آینده پژوهی سیاستهای پیشگیری از سکته قلبی در ایران
Future studies on the prevention of heart attack in Iran
مجریان: رحیم خدایاری زرنق , کمال قلی پور
خلاصه روش اجرا: در این مطالعه قصد داریم با استفاده از روش سناریونویسی و مدلسازی، آینده سیاستهای پیشگیری از سکته قلبی را در ایران بررسی نماییم. سناریونویسی دو بخش عمده دارد که بخش اول فرایند در جستجوی یافت منطق سناریو بوده و دومین بخش که گام های بعدی را شامل می شود به روایت حقیقی، راهکار و گزینه های سیاستی برای سناریوها می پردازد. در ادامه برای تعیین پیشران های موثر، ابتدا با مرور نظام مند عوامل موثر را شناسایی شده و یافته ها در قالب ساختارSTEEP گزارش خواهد شد. همچنین عدم قطعیت های بحرانی Critical uncertainties با ارسال یافته های اخیر به متخصصان بصورت غیرحضوری (ایمیل و سایر روشهای ارتباطی) تعیین خواهد شد و بالاخره در گام پنجم در قالب یک ماتریس 2*2 متقاطع رتبه بندی دو بعدی" سطح اثر" و در سوی دیگر ” سطح عدم قطعیت ” ترسیم خواهد شد تا در ساخت سناریوها به کار رود. از نرم افزار Scenario Wizard Software در این مرحله استفاده شده و 3 سناریو محتمل، خوشبینانه و بدبینانه با نظر متخصصان مشخص خواهد شد و داستان هر سناریو تدوین خواهد شد. در ادامه برای 3 سناریو محتمل، خوشبینانه و بدبینانه بصورت کمی میزان مرگ ناشی از سکته قلبی را برآورد خواهیم نمود از مدلسازی برای برآوردهای کمی استفاده خواهیم نمود. با استفاده از داده های عوامل خطر ازجمله فشارخون، مصرف سیگار، شاخص توده بدنی، میزان کلسترول خون، وضعیت تغذیه، فعالیت فیزیکی و میزان قند خون و با استفاده رگرسیون آمیخته و شبکه های عصبی مصنوعی میزان مرگ برای سه سناریو برآورد خواهد شد. تا به صورت کمی مشخص گردد با تغییر در میزان عوامل خطر در هر سناریو چه میزان کاهش در میزان مرگ سکته قلبی در کشور رخ خواهد داد. مدلسازی با استفاده از داده های مطالعه STEEP و نظر متخصصان انجام خواهد گرفت. برای تدوین راهکارها و گزینه های سیاستی پانل تشکیل شده از متخصصان، ابتدا فهرستی از گزینه های سیاستی مناسب هر سناریو را تعیین خواهندکرد و تا زمانی که تیم پژوهش به اشباع اطلاعات و راه حل ها برسند ادامه خواهد داشت. در ادامه با استفاده از تحلیل سلسه مراتبی به اولویت بندی نتایج پرداخته شده گزینه های سیاستی مناسب برای هر سناریو انتخاب خواهد شد.
