بررسی گرانباری مراقبتی، رخ نمای روانی-اجتماعی-مذهبی و کیفیت زندگی سالمندان مبتلا به بیماری های مزمن در شهر یزد: یک مطالعه ترکیبی
Caregiver burden, psychosocial-religious profile and quality of life amongst older adults with chronic diseases in Yazd: a mixed method study
مجریان: عبدالرضا شقاقی
خلاصه روش اجرا: مطالعه حاضر یک پژوهش ترکیبی از نوع تبیینی متوالی است که با هدف بررسی گرانباری مراقبتی، رخ نمای روانی-اجتماعی-مذهبی و کیفیت زندگی سالمندان مبتلا به بیماری های مزمن در شهر یزد در سال 97-98 در دو مرحله به شرح زیر اجرا خواهد گردید: مرحله اول: انجام یک مطالعه کمی بصورت مقطعی با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با هدف مقایسه سنجه های گرانباری مراقبتی، تاب آوری، حمایت اجتماعی، سازگاری مذهبی و کیفیت زندگی در سالمندان زرتشتی و مسلمان شهر یزد خواهد بود. در این مرحله سالمندان بالای 60 سال زرتشتی و مسلمان مبتلا به بیماری مزمن و مراقبین آنها انتخاب و در مطالعه شرکت خواهند نمود. جهت جمع آوری اطلاعات در این بخش، از ابزارهای استاندارد موجود استفاده خواهد شد. داده های به دست آمده با استفاده از نرم افزار SPSS و با بهره گیری از آزمون های مرتبط، مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهد گرفت. مرحله دوم: انجام مطالعه کیفی با رویکرد تحلیل محتوا و با هدف تبیین دیدگاه سالمندان زرتشتی و صاحبنظران در خصوص الگوی سازگاری مذهبی خواهد بود. در این مرحله، سالمندان زرتشتی بالای 60 سال که در مرحله قبل در مطالعه حضور داشتند و نیز افراد صاحبنظر، به روش نمونه گیری در دسترس (آسان) و هدفمند انتخاب و در مطالعه شرکت خواهند نمود. محقق جهت جمع آوری اطلاعات در این مرحله، از مصاحبه های عمیق فردی بعنوان منبع اصلی جمع آوری داده ها استفاده خواهد نمود و مبنای تحلیل، روش محتوای کیفی استقرایی و با توجه به روش پیشنهادی گرانهیم و لاندمن خواهد بود.
اطلاعات کلی طرح 
| مرحله جاری طرح | خاتمه قرارداد و اجرا |
| کد طرح | 61219 |
| عنوان فارسی طرح | بررسی گرانباری مراقبتی، رخ نمای روانی-اجتماعی-مذهبی و کیفیت زندگی سالمندان مبتلا به بیماری های مزمن در شهر یزد: یک مطالعه ترکیبی |
| عنوان لاتین طرح | Caregiver burden, psychosocial-religious profile and quality of life amongst older adults with chronic diseases in Yazd: a mixed method study |
| نوع طرح | طرح - پایان نامه |
| اولویت طرح | سبک زندگی،کیفیت زندگی و سلامت روان سالمندان |
| نوع مطالعه | بررسی مقطعی ( Cross Sectional) |
| تحقیق در نظام سلامت | بلی |
| آیا طرح پایاننامه دانشجویی است؟ | بله |
| مقطع پایان نامه | دکتری تخصصی PhD |
| مدت اجرا - ماه | 20 |
| نوآوری و ضرورت انجام تحقیق | بطور خلاصه دلایل انجام این پژوهش به شرح ذیل می باشد: 1. در دوره سالمندی، افزایش احتمال ابتلا به یک یا چند بیماری مزمن وجود دارد؛ همچنین، احتمال مواجه شدن با ناخوشیهای متعدد ناشی از وقوع همزمان دو یا چند بیماری مزمن، بیشتر می شود. افزایش شیوع بیماریهای مزمن به همراه تعداد و تنوع استرس هایی که افراد در دوران سالمندی با آن روبه رو می شوند، توجه به مقوله سلامت روان و بخصوص تاب آوری را در دوره سالمندی به یک ضرورت تبدیل کرده است. 2. یکی از عوامل مهم تأثیرگذار بر تاب آوری، منابع پشتیبانی مانند حمایت خانواده و اطرافیان، حمایت تیم درمان و حمایت نهادها و سازمانهای دولتی است. مروری بر شواهد موجود در خصوص ارتباط تاب آوری با حمایت اجتماعی در سالمندان نشان می دهد که روابط مراقبتی و حمایتی در