تاثیر ماست پروبیوتیک بر میزان قند خون در زنان باردار چاق و دارای اضافه وزن: کارآزمایی بالینی تصادفی کنترل شده

مجریان: سکینه محمد علیزاده چرندابی , عزیز همایونی راد

خلاصه روش اجرا: این مطالعه یک کارآزمایی بالینی تصادفی کنترل شده دوسوکور آینده¬نگر می¬باشد که تاثیر پروبیوتیک خوراکی را بر روی میزان قندخون در زنان باردار چاق و یا داری اضافه¬وزن، بعنوان پیامد اولیه، و هم¬چنین فراوانی GDM، پره¬اکلامپسی، زایمان پره¬ترم و پیامدهای نوزادی (وزن تولد نوزاد و سطح سرمی بیلی¬روبین) بعنوان پیامد ثانویه بررسی می¬کند. محصول پروبیوتیک بصورت ماست 100 گرمی با 5/1% چربی و PH 3/4 – 5/4 بوده که حاوی 109 CFU از گونه¬های لاکتوباسیلوس اسیدوفیلوس LA5و بیفیدوباکتریوم لاکتیس BB12 خواهد بود که به سفارش پژوهشگر در یکی از شرکت¬های شیر و لبنیات تبریز تولید خواهد شد و بصورت هفتگی برای مصرف روزانه (به میزان 100 گرم در روز) در اختیار شرکت کنندگان قرار خواهد گرفت. به منظور اطمینان از وجود میزان مورد نظر از میکروارگانیسم در ماست¬های تولید شده، این محصول قبل از توزیع و بصورت راندوم در آزمایشگاه بررسی و مورد تایید قرار خواهد گرفت. پس از اخذ مجوز از کمیته اخلاق دانشگاه علوم پزشکی تبریز، زنان باردار با سن بارداری 20-22 هفته، BMI ≥ 25، سن بالای 18سال و بدون سابقه دیابت بارداری یا دیابت آشکار و دیگر شرایط پرخطر بارداری از دفاتر بارداری مراکز بهداشتی-درمانی انتخاب و پس از دعوت نحوۀ انجام مطالعه برای آنها توضیح داده می¬شود و در صورت تمایل به شرکت، رضایت نامه کتبی آگاهانه از آنها اخذ می¬گردد. BMI مادران با استفاده از وزن قبل از بارداری یا وزن در 12 هفته اول بارداری که بصورت مستند در پرونده خانوار موجود است و قد فعلی محاسبه می¬شود. در ارزیابی اولیه که در هفته 20-22، سطح گلوکز ناشتا بررسی می¬گردد. طبق IADPSG، که دستورالعمل کشوری هم از آن تبعیت می¬کند، اگر میزان FBS مساوی و بالاتر از 126 mg/dl باشد، آزمایش مجددا تکرار می¬شود و اگر در باردوم همچنان این میزان مساوی و یا بالاتر از mg/dl126 باشد، فرد دیابتیک می¬باشد و یا اگر میزان FBS مابین 125-92 mg/dl باشد بعنوان دیابت بارداری شناسایی می¬شود و این افراد وارد مطالعه نمی¬شوند. آزمایشات مربوط به مطالعه در دو آزمایشگاه استان و مرکز بهداشت شهرستان تبریز انجام خواهد یافت؛ قبل از شروع مطالعه روایی این دو آزمایشگاه با انجام آزمایش FBSاز نمونه¬¬های یکسان از 10 نفر بررسی خواهد شد. در ارزیابی اولیه علاوه بر بررسی¬ آزمایشگاهی، ارزیابی از نظر سایر معیارهای ورود و خروج نیز انجام خواهد گرفت همچنین اندازه¬گیری¬های آنتروپومتریک (مثل قد و وزن فعلی) و بالینی مثل فشار خون نیز انجام خواهد یافت. بعد از ارزیابی¬های اولیه شرکت کنندگان بصورت بلوک¬بندی تصادفی با اندازه بلوک 4 و 6 و سهمیه¬ای بر اساس وضعیت BMI (BMI >25-30; BMI >30-40; BMI>40 kg/m2) در دو گروه ماست پرو¬بیوتیک یا پلاسبو قرار داده می¬شوند. تصادفی سازی براساس اعداد تصادفی کامپیوتری انجام و جهت مخفی سازی تخصیص از پاکتهای مات پشت سرهم شماره¬گذاری شده و مهرو موم شده حاوی برگه¬ای که روی آن A یا B درج شده استفاده خواهد شد. مشخص کردن برگه¬های A و B توسط یک فرد غیردرگیر در مطالعه انجام خواهد یافت. این پاکتها به ترتیب ورود افراد به مطالعه باز و گروه فرد مشخص خواهد شد. تمامی مادران توصیه¬های غذایی شامل توصیه¬های ساده در رابطه با وزن¬گیری مناسب در دوران بارداری را، بعنوان یک مراقبت روتین ویژه زنان باردار چاق و دارای اضافه وزن، توسط یک مشاور