برآورد مقادیر پلاستیک ورودی به دریای خزر و بررسی پراکنش میکروپلاستیک¬ها در رسوبات سواحل جنوبی آن

مجریان: حسن تقی پور

خلاصه روش اجرا: پسماندهای جامد به ویژه پلاستیک¬ها یکی از مهمترین آلاینده¬های محیط زیست، از جمله اکوسیستم دریایی محسوب می¬شوند. پلاستیک¬ها زندگی تمام موجودات زنده آبزی و به تبع آن زندگی انسانها را نیز تحت تاثیر قرار می¬دهند. این پسماندها در اثر مدیریت و دفع نادرست در محیط پخش شده و طی زمان به اکوسیستم دریایی ورود پیدا کرده¬اند. دریای خزر نیز از این آلودگی مستثنی نبوده و احتمالا یکی از دریاهای آلوده جهان می¬باشد. پسماندهای پلاستیکی قابل تجزیه نبوده و باعث مشکلات عمده زیست محیطی و بهداشتی و آسیب به اکوسیستم دریایی شده و در اثر فرآیندهای مختلف به ذرات ریزتر بنام میکروپلاستیک¬ها تبدیل می¬شوند. میکروپلاستیک¬ها باعث آلودگی اکوسیستم آبی شده و به تدریج در بدن موجودات آبزی تجمع یافته و موجبات مرگ آنها را فراهم می¬آورند. همچنین این ترکیبات با گذشت زمان وارد زنجیره غذایی انسانها نیز می¬شوند و موجب آسیب بر سلامت آنها می¬گردند. با عنایت به عدم وجود مطالعات و مستندات علمی مشخص در خصوص میزان پلاستیک ورودی به اکوسیستم دریا در کشور و با توجه به اینکه اخیرا این موضوع مورد بحث اکثر کشورها، بخصوص کشورهای دارای سواحل دریایی و اقیانوسها بوده و موجب نگرانی¬های خاص بهداشتی و زیست محیطی به ویژه سلامتی انسانها شده است، لذا این مطالعه با هدف برآورد مقادیر پلاستیک ورودی به دریای خزر و بررسی پراکنش میکروپلاستیک¬ها در رسوبات سواحل جنوبی آن انجام خواهد شد. در این مطالعه ابتدا با استفاده از مطالعات کتابخانه¬ای و یافته¬های سایر محققین و همچنین تکمیل چک لیست تهیه شده توسط تیم پژوهش، مقادیر کمی پلاستیک زاید تولید شده و وضعیت دفع و مدیریت این پسماند در سه استان شمالی (استانهای گلستان، مازندران و گیلان) کشور تعیین خواهد شد. سپس مقادیر پلاستیک زاید تولید شده توسط جوامعی (جمعیت شهرها و روستاها) که در حاشیه 50 کیلومتری دریای خزر زندگی می¬کنند برآورد خواهد شد و سپس درصد پلاستیک ورودی به دریا که ناشی از این جوامع هستند و می¬توانند به عنوان منابع ورود پلاستیک به دریای خزر باشند، تخمین زده خواهد شد. در مرحله بعد پراکنش میکروپلاستیک¬ها در رسوبات سواحل جنوبی دریای خزر بررسی خواهد شد. برای برآورد پراکنش میکروپلاستیک¬ها در رسوبات سواحل جنوبی دریای خزر، تعداد 130 نمونه از رسوبات مناطق مختلف ساحلی ]شامل 50 نمونه از مناطق ساحلی- گردشگری، 50 نمونه به فواصل بین 20 تا 30 کیلومتری از شهر آستارا تا بندر ترکمن و 30 نمونه از محل ورود رودخانه ها به دریا (مصب)[ برداشت خواهد شد. در هر منطقه از رسوبات ساحلی از قسمت Littoral Zone و از عمق¬های 5 و 15 سانتیمتری نمونه برداری صورت خواهد گرفت. سپس نمونه¬ها به آزمایشگاه منتقل شده و طی سه مرحله اصلی الف) چگالی، ب) فیلتراسیون و یا غربالگری ج) مرتب¬سازی بصری مورد بررسی قرار خواهند گرفت. در مرحله آخر ماهیت میکروپلاستیک¬ها شناسایی خواهند شد. جهت شناسایی نوع و ماهیت میکروپلاستیکها از روش طیف سنجی تبدیل فوریه مادون قرمز FT-IR استفاده خواهد شد. در نهایت براساس یافته¬ها و نتایج حاصل از مطالعه شامل مقادیر پلاستیک زاید تولید شده، مقادیر پلاستیک زاید ورودی به دریای خزر، میزان پراکنش میکروپلاستیک¬ها در رسوبات سواحل جنوبی دریای خزر و همچنین استفاده از تجربه سایر کشورهای موفق، روش مدیریت کارآمد برای مدیریت پلاستیک زاید در شمال کشور و نحوه جلوگیری از ورود این پسماندها به اکوسیستم دریای خزر ارائه خواهد شد.