اطلاعات کلی طرح 
| مرحله جاری طرح | خاتمه قرارداد و اجرا |
| کد طرح | 61665 |
| عنوان فارسی طرح | آینده پژوهی سیاستهای پیشگیری از سکته قلبی در ایران |
| عنوان لاتین طرح | Future studies on the prevention of heart attack in Iran |
| نوع طرح | طرح - پایان نامه |
| اولویت طرح | پیشگیری، اپیــدمیولوژی، درمان و بازتوانی بیماریهای قلبی- عروقی |
| نوع مطالعه | بررسی مقطعی ( Cross Sectional) |
| تحقیق در نظام سلامت | بلی |
| آیا طرح پایاننامه دانشجویی است؟ | بله |
| مقطع پایان نامه | دکتری تخصصی PhD |
| مدت اجرا - ماه | 18 |
| نوآوری و ضرورت انجام تحقیق | بیماریهای غیرواگیر در همه جوامع قسمت اعظم بار بیماریها را به خود اختصاص میدهند که شیوع بیماریهای قلبی و عروقی بخصوص سکته های قلبی و مغزی در حال افزایش می باشد که بهترین مداخله برای کاهش این بیماریها، اتخاذ سیاستهای پیشگیری کارا و اثربخش می باشد. به منظور اتخاذ سیاستهای موثر بهتر است از روش های مختلف آینده پژوهی استفاده گردد که یکی از رایج ترین روشها، سناریو نویسی می باشد. کاربرد روش سناریونویسی برای ترسیم آینده های چندگانه می باشد که می توان نمونه های آن را در عرصه ی پزشکی، ارائه مراقبت های سلامت، مراقبت های اولیه، علوم زیستی، آموزش پزشکی و سیاست گذاری سلامت یافت. با استفاده از آینده پژوهی و ترسیم آینده های ممکن بهتر میتوان سیاستهای پیشگیری از بیمارهای مختلف را اتخاذ نمود. با توجه به اهمیت بیماریهای غیرواگیر بخصوص بیماریهای قلبی و عروقی مطالعات مختلفی در این زمینه انجام میگیرد در این راستا مطالعات مختلف آینده پژوهی نیز انجام گرفته است با این حال به آینده پژوهی در حوزه سیاست های بیماریهای غیرواگیر کمتر توجه شده است همچنین کمتر مطالعه ای با روش ترکیبی (کیفی و کمی) به مطالعه آینده بیماریهای غیرواگیر پرداخته است و در واقع، نوآوری مطالعه حاضر بررسی آینده سیاستهای پیشگیری از سکته قلبی را با استفاده از روش ترکیبی می باشد. استفاده از روشهای مدلسازی برای برآورد کمی بیماریهای غیرواگیر در کشورهای مختلف صورت گرفته است ولی در کشور ما از مدلسازی برای بیمارهای غیرواگیر علی الخصوص بیماریهای قلبی و عروقی کمتر استفاده شده است در این مطالعه قصد داریم از روشهای مدلسازی برای برآورد میزان مرگ ناشی از سکته قلبی بهره بگیریم. |
| اهداف اختصاصی | تعیین پیشران های موثر بر پیشگیری سکته قلبی -تعیین عدم قطعیت های بحرانی در پیشگیری از سکته قلبی -تعیین منطق سناریو و بیان روایت برای هر سناریو -برآورد میزان مرگ ناشی از سکته قلبی بر اساس سناریوهای موجود -تعیین گزینه های سیاستی برای هر سناریو |
| چکیده انگلیسی طرح | |
| کلمات کلیدی | - آینده پژوهی تعریف نظری: آینده پژوهی مشتمل بر مجموعه تلاشهایی است که با استفاده از تجزیه و تحلیل منابع، الگوها و عوامل تغییر و یا ثبات، به تجسم آینده های بالقوه و برنامه ریزی برای آنها میپردازد. در واقع در آینده پژوهی با بهره گیری از طیف وسیعی از متدولوژی ها و به جای تصور" فقط یک آینده"، به گمانه زنی سیستماتیک و خردورزانه، "چندین آینده متصور" مبادرت می شود (4). دو اصطلاح کلی آینده نگاری و آینده پژوهی از مفاهیمی هستند که برخی اوقات به جای هم بکار می روند اما تفاوتهای دارند آینده پژوهی به عنوان یک حوزه مطالعاتی گسترده که موضوع اصلی آن شناخت آینده ها به صورتی نظام مند است در سیر تکوینی خود با حوزه های دیگری مانند سیاست گذاری و برنامه ریزی تلفیق شده و منجر به شکل گیری گرایشی از مطالعات آینده پژوهی شده است که با عنوان "آینده نگاری" شناخته میشود. در آینده نگاری بر