تغذیه دریافت می¬کنند. از تمامی شرکت¬کنندگان خواسته خواهد شد تا از هفته 22 الی 24 هیچ¬گونه محصول پروبیوتیک مصرف نکنند و سپس از هفته 24 تا زمان زایمان روزانه g100 ماست پروبیوتیک و یا پلاسبو در بسته بندی¬های کاملا یکسان و غیرقابل افتراق از نظر شکل و طعم بصورت هفتگی در بین شرکت¬کنندگان توزیع و در حین توزیع با پرکردن چک لیست هفتگی مصرف پروبیوتیک، از مصرف روزانه آنها اطمینان بعمل خواهد آمد. به تمامی شرکت¬کنندگان توصیه خواهد شد که به منظور حداکثر جذب، ماست بین دو وعده غذایی و با رعایت فاصله زمانی نسبت به مکمل¬های خود (حداقل 1 ساعت قبل و بعد مصرف ماست) مصرف کنند؛ لازم به ذکر است که تمامی شرکت¬کنندگان و پژوهشگر نسبت به گروه قرارگیری افراد بی¬اطلاع خواهند بود. پیگیری در 3 مقطع زمانی انجام خواهد شد. در هفته 28 بارداری آزمایشات FBS،OGTT با 75 گرم گلوکز خوراکی انجام خواهد یافت. در هفته 37 عوارض احتمالی پزشکی مثل زایمان زودرس، علائم پره¬اکلامپسی و هر گونه عارضه احتمالی پروبیوتیک مثل ناراحتی شکم، دفع گاز و یا عفونت بررسی میشود. در این دوره پرسشنامه فعالیت فیزیکی مخصوص دوران بارداری تکمیل می¬شود و پرسشنامه یادآمد غذایی برای مدت 1 روز جهت تکمیل تحویل شرکت کننده داده می¬شود. روایی نسخه فارسی این پرسشنامه توسط اعضای هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، ارزیابی و تایید شده و در مطالعات مختلف مرتبط با فعالیت فیزیکی در ایران مورد استفاده قرار گرفته است. پایایی پرسشنامه از طریق تعیین انسجام درونی (ضریب آلفای کرونباخ) و با انجام آزمون-بازآزمون با فاصله 2 هفته بر روی 20 خانم باردار تعیین خواهد شد. در روز 3 تا 5 پس از تولد سطح بیلی¬روبین سرم نوزاد و در روز 10 وزن به همراه سایر معیارهای آنتروپومتریک نوزادی (قد و دورسر) اندازه¬گیری خواهد شد و وقوع مرگ نوزاد در عرض 1 ماه پس از زایمان بررسی می¬شود. وزن نوزادان در روز 10 پس از تولد توسط پژوهشگر با ترازوی Seca که روزانه با وزنه شاهد 5/0 کیلوگرمی کالیبره می¬شود، اندازه-گیری خواهد شد. اگر در هریک از دوره¬های زمانی پیگیری، میزان فشارخون سیستولیک مساوی و یا بیشتر از mmHg140 و فشارخون دیاستولیک مساوی و بیشتر از mmHg 90 باشد، برای بررسی وجود یا عدم وجود پره¬اکلامپسی میزان پروتئین ادرار مادر بررسی خواهد شد و اگر پروتئینوری (≥ 3/0 گرم در 24 ساعت و یا نسبت پروتئین به کراتینین در نمونه ادرار لحظه¬ای ≥mg/mmol 30) وجود داشته باشد، پره¬اکلامپسی مادر تائید و برای دریافت درمانهای تکمیلی ارجاع خواهد شد. فشارخون مادران باردار توسط پژوهشگر و با استفاده از فشارسنج ALPK2 با رعایت شرایط لازم برای چک فشارخون (خالی بودن مثانه، استراحت بمدت 5 دقیقه و عدم مصرف غذا در 30 دقیقه اخیر) بررسی خواهد شد. روایی پرسشنامه¬ی دموگرافیک توسط 8-10 نفر از اساتید مامایی دانشکده¬ی پرستاری و مامایی بررسی و تایید خواهد شد، پایایی آنها از طریق تعیین انسجام درونی (ضریب آلفای کرونباخ) و با انجام آزمون – بازآزمون با فاصله 2 هفته بر روی 20 خانم باردار تعیین خواهد شد. نتایج به¬دست آمده از داده¬ها با استفاده از نرم¬افزار SPSS-21 تجزیه و تحلیل خواهد شد و دو گروه ماست پرو¬بیوتیک و کنترل از نظر فراوانی شیوع GDM، پره¬اکلامپسی، نوزاد پره¬ترم و نوزاد ماکروزوم و LGA با استفاده از آزمون رگرسیون لجستیک و از نظر میزان قندخون ناشتا و یکساعت و دوساعت پس از غذا، سطح بیلی روبین نوزادی و وزن نوزادان در روز 10 توسط رگرسیون خطی با کنترل عامل سهمیه بندی (وضعیت BMI) مورد مقایسه قرار خواهند گرفت.