طیف گسترده ای از بیماران مبتلا به بیماری مزمن، باعث افزایش تاب آوری و تسهیل پیامد مثبت می شود. 3. مفهوم تاب آوری از فردی به فرد دیگر، از قومی به قوم دیگر و از فرهنگی به فرهنگ دیگر متفاوت است و در این باره باید تحقیقات بیشتری در هر منطقه صورت گیرد . ارایه دهندگان مراقبتهای بهداشتی برای افزایش تاب آوری سالمندان باید درک روشنی از عوامل مؤثر بر تاب آوری بر پایه مستندات کیفی و بر اساس تجارب انسانی در بستر اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی خاص جامعه خود داشته باشند. 3. مذهب می تواند نتایج و پیامدهای حاصل از عوامل فشارزا را تحـت سلامت معنوی که یکی از ابعاد چهارگانه سلامت در انسان است تعدیل کند؛ حتی برخی از محققین معتقدند که بدون سلامت معنوی ابعاد دیگر سلامتی نمی تواند بیشترین عملکرد مورد نظر را داشته باشد و رسیدن به سطح بالای کیفیت زندگی نیز امکانپذیر نیست. 4. بار بالینی و اقتصادی بیماری های مزمن، کیفیت زندگی وابسته به سلامتی را در سالمندان تهدید می کند و با توجه به سیر درمان طولانی مدت این بیماری و عواقب ناشی از آن، ابعاد مختلف سلامت افراد مبتلا نیز تحت تاثیر قرارخواهد گرفت. لذا باید به فکر راهکارهای مناسب برای تقویت قدرت مقابله ای در این بیماران بود. 5. راهبردهای مقابله ای به عنوان یک منبع مهم در مقابله با بیماری های مزمن محسوب می شوند. یکی از این راهبردها، سازگاری مذهبی است. مذهب باعث ایجاد دیدگاه مثبت در فرد نسبت به دنیا می شود و او را در مقابل رویدادهای ناگوار زندگی مثل فقدان یا بیماری یاری می رســاند و با ایجاد انگیزه و انرژی در فرد باعث امیدواری فرد نسبت به بهبود شرایط زندگی می شود. این امر موجب افزایش تحمل و پذیرش موقعیت های غیر قابل تغییر می شود. 5. در میان برخی از گروه ها، به ویژه افراد مسن، اقلیت ها و افرادی که در معرض بحران های تهدید کننده زندگی هستند، مذهب بیشتر از هر منبع دیگری برای مقابله با آن تهدیدات و استرس ها به کار رفته است. بنابراین شناخت آنها بسیار مهم است. 6. مطالعاتی که در مرور متون بدان ها اشاره می شود، عمدتا در کشورهای غربی و با مذهب مسیحی انجام شده و اگر الگوهای مشابهی در میان دیگر ادیان و فرهنگ ها وجود داشته باشد، شناخته شده نیست. 7. توانایی بیماران در به کارگیری سبک های سازگاری مذهبی متفاوت است و تاکنون در جامعه سالمندان زرتشتی مبتلا به بیماری های مزمن – بعنوان یک اقلیت - مورد بررسی قرار نگرفته است. شناسایی روش های سازگاری مثبت و منفی در این گروه از بیماران به خصوص از لحاظ تاثیر این روش ها بر پیامدهای درمانی و به تناسب ارائه رویکردهای مناسب مراقبتی، برای ارتقاء کیفیت زندگی این بیماران مهم خواهد بود. 8. انتظار می رود خانواده های زرتشتی به هم نزدیک باشند. در فرهنگ زرتشتی، انتظار می رود که به نظرات نسل های قدیمی تر احترام گذاشته شود. با این وجود تقریبا هیچ مطالعه ای بر سلامت و رفاه این جمعیت وجود ندارد. بنابراین مهم است که عوامل موثر بر سلامت سالمندان در گروه های مختلف قومی یا مذهبی را برای مداخلات موثر و فرهنگی و برنامه های پیشگیرانه مورد بررسی قرار دهیم. یک گروه که مورد تحقیق قرار نگرفته است، سالمندان زرتشتی بعنوان یک اقلیت مذهبی، است. 9. همپوشانی و همزمانی سالمند شدن و ابتلا به بیماری های مزمن می تواند منجر به کاهش در کیفیت زندگی گردد. از طرف دیگر فرآیندی که ممکن است به حفظ کیفیت زندگی کمک کند، با وجود چالش های عملکرد فیزیکی، تاب آوری است. افراد تاب آور، با توجه به مهارت های سازگاری و مقابله ای که در پیش می گیرند، می توانند بهتر در مقابل کاهش کیفیت زندگی مقاومت کنند. همچنین استفاده از راهکارهای سازگاری مذهبی، عامل مهم و اثر گذار بر روی کیفیت زندگی سالمندان خواهد بود و استراتژی هایی که بیماران سالمند برای مقابله با چالش های ابتلا به بیماری مزمن استفاده می کنند می توانند در پیش بینی کیفیت زندگی آن ها مهم باشند. 