت گرفت. طبق یافته های این پژوهش مشاوره با رویکرد مهارت¬آموزی بر عملکرد مادری پس از زایمان، خودکارآمدی مادری و رفتار مراقبت از شیرخوار موثر می¬باشد. در نتیجه باید شیوه¬ای اتخاذ شود که سبب افزایش عملکرد مادری پس از زایمان شود که از جمله آن ها برگزاری جلسات مشاوره با رویکرد مهارت آموزی توسط افراد متخصص در این امر می باشد. |
| متخصصان و پژوهشگران | عنوان خبر متن خبر |
| سیاستگذاران درمانی | عنوان خبر متن خبر |
| سیاستگذاران پژوهشی | عنوان خبر متن خبر |
| لینک (URL) مقاله انگلیسی مرتبط منتشر شده 1 |
