طراحی و اجرای برنامه ارتقای تغذیه سالم " بوفه دوستداردانش آموز" در مدارس ابتدائی شهر تبریز 1393
Design and implementation of the program to promote healthy eating " Student-Friendly Buffet" in the elementary school in Tabriz, 1393
مجریان: فاطمه باختری اقدم
خلاصه روش اجرا: خلاصه روش اجرای طرح : مطالعه حاضر یک مطالعه مداخله ای می باشد که به روش پیش آزمون_ پس آزمون با گروه گواه در مدارس ابتدائی شهر تبریز انجام خواهد گرفت. پس از اخذ مجوز از کمیته اخلاق و معاونت پژوهشی و با در دست داشتن مجوز به دفتر سلامت و تندرستی آموزش و پرورش شهر تبریز مراجعه و لیست مدارس ابتدائی دارای بوفه تهیه خواهد شد. روش نمونه گیری به صورت چند مرحله ای خواهد بود،به این ترتیب که از بین نواحی 5 گانه آموزش و پرورش شهر تبریز 2 ناحیه به صورت تصادفی انتخاب شده و از هرناحیه 4 دبستان دولتی (2 مدرسه دخترانه و 2 مدرسه پسرانه) و در مجموع 8 مدرسه به صورت تصادفی انتخاب و مدارس منتخب در هر ناحیه به تصادف در دو گروه مداخله(1 مدرسه پسرانه و 1 مدرسه دخترانه) و شاهد قرار خواهند گرفت . سپس در هر مدرسه پایه ها به صورت تصادفی انتخاب و نمونه های لازم در رابطه با دانش آموزان به صورت کلاسی و بسته به تعداد کلاس ها در هر پایه به صورت تصادفی نسبتی انتخاب خواهند شد. در ابتدای امر جلساتی با هدف جلب مشارکت و حمایت مسئولان آموزش و پرورش با حضور رئیس سازمان امور دانش آموزی و مسئول امور پژوهشی آموزش و پرورش استان برگزارشد و با توجه به اینکه این طرح در راستای بخشی از مفاد ذکر شده در تفاهم نامه همکاری مابین آموزش و پرورش و وزارت بهداشت می باشد لذا مسئولان مربوطه حمایت خود را از اجرای این طرح اعلام نمودند. برای انجام بررسی های تشخیصی به منظور بررسی وضعیت موجود، در ابتدا از وضعیت اقلام غذایی موجود در بوفه های مدارس با تکنیک مشاهده و مصاحبه با مسئول بوفه ارزیابی های لازم به عمل آمده و چک لیست مربوطه بر مبنای دستورالعمل تغذیه در مراکز عمومی توزیع غذا در این زمینه توسط پژوهشگر تکمیل می گردد. در هریک از مدارس مورد بررسی پس از ارزیابی وضعیت بوفه و قبل از انجام پیش آزمون اهداف مطالعه به صورت حضوری برای دانش آموزان و به صورت مکاتبه ای برای والدین آنها تشریح و موافقت آنها جهت شرکت و همکاری در مطالعه جلب می شود. پس از آن پرسش نامه سنجش آگاهی و عملکرد تغذیه ای برای دانش آموزان مقاطع اول تا سوم با تکنیک مصاحبه و برای سایر پایه ها به صورت خوداجرا تکمیل خواهد شد. سپس مداخله آموزش تغذیه به تفکیک برای دانش آموزان،مدیران وگردانندگان بوفه مدارس و والدین با تاکید بر مصرف میان وعده های سالم و عرضه و توزیع مواد غذایی سالم در بوفه مدارس برگزار خواهد شد.