9. نتیجـه سـالمندی افـزایش تقاضـا بـرای دریافـت مراقبـت توسط سالمندان بوده که انتظار مـی رود در آینـده رشد بیشتری یابد. بنابراین، اعضای خانواده مراقبت از سالمندان بیمار یا وابسته را بر عهده دارند و ارائه مراقبت منجر به ایجاد گرانباری مراقبتی در مراقبین می گردد. بنابراین گرانباری مراقبتی ممکن است منجر به کیفیت پایین تر مراقبت در طول زمان، احتمال سوء استفاده یا غفلت و در نهایت منجر به نتایج منفی سلامت برای دریافت کننده مراقبت شود. بنابراین هدف از انجام این پژوهش، بررسی گرانباری مراقبتی، رخ نمای روانی-اجتماعی-مذهبی و کیفیت زندگی و مقایسه آنها بین سالمندان زرتشتی و مسلمان مبتلا به بیماری مزمن در شهر یزد بصورت یک مطالعه ترکیبی می باشد. |
| اهداف اختصاصی | 1. مقایسه سنجه گرانباری مراقبتی در مراقبین سالمندان زرتشتی و مسلمان مبتلا به بیماری مزمن در شهر یزد -2. مقایسه سنجه تاب آوری در سالمندان زرتشتی و مسلمان مبتلا به بیماری مزمن در شهر یزد -3. مقایسه سنجه حمایت اجتماعی درک شده در سالمندان زرتشتی و مسلمان مبتلا به بیماری مزمن در شهر یزد -4. مقایسه سنجه سازگاری مذهبی در سالمندان زرتشتی و مسلمان مبتلا به بیماری مزمن در شهر یزد -5. مقایسه سنجه کیفیت زندگی در سالمندان زرتشتی و مسلمان مبتلا به بیماری مزمن در شهر یزد -6. مقایسه سنجه تاب آوری، حمایت اجتماعی درک شده، سازگاری مذهبی و کیفیت زندگی در سالمندان زرتشتی و مسلمان مبتلا به بیماری مزمن در شهر یزد بر حسب متغیرهای دموگرافیک -مرحله دوم) مطالعه کیفی الف) نوع مطالعه مرحله دوم پژوهش حاضر یک مطالعه کیفی با رویکرد تحلیل محتوای قراردادی (Conventional Content Analysis) خواهد بود. این روش به عنوان روشی سیستماتیک به منظور توصیف عمیق پدیده بکار رفته است و برای بررسی دیدگاه افراد نسبت به موضوعی خاص مناسب است(163) و زمانی بیشتر کاربرد دارد که تئوری و مطالعات موجود در رابطه با پدیده مورد مطالعه محدود باشد(164). ب) اهداف 1. تبیین دیدگاه سالمندان زرتشتی مبتلا به بیماری مزمن در شهر یزد در مورد الگوی سازگاری مذهبی ج) سوالات پژوهشی 1. سالمندان زرتشتی شهر یزد عوامل مرتبط با الگوی سازگاری مذهبی را چگونه توضیح می دهند؟ |
| چکیده انگلیسی طرح | The present study is a mixed-method, explanatory, sequential research that aims to investigate the burden of care, psychosocial-religious profile, and quality of life of the elderly with chronic diseases in Yazd city in 2018-19, and will be conducted in two stages as follows: The first stage: Conducting a quantitative cross-sectional study with a descriptive-analytical approach and aiming to compare measures of care burden, resilience, social support, religious adjustment, and quality of life in Zoroastrian and Muslim elderly in Yazd city. In this stage, Zoroastrian and Muslim elderly with chronic diseases over 60 years of age and their caregivers will be selected and participate in the study. To collect information in this section, standard tools will be used. The data obtained will be analyzed using SPSS software and related tests. |