دو عنصر مشارکت ذینفعان و برنامه ریزی تاکید می شود که این عناصر لزوما در هر مطالعه آینده پژوهی وجود ندارد و به عبارتی تمرکز بر این ارکان است که آن را از سایر مطالعات آینده پژوهی متفاوت می سازد(33). تعریف عملی: در این مطالعه منظور از آینده پژوهی استفاده از روشهای آینده پژوهی (سناریو و مدلسازی ) می باشد. - بیماریهای قلبی و عروقی تعریف نظری: بیماریهای قلبی و عروقی به طور کلی به شرایطی اطلاق می شود که رگ های خونی دچار خونریزی شده یا مسدود می شود که می تواند منجر به حمله قلبی، درد قفسه سینه (آنژین) یا سکته مغزی شود. سایر بیماری های قلبی، مانند درگیری عضله ، دریچه یا ریتم قلب که از اشکال مختلف بیماری های قلبی می باشد (34). تعریف عملی: در این مطالعه منظور از بیماریهای قلبی و عروقی، سکته قلبی می باشد. - سیاست تعریف نظری: سیاست به تصمیم های گفته می شود که برای اقدام و یا عدم اقدام در یک زمینه خاص اتخاذ می گردد (35). تعریف عملی: در این مطالعه منظور از سیاست، مجموع تصمیمات گرفته شده در مورد پیشگیری از سکته قلبی می باشد. - سناریو تعریف نظری: سناریو یک داستان یا یک صحنه است. این صحنه یا داستان به توصیف یک وضعیت به شکل عمومی میپردازد که ممکن است در آینده رخ دهد (36). تعریف عملی: در این مطالعه منظور از سناریو، مجموع داستان و روایتهای خواهد بود که برای آینده پیشگیری از سکته قلبی ترسیم خواهد شد. - پیشران تعریف نظری: پیشران ها عوامل داخلی و خارجی موثر بر موضوع مورد مطالعه می باشد که در شکل گیری آینده تاثیر بسزایی دارند و به علت تاثیر مستقیم این عوامل بر موضوع مورد مطالعه باید شناسایی گردند و بقیه فرآیند سناریو براساس پیشران های شناسایی شده انجام میگیرد و معمولا در قالب STEEP (اجتماعی S، تکنولوژیT، زیست محیطیE، اقتصادی E و سیاسی P ) گزارش می گردد ولی بر اساس محیط پژوهش میتوان موارد دیگر را نیز اضافه نمود (37). تعریف عملی: در مطالعه حاضر، منظور از پیشران ها عوامل موثر بر پیشگیری از بیماریهای قلبی و عروقی می باشد که در قالب STEEP (اجتماعی S، تکنولوژیT، زیست محیطیE، اقتصادی E و سیاسی P ) گزارش خواهد شد و در صورت نیاز تغییرات لازم اعمال خواهد شد. - عدم قطعیت های بحرانی تعریف نظری: آینده همواره دارای عدم قطعیت است، ولی این طبیعی است که هرچه ما در افق زمانی به سمت آینده جلوتر برویم سطح پیش بینی پذیری کاهش و سطح عدم قطعیت افزایش می یابد. میزان پیش بینی ناپذیربودن تحولات و نتایج آینده را عدم قطعیت گویند (38). تعریف عملی: در این مطالعه منظور از عدم قطعیت میزان پیش بینی ناپذیر بودن تحولات و اتفاقاتی است که در آینده (افق زمانی سناریوها) رخ خواهد داد. - منطق سناریو تعریف نظری: منطق سناریو را باید نقشه ای دانست که بر اساس آن توصیف داستانی از یک آینده احتمالی ترسیم می گردد (39). تعریف عملی: در این مطالعه منظور منطق سناریو، فضای ترسیم شده برای توصیف سناریوها می باشد. - بیان روایت سناریو تعریف نظری: نحوة پیوند وضعیت اولیه (زمان حال ) به وضعیت نهایی ( آینده) توسط طرح داستان بیان می شود. یعنی زنجیره اتفاقاتی که در هر داستان سناریو رخ می دهد را مشخص می کند(40). تعریف عملی: در این مطالعه منظور، روایتهای داستانی است که برای سه سناریو انتخاب شده نوشته خواهد شد. - ماتریس اثرات متقابل تعریف نظری: ماتریسی از احتمالات اولیه و احتمالات شرطی و روابط جهت دار تاثیرات متقابل رویدادها و نیروهای پیشران می باشد. الگوهای متداول این روش با دو منطق احتمالات و ارتباطات سازمان یافته و برای تاثیرات رویدادها بر هم با قوانین احتمالی و ارتباطی قواعدی را تعریف