هم زمان با مداخله آموزشی و برگزاری جلسات توجیهی برای مسئولان بوفه، سامان دهی بوفه های مدارس آغاز می گردد تا بوفه مدرسه با افزایش دسترسی فیزیکی از طریق افزایش تنوع اقلام غذایی با ارزش تغذیه ای مانند مانند لبنیات، مغزها، میوه جات و پروتئین ها و عدم ارائه تنقلات کم ارزش مانند انواع اسنک ها، چیپس ها، لواشک و تمبر هندی، شکلات، آبنبات، نوشابه های گازدار، فرآورده های پروتئینی فرآوری شده صنعتی، آدامس، بستنی یخی و پیراشکی و... به عنوان پنجره ای در جهت ایجاد تغییر رفتار مؤثر در دانش آموزان عمل نماید. از محیط بوفه و سایر فضاهای مناسب مدرسه نیز جهت نصب پوستر و توزیع پمفلت برای تداوم آموزش استفاده خواهد شد. همچنین یک برنامه مصرفی میان وعده سالم برای روزهای هفته تهیه و در اختیار اولیای دانش آموزان قرار خواهد گرفت تا دانش آموزانی که میان وعده های خود را از بوفه تهیه نمی کنند نیز میان وعده های سالمی را استفاده کنند. در حین اجرای مداخله، اقلام بوفه ها هفته ای یکبار کنترل خواهد شد. بعد از اجرای برنامه وضعیت آگاهی و عملکرد دانش آموزان مجددا" توسط پرسش نامه ها و وضعیت بوفه ها با استفاده از پرسش نامه و چک لیست مورد ارزیابی قرار خواهد گرفت. داده ها برای متغیرهای کیفی با فراوانی و درصد و برای متغیرهای کمی با میانگین (انحراف معیار) خلاصه و گزارش خواهند شد. نرمالیتی متغیرهای کمی با ازمون K-S بررسی خواهد شد. برای مقایسه متغیرهای دموگرافیک و پایه به ترتیب برای متغیرهای کیفی و کمی از آزمونهای کایدو و t مستقل استفاده خواهد شد. برای مقایسه درون گروهی متغیرهای مطالعه در هر گروه آزمون t زوجی به کار خواهد رفت. برای بررسی تاثیر مداخله، یعنی مقایسه اندازه های بعد مداخله و با انجام تعدیل روی مقادیر پایه و همچنین مخدوشگرهای بالقوه از تحلیل کواریانس استفاده خواهد شد. در صورت غیر نرمال بودن توزیع داده ها تبدیل مناسب و یا آزمون های معادل ناپارامتری به کار خواهند رفت. تحلیل داده ها با استفاده از نرمافزار SPSS22 انجام خواهد شد.
اطلاعات کلی طرح 
| مرحله جاری طرح | خاتمه قرارداد و اجرا در دانشکده/مرکز |
| کد طرح | 61567 |
| عنوان فارسی طرح | طراحی و اجرای برنامه ارتقای تغذیه سالم " بوفه دوستداردانش آموز" در مدارس ابتدائی شهر تبریز 1393 |
| عنوان لاتین طرح | Design and implementation of the program to promote healthy eating " Student-Friendly Buffet" in the elementary school in Tabriz, 1393 |
| نوع طرح | طرح - پایان نامه |
| اولویت طرح | اختلالات رشد، تکامل و تغذیه در کودکان و نوزادان |
| نوع مطالعه | مطالعات مدیریت سیستم سلامت |
| تحقیق در نظام سلامت | بلی |
| آیا طرح پایاننامه دانشجویی است؟ | بله |
| مقطع پایان نامه | کارشناسی ارشد |
| مدت اجرا - ماه | 20 |
| نوآوری و ضرورت انجام تحقیق | در دوره کودکی قسمت اعظم ترجیح های غذایی و الگوی مصرف فرد شکل می گیرد که بر وضعیت سلامت فرد و میزان خطر بروز بیماریهای مزمن تأثیر می گذارد. لذا سرمایه گذاری بر روی سلامت کودکان از اهمیت زیادی برخوردار است. با وجود آسیب پذیر بودن این گروه از نظر تغذیه ای، در حال حاضر بوفه های مدارس به درستی مدیریت نشده و عرضه کننده مواد غذایی چون غلات حجیم شده شور (پفک)، نوشابه های گازدار، ساندویچ سوسیس و کالباس تهیه شده در شرایط غیر بهداشتی و در مواردی با مواد اولیه نامناسب می باشد. از آنجائی که این گروه سنی زمان زیادی را در مدرسه می گذرانند و نیاز به میان وعده مناسبی جهت رشد و تحرک کافی در این زمان دارند، به کارگیری راهکارهای مناسب برای تأثیرگذاری بر رفتارهای تغذیه ای آنان از جمله تغییر میزان دسترسی به اقلام تغذیه ای ذکر شده، و توانمندسازی آنان در انتخاب صحیح مواد غذائی سالم از طریق آموزش از اولویت های بهداشتی- تغذیه ای می باشد .