تاثیر پیامک آموزشی مبتنی بر الگوی اعتقاد بهداشتی بر رفتار های پیشگیری کننده از پوکی استخوان در زنان سنین باروری: یک کارآزمایی بالینی تصادفی کنترل شده یک سوکور
Title of proposal: The effect of educational short message based on health belief model on osteoporosis preventive behaviors in reproductive age women: a randomized controlled clinical trial
مجریان: جمیله ملکوتی , فهیمه صحتی شفائی
خلاصه روش اجرا: این پژوهش یک کار آزمایی بالینی تصادفی کنترل شده می باشد که در زنان مراجعه کننده به مراکز بهداشتی- درمانی شماره 1 و 2 شهر شبستر با هدف تعیین تاثیر پیامک آموزشی مبتنی بر الگوی اعتقاد بهداشتی (HBM) بر اتخاذ رفتار های پیشگیری کننده از استئوپروز در زنان سنین باروری انجام خواهد شد. این کار آزمایی بالینی بر روی 126 نفر از زنان سنین باروری تحت پوشش مراکز بهداشتی- درمانی شماره 1 و 2 شهر شبستر انجام خواهد گرفت. بدین صورت که، پس از اخذ مجوز از کمیته اخلاق و ثبت در IRCT ، لیست افراد از روی پرونده بهداشتی در مراکز استخراج و به تعداد حجم نمونه افراد به صورت تصادفی نسبتی از بین دو مرکز انتخاب خواهند شد. سپس پژوهشگر طی تماس تلفنی از افرادی که شرایط ورود به مطالعه را دارند جهت شرکت در جلسه توجیهی دعوت به همکاری می نماید و در این جلسه پس از توضیح اهداف و روش مطالعه و پس از اخذ رضایت نامه کتبی، پرسشنامه پیش آزمون توسط افراد مورد پژوهش تکمیل و در جعبه مهر وموم شده انداخته خواهد شد. لازم به ذکر است توضیحات لازم در مورد پرسشنامه پیش آزمون قبل از پر کردن، به افراد داده خواهد شد. زنانی که پرسشنامه پیش آزمون را پر کرده اند با استفاده از نرم افزار کامپیوتری و از طریق بلوک بندی چهارتایی و شش تایی به دو گروه مداخله و کنترل تقسیم می شوند. بلوک ¬بندی توسط فرد غیردرگیر در نمونه¬گیری انجام خواهد شد. نوع مداخله دریافتی بر روی کاغذ نوشته شده و در پاکت¬های مات پشت سرهم که شماره¬گذاری شده قرار داده خواهد شد (Allocation Concealment). سپس در گروه مداخله آموزش درباره استئوپروز و در گروه کنترل آموزش درباره سرطان های شایع زنان از طریق پیامک داده خواهد شد. پس از تخصیص افراد به گروه های مداخله و کنترل یک جلسه آموزشی حضوری همراه با نمایش اسلاید برای افراد گروه مداخله انجام خواهد گرفت. جهت رعایت اصول اخلاق در پژوهش پس از پایان مطالعه محتوای آموزشی در اختیار گروه کنترل نیز قرار خواهد گرفت. پیامک ها بر اساس محتوای آموزشی به تعداد حداکثر 4 پیامک در گروه مداخله و 2 پیامک در گروه کنترل روزانه به مدت یک ماه فرستاده خواهد شد. با توجه به نمره بدست آمده از مرحله پیش آزمون در قسمت های مختلف سازه های الگوی اعتقاد بهداشتی و پرسشنامه آگاهی، تاکید بیشتر بر روی نقاط ضعف افراد خواهد بود. یک شماره تلفن توسط پژوهشگر در اختیار واحد های مورد پژوهش قرار خواهد گرفت تا در صورت عدم دریافت پیامک به پژوهشگر اطلاع داده شود و پیام مجددا ارسال گردد. جهت اطمینان از دریافت تمامی پیام ها توسط واحد های پژوهش برای پیامک ها شماره در نظر گرفته خواهد شد و به ترتیب شماره ارسال خواهند شد تا پیگیری پیامک های دریافت