می شود (41). تعریف عملی: در این تحقیق منظور ماتریسی است که حالت هر عامل را نسبت به سایر حالتهای عوامل دیگر مقایسه کرده و میزان اهمیت آن را مشخص کنند. - ضریب ناسازگاری یک سناریو تعریف نظری: امتیاز تأثیر توصیف گری که در یک سناریو بیشترین عدد ناسازگاری را داشته باشد، به عنوان ناسازگاری یک سناریو در نظر گرفته می شود. حداقل عدد ناسازگاری قابل قبول یک سناریو عدد صفر است که بدین معناست که هیچ یک از توصیف گرهای مربوط به یک سناریو، امتیاز تأثیرات منفی ندارند. به این دسته از سناریوها، سناریوهای قوی گفته می شود (42). تعریف عملی: در این مطالعه شاخص ناسازگاری صفر تا 2 می باشد. - شاخص امتیاز مجموع تأثیرات تعریف نظری: جمع امتیاز تأثیر همه حالات انتخاب شده برای یک سناریو است. امتیاز مجموع تأثیرات سنجه ای عمومی برای باورکردنی بودن یک سناریو است (42). تعریف عملی: در این مطالعه تعریف عملی منطبق بر تعریف نظری می باشد. - تحلیل سلسه مراتبی تعریف نظری: این روش هنگامی که عمل تصمیم گیری با چند گزینه و شاخص تصمیم گیری روبرو است، میتواند مفید باشد. شاخصها میتوانند کمی و یا کیفی باشند(43). تعریف عملی: در این مطالعه از روش کمی و از مقایسه های زوجی استفاده خواهد شد. |
| ذینفعان نتایج طرح | انتظار می رود نتایج این پژوهش برای تصمیم گیران و سیاست گذاران نظام سلامت مفید واقع شود در واقع، برنامه ریزان و سیاست گذاران نظام سلامت با آگاهی از آینده بیماریهای قلبی و عروقی می توانند سیاستهای کارا و اثر بخش را تدوین نمایند . وزارت بهداشت به عنوان ذینفع اصلی این پژوهش می باشد که میتواند با دید وسیعتر به سیاست گذاری و برنامه ریزی در راستای پیشگیری از بیماریهای قلبی و عروقی بپردازد. |
اطلاعات مجری و همکاران
| نام و نامخانوادگی | سمت در طرح |
|---|---|
| رحیم خدایاری زرنق | استاد راهنمای اول (آموزشی ) |
| کمال قلی پور | استاد راهنما دوم (آموزشی ) |
| رضا دهنویه | مشاور |
| محمد اصغری جعفرآبادی | مشاور |
| مهرداد آزمین | مشاور |
| گیسو علیزاده ء بی پناه | دانشجوی مالک پایان نامه |
اطلاعات تفضیلی
| حوزه خبر | خبر |
|---|---|
| رسانه ها و مردم | عنوان خبر متن خبر |
| متخصصان و پژوهشگران | عنوان خبر متن خبر |
| سیاستگذاران درمانی | عنوان خبر آیندهپژوهی سیاستهای پیشگیری از سکته قلبی در ایران انجام شد.متن خبر بهمنظور اتخاذ سیاستهای موثر در پیشگیری از بیماریهای قلبی و عروقی، بهتر است از روشهای مختلف آیندهپژوهی استفاده گردد. هدف این پژوهش، آیندهپژوهی سیاستهای پیشگیری از سکته قلبی با استفاده از روشهای سناریونویسی و مدلسازی بود. 11 فاکتور با عدم قطعیت بالا و پتانسیل تأثیرگذاری بالا که در سه دسته تحولات سیاسی، دسترسی به خدمات سلامت، مراقبت از خود دستهبندی شدند. درنهایت شش سناریو تدوین شد که سناریوی مسیر هموار بهعنوان سناریو خوشبینانه، سناریو بیم و امید بهعنوان سناریو بدبینانه و سناریو پرنده در قفس سناریوی محتمل انتخاب شدهاند. گزینههای سیاستی مناسب برای سناریو محتمل شامل استفاده از ظرفیت سازمانهای مردمنهاد و خیریهها و تقویت قانونگذاریهای تحدیدی و تنبیهی مرتبط با سلامت میباشد.آیندهپژوهی برای مشخص شدن پیشرانها موثر، عدم قطعیتهای کلیدی و ترسیم آینده محتمل برای سیاستگذاری آگاه از شواهد مفید و موثر است. علیرغم کاهشی بودن روند مرگ ناشی از سکته قلبی در آینده، اما برای رسیدن به اهداف ملی و بینالمللی ، مداخلات سیاستی با همکاریهای گسترده بین بخشی و چارچوب منسجم نیاز هست. |
| سیاستگذاران پژوهشی | عنوان خبر متن خبر |
| لینک (URL) مقاله انگلیسی مرتبط منتشر شده 1 |