بنابراین با توجه به اینکه این دوران مناسب ترین زمان برای شناسائی مشکلات تغذیه ای و برنامه ریزی در جهت بهبود وضعیت موجود با استفاده از برنامه های مداخله تغذیه ای است و با اهتمام به مطالعات صورت گرفته در کشور، که حاکی از وضعیت نامطلوب تغذیه ای در این گروه می باشند، مطالعه حاضر با هدف ساماندهی بوفه های مدارس و آموزش جهت اصلاح رفتارهای تغذیه ای کودکان در زمینه میان وعده مدرسه در مدارس ابتدائی شهر تبریز در سال 1393 طراحی می گردد. |
| اهداف اختصاصی | 1. مقایسه میزان تنقلات کم ارزش غذایی ارائه شده در بوفه مدارس قبل و بعد از مداخله در دو گروه مداخله و غیرمداخله 2. مقایسه میزان مواد غذایی سالم ارائه شده در بوفه مدارس قبل و بعد از مداخله در دو گروه مداخله و غیرمداخله 3. مقایسه واحد مصرفی انواع تنقلات کم ارزش غذایی در هفته توسط دانش آموزان در مدرسه قبل و بعد از مداخله در دو گروه مداخله و غیرمداخله 4. مقایسه واحد مصرفی انواع میوه و سبزی و مواد غذایی سالم در هفته توسط دانش آموزان در مدرسه قبل و بعد از مداخله در دو گروه مداخله و غیرمداخله 5. مقایسه آگاهی تغذیه ای سالم دانش آموزان قبل و بعد از مداخله در دو گروه مداخله و غیرمداخله |
| چکیده انگلیسی طرح | The present study is an interventional study that will be conducted in elementary schools in Tabriz city using a pre-test-post-test method with a control group. After obtaining permission from the Ethics Committee and the Research Deputy, and with the permission, the Health and Wellness Office of Education and Training of Tabriz city will be consulted and a list of elementary schools with buffets will be prepared. The sampling method will be multi-stage, so that 2 districts will be randomly selected from among the 5 education districts of Tabriz city, and 4 government elementary schools (2 girls' schools and 2 boys' schools) from each district, and a total of 8 schools will be randomly selected, and the selected schools in each district will be randomly placed in two intervention groups (1 boys' school and 1 girls' school) and control. Then, the grades in each school will be randomly selected and the necessary samples in relation to students will be selected in a class-wise manner and proportionally randomly depending on the number of classes in each grade. Initially, meetings were held with the aim of attracting the participation and support of education officials, with the presence of the head of the Student Affairs Organization and the head of the provincial education and research affairs. Considering that this plan is in line with some of the provisions mentioned in the memorandum of understanding between the Ministry of Education and Health, the relevant officials announced their support for the implementation of this plan. ارسال بازخورد پانلهای کناری سابقه ذخیرهشدهها |