نشده به راحتی انجام گیرد. بعد از دو ماه از اتمام آموزش پرسشنامه پس آزمون توسط هر دو گروه تکمیل خواهد شد و در جعبه مهر و موم شده انداخته خواهد شد. ابزار گردآوری داده ها شامل پرسشنامه دموگرافیک، پرسشنامه الگوی اعتقاد بهداشتی درباره استئوپروز (Osteoporosis Health Belief Scale)، پرسشنامه بسامد خوراک FFQ (Food Frequency Questionnaire) و پرسشنامه بین المللی فعالیت فیزیکی IPAQ (Internatioal Physical Activity Questionnaire) می باشند. روایی پرسشنامه با استفاده از روایی محتوا و صوری و پایایی آن با انجام آزمون باز آزمون بر روی 20 نفر از زنان با فاصله دو هفته از نظر تعیین انسجام درونی (ضریب آلفای کرونباخ) و ICC انجام خواهد شد. پس از جمع آوری اطلاعات از کلیه افراد مورد پژوهش، نتایج بدست آمده از داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS 22 تجزیه و تحلیل خواهد شد. جهت مقایسه میانگین نمرات آگاهی، سازه های الگوی اعتقاد بهداشتی، عملکرد تغذیه ای و پیاده روی قبل و بعد از مداخله بین گروه¬های مطالعه از آزمون ANCOVA با کنترل نمرات پایه استفاده خواهد شد.
اطلاعات کلی طرح 
| مرحله جاری طرح | خاتمه قرارداد و اجرا |
| کد طرح | 61394 |
| عنوان فارسی طرح | تاثیر پیامک آموزشی مبتنی بر الگوی اعتقاد بهداشتی بر رفتار های پیشگیری کننده از پوکی استخوان در زنان سنین باروری: یک کارآزمایی بالینی تصادفی کنترل شده یک سوکور |
| عنوان لاتین طرح | Title of proposal: The effect of educational short message based on health belief model on osteoporosis preventive behaviors in reproductive age women: a randomized controlled clinical trial |
| نوع طرح | طرح - پایان نامه |
| اولویت طرح | بهبود کیفیت مراقبت های سلامت (با اخذ تائید برای موضوع ارائه شده از معاونت های درمان و بهداشت، حسب موضوع) |
| نوع مطالعه | کارآزمایی بالینی (Clinical Trial) |
| تحقیق در نظام سلامت | بلی |
| آیا طرح پایاننامه دانشجویی است؟ | بله |
| مقطع پایان نامه | کارشناسی ارشد |
| مدت اجرا - ماه | 11 |
| نوآوری و ضرورت انجام تحقیق | زنان اغلب به خاطر مشکلاتی از قبیل نگهداری از کودک، مسئولیت های خانه داری، کار بیرون از منزل، دوری راه و زمان کلاس های آموزشی قادر به شرکت در این کلاس ها نمی باشند. با توجه به این که زنان محور خانواده می باشند و سلامتی آنان ضامن سلامتی خانواده است، لذا باید اطلاعات بهداشتی مورد نیاز آنان را از طریق روش های نوین آموزشی مانند SMS که به راحتی و بدون محدودیت مکانی و زمانی در دسترس است به آنان انتقال داد. همچنین از طریق SMS تعداد بیشتری از افراد را می توان در آموزش دخیل کرد و امکان تبادل اطلاعات در بین افراد و جامعه نیز وجود دارد. با توجه به مطالب فوق و اهمیت نقش آموزش در تغییر رفتار افراد، این مطالعه با هدف بررسی تاثیر پیامک آموزشی مبتنی بر الگوی اعتقاد بهداشتی بر رفتار های پیشگیری کننده از پوکی استخوان در زنان سنین باروری انجام می گیرد. |
| اهداف اختصاصی | مقایسه میانگین نمره عملکرد تغذیه ای زنان سنین باروری در زمینه پیشگیری از پوکی استخوان در دو گروه مداخله و کنترل دو ماه بعد از مداخله با کنترل نمره پایه -مقایسه میانگین نمره عملکرد پیاده روی زنان سنین باروری در زمینه پیشگیری از پوکی استخوان در دو گروه مداخله و کنترل دو ماه بعد از مداخله با کنترل نمره پایه |
| چکیده انگلیسی طرح | - |
| کلمات کلیدی | آموزش تعریف نظری: آموزش فرآیندی است که آگاهی و انگیزه مردم را برای اتخاذ و تداوم رفتار های سالم و سبک زندگی صحیح فراهم می آورد (36). تعریف عملی: منظور از آموزش در این مطالعه مطالب آموزشی درباره پوکی استخوان، افراد در معرض خطر، عوارض، روش های تشخیصی و درمانی، فاکتور های مستعد کننده ابتلا به آن و رفتارهای پیشگیری کننده از استئوپروز می باشد که از طریق پیامک به تعداد حداکثر 4 عدد در روز به افراد مورد مطالعه ارسال خواهد شد. پیامک تعریف نظری: پیامک (SMS) یک جزء پیام رسانی متنی در تلفن، وب و یا سیستم های ارتباطی است که امکان تبادل پیام کوتاه را فراهم می کند (37). تعریف عملی: در این مطالعه پیامک ها از طریق سامانه پیامک انبوه به تلفن همراه افراد مورد مطالعه ارسال خواهد شد. رفتار های پیشگیری کننده (رفتار سلامتی) تعریف نظری: منظور از رفتار سلامتی عبارت است از هرگونه فعالیتی که توسط فرد با هدف پیشگیری یا تشخیص بیماری در مرحله بدون علامت انجام می گیرد (38). رفتار های پیشگیری کننده از استئوپروز تعریف عملی: در این مطالعه منظور از رفتار های پیشگیری کننده از استئوپروز عملکرد تغذیه ای و فعالیت بدنی می باشد که توسط پرسشنامه بسامد خوراک FFQ (Food Frequency Questionnaire) و پرسشنامه بینالمللی فعالیت بدنی IPAQ (Internatioal Physical Activity Questionnaire مورد ارزیابی قرار خواهند گرفت. تغذیه: تعریف نظری: منظور از تغذیه مصرف مواد غذایی در ارتباط با برطرف کردن نیاز های غذایی بدن است (39). عملکردتغذیه ای: در این مطالعه منظور از عملکرد تغذیه ای دریافت مواد غذایی حاوی کلسیم است که توسط پرسشنامه بسامد خوراکFFQ سنجیده خواهد شد. این پرسشنامه توسط میرمیران و همکاران در سال 1388 در مطالعه قند و لیپید تهران روایی و پایایی شد. پرسشنامه مورد استفاده در این مطالعه شامل 25 گزینه مربوط به سنجش کلسیم دریافتی در مواد غذایی است که دارای بیشترین مقدار کلسیم نسبت به سایر مواد غذایی می باشند. این مواد شامل شیر و انواع لبنیات، سبزیجات، ماهی، حبوبات، مغزها و ... هستند. فعالیت بدنی: تعریف نظری: به هر تحرک بدنی که توسط عضلات اسکلتی انجام میشود و نیاز به مصرف انرژی دارد گفته می شود (40). فعالیت بدنی: در این مطالعه فعالیت بدنی از طریق پرسشنامه بین المللی فعالیت بدنی IPAQ مورد ارزیابی قرار خواهد گرفت. این پرسشنامه که در سال 1998 میلادی در ژنو ساخته شد، ابزاری برای اندازه گیری فعالیت فیزیکی می¬باشد. روایی و پایایی آن در 12 کشور به تایید رسیده است. این پرسشنامه در مطالعات مختلفی در کشور ایران نیز به کار گرفته شده است و روایی و پایایی آن نیز مورد تایید قرار گرفته است (41). این پرسشنامه در دو مقیاس بلند (31 سوال) و کوتاه (7 سوال) ساخته شده است. که در این مطالعه از فرم کوتاه پرسشنامه، که حاوی 7 سوال (2 سوال مربوط به فعالیت های بدنی شدید، 2 سوال مربوط به فعالیت های