| کلمات کلیدی | تغذیه سالم( (Healthy Eating: تعریف نظری: تغذیه سالم به معنی داشتن یک رژیم غذایی سالم و کامل است که به حفظ یا بهبود سلامت عمومی بدن کمک می کند و شامل مواد مغذی ضروری مانند مایعات، اسیدهای آمینه ضروری، اسیدهای چرب ضروری، ویتامین ها،مواد معدنی و کالری کافی است، بدون اینکه فرد را درمعرض مسمومیت و یا افزایش بیش از حد وزن قرار دهدو موجب دوری انسان ازانواع بیماریها مانندچاقی، بیماریهای قلبی،دیابت نوع 2،فشار خون بالاو سرطان می گردد58)). تعریف عملی:در مطالعه حاضرمنظور از تغذیه سالم مصرف موادغذایی مغذی وسالم مانند لبنیات، مغزها، میوه جات و پروتئین ها توسط دانش آموزان می باشد که توسط پرسش نامه عملکرد تغذیه ای سنجیده می شود. تنقلات کم ارزش (Junk Food): تعریف نظری: شامل انواع خوراکیهای صنعتی است که به طور معمول خارج از منزل تهیه و خریداری می شوند و وزارت بهداشت در بررسی های خود از این دسته مواد به عنوان "Junk F00d" نام می برد (59) . تعریف عملی: در مطالعه حاضر منظور از این اصطلاح انواع اسنک ها، چیپس ها، لواشک و تمبر هندی، شکلات، آبنبات، نوشابه های گازدار، فرآورده های پروتئینی فرآوری شده صنعتی، آدامس، بستنی یخی و پیراشکی می باشد. تعيين کننده اجتماعي سلامت |
| ذینفعان نتایج طرح | دانش آموزان ، اولیای دانش آموزان ، معلمان و مدیران مدارس |
اطلاعات مجری و همکاران
| نام و نامخانوادگی | سمت در طرح |
|---|---|
| فاطمه باختری اقدم | استاد راهنمای اول (آموزشی ) |
| محمد اصغری جعفرآبادی | مشاور |
| مهدیه عباسعلیزاد فرهنگی | مشاور |
| ملیحه شیخ سامانی | دانشجوی مالک پایان نامه |
اطلاعات تفضیلی
| حوزه خبر | خبر |
|---|---|
| رسانه ها و مردم | عنوان خبر در دانش آموزان می بایست استفاده از تنقلات کاهش و به جای آن میان وعده های سالم جایگزین شود. در بوفه مدارس می توان به جای انواع تنقلات بسته بندی شده از لقمه های سالم مثل تخم مرغ سیب زمینی ، عدسی و میوه هایی مثل سیب و پرتقال استفاده کرد.متن خبر تغذیه نقش اساسی در رشد ذهنی وجسمانی کودکان دارد.توصیه های تغذیه ای در دوران کودکی مبنی بر مصرف حداقل 5 واحد میوه و سبزی در روز و کاهش مصرف چربی اشباع ،نمک ، شکر است که به آن عمل نمی شود و در عوض مصرف تنقلات در بین دانش آموزان دبستانی افزایش یافته است. باتوجه به اینکه کودکان بخش قابل توجهی از زمان خود را در مدرسه می گذرانند لذا مدارس زمینه مناسبی برای ایجاد تغییرات در رفتارهای تغذیه ای می باشند با توجه به اهمیت و نقش میان وعده ها در بهبود تغذیه و بادر نظر گرفتن محدودیت مداخلات در جهت بهسازی بوفه های مدارس در کشور، مطالعه ی حاضر با هدف طراحی و اجرای برنامه ارتقای تغذیه سالم " بوفه دوستداردانش آموز" در مدارس ابتدائی شهر تبریز انجام شد. این مطالعه به روش کارآزمایی در عرصه شاهددار(از نوع قبل و بعد) بر روی 434 دانش آموز در 8 مدرسه ابتدائی شهر تبریز انجام پذیرفت. نتایج نشان داد که دسترسی به مواد غذایی سالم در بوفه مدارس به جای تنقلات کم ارزش میزان استفاده را در دانش آموزان بالا می برد. |