بدنی متوسط، 2 سوال مربوط به فعالیت های بدنی سبک و 1 سوال مربوط به¬ نشستن) می باشد، استفاده خواهد شد. سؤالها در مورد زمان هایی است که فرد در طول 7 روز گذشته به صورت حرکات بدنی فعال بوده است. پوکی استخوان (استئوپروز) تعریف نظری: استئوپروز یا پوکی استخوان یک اختلال سیستمیک پیشرونده همراه با کاهش توده استخوانی و تخریب بافت استخوان می باشد که منجر به شکنندگی یا افزایش استعداد شکستگی در استخوان می شود (1). الگوی اعتقاد بهداشتی تعریف نظری: الگوی اعتقاد بهداشتی یک تئوری مناسب برای پرداختن به مشکلات رفتاری مرتبط با سلامتی است. شش سازه آن با هم یک چارچوب مفید برای طراحی راهکارهای کوتاه مدت و بلند مدت تغییر رفتار را فراهم می سازند. این الگو دارای شش سازه می باشد که عبارتند از حساسیت درک شده، شدت درک شده، فواید درک شده، موانع درک شده، خودکارآمدی و راهنما برای عمل (26). تعریف عملی: در مطالعه حاضر سازه های این الگو از طریق پرسشنامه OHBSاندازه گیری خواهد شد. نسخه فارسی آن توسط جیحونی و همکاران در سال 1392 طراحی و روایی و پایایی شد. پرسشنامه شامل 23 سوال درباره آگاهی، 4 سوال درباره حساسیت درک شده، 6 سوال درباره شدت درک شده، 8 سئوال درباره منافع درک شده، 7 سوال درباره موانع درک شده، 4 سوال درباره خود کارآمدی، 1 سوال در مورد راهنمای عمل خارجی (شامل خانواده و دوستان، پزشکان و کارکنان بهداشتی، رسانه ها، کتاب ها و مجلات، اینترنت و سایر بیماران مبتلا به استئوپروز که افراد را تشویق به اتخاذ رفتار های پیشگیری کننده از استئوپروز می نمایند) و 3 سوال درمورد راهنمای عمل داخلی (شامل ترس از ابتلا به عوارض ناشی از استئوپروز و احساس آرامش به دنبال انجام رفتار های پیش گیری کننده از آن مانند پیاده روی و رعایت رژیم غذایی مناسب) می باشد. حساسیت درک شده: تعریف نظری: اعتقاد به این که فرد مستعد ابتلا به بیماری است (36). تعریف عملی: در این مطالعه از طریق پرسشنامه OHBS سنجیده خواهد شد. شامل 4 سوال می باشد که پاسخ آنها به صورت لیکرت پنج گزینه ای طراحی شده و امتیاز آن ها بین 1 تا 5 می باشد. شدت درک شده: تعریف نظری: درک این که پیامد بیماری یا عارضه جدی است (36). تعریف عملی: در این مطالعه از طریق پرسشنامه OHBS سنجیده خواهد شد. شامل 6 سوال می باشد که پاسخ آنها به صورت لیکرت پنج گزینه ای طراحی شده و امتیاز آن ها بین 1 تا 5 می باشد. منافع درک شده: تعریف نظری: درک این مسئله که اقدامات توصیه شده برای بیماری مفید هستند و از عوارض آن پیشگیری می نمایند (36). تعریف عملی: در این مطالعه از طریق پرسشنامه OHBS سنجیده خواهد شد. شامل 8 سوال می باشد که پاسخ آنها به صورت لیکرت پنج گزینه ای طراحی شده و امتیاز آن ها بین 1 تا 5 می باشد. موانع درک شده: تعریف نظری: اعتقاد به این که عمل بهداشتی با موانعی مانند هزینه همراه است (36). تعریف عملی: در این مطالعه از طریق پرسشنامه OHBS سنجیده خواهد شد. شامل 7 سوال می باشد که پاسخ آنها به صورت لیکرت پنج گزینه ای طراحی شده و امتیاز آن ها بین 1 تا 5 می باشد. خود کارآمدی: تعریف نظری: اطمینان از این که فرد توانایی انجام موفقیت آمیز عمل را دارد (36). تعریف عملی: در این مطالعه از طریق پرسشنامه OHBS سنجیده خواهد شد. شامل 4 سوال می باشد که پاسخ آنها به صورت لیکرت پنج گزینه ای طراحی شده و امتیاز آن ها بین 1 تا 5 می باشد. راهنما برای عمل: تعریف نظری: منظور از آن عوامل تاثیر گذارنده بر انجام عمل می باشند، مانند روزنامه، تلویزیون، پزشکان و غیره (36). تعریف عملی: در این مطالعه از طریق پرسشنامه OHBSسنجیده خواهد شد. شامل 1 سوال در مورد راهنمای عمل خارجی (شامل خانواده و دوستان، پزشکان و کارکنان بهداشتی، رسانه ها، کتاب ها و مجلات، اینترنت و سایر بیماران مبتلا به استئوپروز که افراد را تشویق به اتخاذ رفتار های پیشگیری کننده از استئوپروز می نمایند) و 3 سوال درمورد راهنمای عمل داخلی (شامل ترس از ابتلا به عوارض ناشی از استئوپروز و احساس آرامش به دنبال انجام رفتار های پیش گیری کننده از آن مانند پیاده روی و رعایت رژیم غذایی مناسب) می باشد. پاسخ آنها به صورت لیکرت پنج گزینه ای طراحی شده و امتیاز آن ها بین 1 تا 5 می باشد. زنان سنین باروری تعریف نظری: به تمامی زنان واقع در سنین 49-15 سال اطلاق می شود (42). تعریف عملی: در این مطالعه زنان 45-30 ساله به عنوان زنان سنین باروری در نظر گرفته خواهند شد. |
| ذینفعان نتایج طرح |
اطلاعات مجری و همکاران
| نام و نامخانوادگی | سمت در طرح |
|---|---|
| جمیله ملکوتی | استاد راهنما دوم (آموزشی ) |
| مژگان میرغفوروند | مشاور |
| محمد اصغری جعفرآبادی | مشاور |
| لیلا پرنده | دانشجوی مالک پایان نامه |
| فهیمه صحتی شفائی | استاد راهنمای اول (آموزشی ) |
اطلاعات تفضیلی
| حوزه خبر | خبر |
|---|---|
| رسانه ها و مردم | عنوان خبر آموزش از طریق پیام کوتاه، همراه با استفاده از الگوی اعتقاد بهداشتی در افزایش آگاهی و عملکرد مصرف کلسیم در زنان سنین باروری موثر واقع شد.متن خبر پوکی استخوان به علت شیوع بالای آن موضوع بهداشتی مهمی به شمار میرود که یک اختلال سیستمیک پیشرونده همراه با کاهش توده استخوانی و تخریب بافت استخوان میباشد که منجر به شکنندگی یا افزایش استعداد شکستگی در استخوان میشود. این بیماری در زنان سه برابر شایعتر از مردان است، چون حداکثر توده استخوانی کمتری نسبت به مردان دارند. هدف از این مطالعه بررسی تاثیر پیام کوتاه آموزشی مبتنی بر الگوی اعتقاد بهداشتی (الگوی اعتقاد بهداشتی یک تئوری مناسب برای پرداختن به مشکلات رفتاری مرتبط با سلامتی است) بر رفتارهای پیشگیری کننده از پوکی استخوان در زنان سنین باروری میباشد.این مطالعه بر روی 121 نفر از زنان 45-30 ساله انجام شد. مشارکت کنندگان به دو گروه تقسیم شدند برای یک گروه یک جلسه آموزشی برگزار و سپس پیامکهای آموزشی در مورد پوکی استخوان روزانه به مدت یک ماه ارسال شد. برای گروه بعدی پیام کوتاه مربوط به پوکی استخوان ارسال نشد.نتایج این مطالعه نشان داد که آموزش از طریق پیامک، همراه با استفاده از الگوی اعتقاد بهداشتی میتواند در افزایش آگاهی و عملکرد مصرف کلسیم موثر باشد. |
| متخصصان و پژوهشگران | عنوان خبر متن خبر |
| سیاستگذاران درمانی | عنوان خبر متن خبر |
| سیاستگذاران پژوهشی | عنوان خبر متن خبر |
| لینک (URL) مقاله انگلیسی مرتبط منتشر شده 1 |