| متخصصان و پژوهشگران | عنوان خبر آموزش برای والدین و دانش آموزان باید در جهت تاثیر استفاده از شیرین کننده ها ، رنگین کننده ها و مواد نگهدارنده و تاثیر سوی آن بر دانش آموزان باشد.متن خبر تغذیه نقش اساسی در رشد ذهنی وجسمانی کودکان دارد.توصیه های تغذیه ای در دوران کودکی مبنی بر مصرف حداقل 5 واحد میوه و سبزی در روز و کاهش مصرف چربی اشباع ،نمک ، شکر است که به آن عمل نمی شود و در عوض مصرف تنقلات در بین دانش آموزان دبستانی افزایش یافته است. باتوجه به اینکه کودکان بخش قابل توجهی از زمان خود را در مدرسه می گذرانند لذا مدارس زمینه مناسبی برای ایجاد تغییرات در رفتارهای تغذیه ای می باشند با توجه به اهمیت و نقش میان وعده ها در بهبود تغذیه و بادر نظر گرفتن محدودیت مداخلات در جهت بهسازی بوفه های مدارس در کشور، مطالعه ی حاضر با هدف طراحی و اجرای برنامه ارتقای تغذیه سالم " بوفه دوستداردانش آموز" در مدارس ابتدائی شهر تبریز انجام شد. این مطالعه به روش کارآزمایی در عرصه شاهددار(از نوع قبل و بعد) بر روی 434 دانش آموز در 8 مدرسه ابتدائی شهر تبریز انجام پذیرفت. نتایج نشان داد که آموزش و تشویق مادران در جهت تاثیر سوئ شیرین کننده ها ، رنگین کننده ها و مواد نگهدارنده در تنقلات می تواند در کاهش استفاده آن در دانش آموزان موثر باشد. |
| سیاستگذاران درمانی | عنوان خبر سیاستگزاران آموزش و پرورش باید سیاستهایی را در جهت بهینه سازی بوفه مدارس برای افزایش مواد غذایی سالم آماده کنند.متن خبر تغییر در محیط فیزیکی و تغییرات در مواد غذائی بوفه ها و کاهش عرضه اقلام کم ارزش و ناسالمی نظیر انواع شکلات، آبمیوه صنعتی، چیپس، ساندویچ های ناسالم و ارائه اقلام سالم مانند لقمه سالم (نان و سیب زمینی، نان و پنیر )، مغزها (مغز تخمه و بادام زمینی)، غذای گرم (سوپ و ماکارونی و عدسی)، دانه سویا و بستنی در بوفه مدارس پیشنهاد اولیه این مطالعه می باشد . در زمینه ارائه میوه و سبزیجات در بوفه مدارس به دلیل مشکلاتی نظیر نبود تجهیزات مانند یخچال برای نگهداری و احتمال بالای فاسد شدن و مشکل در شستشو و ضدعفونی آنها با استقبال بوفه داران و مدیران مواجه نشد که امید است سیاستگزاران آموزش و پرورش در جهت ارتقای سلامت آینده سازان جامعه در این راستا گام بردارند.
ارائه غذاهای گرم در مدارس ، همکاری بوفه دار در عرضه غذای گرم لقمه های سالم یک مدرسه و مغزهایی که قیمت ارزان تری دارند نظیر بادام زمینی و مغز تخمه هم چنین عرضه میوه های خشک در بوفه مدارس. |
| سیاستگذاران پژوهشی | عنوان خبر برای آینده سازان این مرز و بوم بخش صنعت باید در جهت افزایش تولید میان وعده های غذایی سالم تر گام بردارد.متن خبر مجهز کردن بوفه ها به یخچال برای نگهداری مواد سالم می تواند به بهسازی بوفه ها کمک کند از طرف دیگر قانون Zero در مدارس مبنی بر عدم استفاده از بعضی میان وعده های آسیب زا باید به شدت تحت نظارت باشد. بخش صنعت باید در راستای تولید و بسته بندی مواد غذایی سالم تر گام بردارد. |
| لینک (URL) مقاله انگلیسی مرتبط منتشر شده 1 |