| کلمات کلیدی | تعریف علمی گرانباری مراقبتی: مشکلات جسمی، روحی یا عاطفی، اجتماعی و مالی که توسط اعضای خانواده هنگام مراقبت از سالمندان آسیب پذیر تجربه می شود (96-98). همچنین گرانباری مراقبتی به عنوان فشار و یا باری که توسط فردی که وظیفه مراقبت از یک عضو خانواده ، معلول یا سالمند را برعهده دارد، تعریف شده است(99). تعریف عملی گرانباری مراقبتی: در این مطالعه منظور اثراتی است که در نتیجه انجام مراقبت برای فرد سالمند، بر فرد مراقب تحمیل می گردد که با نسخه کوتاه مقیاس گرانباری مراقبین خانوادگی سنجیده خواهد شد. تعریف علمی تاب آوری: فرایند، ظرفیت یا نتیجه سازگاری موفقیت آمیز، علیرغم چالشها یا شرایط تهدیدآمیز تعریف شده است(22). تاب آوری، نه پایداری در برابر آسیب ها و شرایط تهدیدکننده است و نه حالتی انفعالی در رویارویی با شرایط خطرناک است؛ بلکه شرکت فعال و سازنده در محیط پیرامونی خود است. می توان گفت تاب آوری توانمندی فرد در برقراری تعادل زیستی-روانی در شرایط سخت است(25). تاب آوری ظرفیت افراد برای سالم ماندن و مقاومت در شرایط سخت و پرخطر است که موجب می شود، نه تنها بر آن شرایط دشوار فائق آیند، بلکه طی آن و با وجود آن قویتر می گردند و این ممکن است که ناشی از خوشبینی نسبت به آینده ای بهتر باشد(27). تعریف عملی تاب آوری: تاب آوری در این مطالعه اشاره به ظرفیت روبه رو شدن، غلبه کردن و حتی قویتر شدن فرد سالمند به وسیله تجربه مشکلات یا آسـیبهـا اسـت که بوسیله ابزار 10 سوالی تاب آوری کانر-دیویدسون سنجیده خواهد شد. تعریف علمی حمایت اجتماعی: حمایت اجتماعی شبکه ای اجتماعی است که برای شخص، منابع روانشناختی توجه برانگیزی را فراهم می کند تا وی بتواند با شرایط استرس زای زندگی و مشکلات روزانه کنار آید(147). میزان برخورداری از محبت، مساعدت و توجه اعضاء خانواده، دوستان و سایر افراد(148). تعریف عملی حمایت اجتماعی: در این مطالعه منظور درک حمایت های ارائه شده از سوی خانواده، دوستان و افراد مهم توسط فرد سالمند است که با ابزار حمایت اجتماعی درک شده زیمت بررسی خواهد شد. تعریف علمی سازگاری مذهبی: روندی که از طریق آن افراد از معنویت، اعتقادات و رفتار مذهبی خود استفاده می کنند و سعی در درک و یا مقابله با چالش های مهم شخصی یا موقعیتی در زندگی خود دارند(59). تعریف عملی سازگاری مذهبی: در این مطالعه، منظور استفاده از راهبردها و استراتژی های مذهبی توسط فرد سالمند برای مقابله با اثرات و چالش های مهم در زندگی است که با استفاده از مقیاس سازگاری مذهبی پارگامنت-نسخه کوتاه شده، بررسی خواهد شد. تعریف علمی کیفیت زندگی: ادراک افراد از موقعیتشان در زندگی و در چارچوب نظام فرهنگی و ارزش گذاری که در آن زندگی می کنند و در ارتباط با اهداف، انتظارات و استانداردها و نگرش های آنها(144). تعریف عملی کیفیت زندگی: در این مطالعه، منظور بررسی درک فرد سالمند از وضعیت سلامت و زندگی خود و ارزشی که برای آن قائل است می باشد که با استفاده از مقیاس سنجش کیفیت زندگی ویژه سالمندان سازمان جهانی بهداشت سنجیده خواهد شد. تعيين کننده اجتماعي سلامت |
| ذینفعان نتایج طرح | انجام چنین مطالعه ای در سطح کشور و انتشار یافته های آن، به عنوان یک منبع اطلاع رسانی قابل استناد باعث آشکارنمودن تفاوت های بین یک گروه اقلیت با اکثریت جامعه خواهد شد. در درجه اول، سالمندان، ذینفعان این طرح خواهند بود. در درجه دوم اعضای خانواده های ایشان و در نهایت سیاستگذاران بهداشتی، سازمان بهزیستی و مراقبین سلامت باهدف افزایش توجه به مقوله سالمندی و سلامت، بعنوان ذینفعان این طرح خواهند بود. |
اطلاعات مجری و همکاران
| نام و نامخانوادگی | سمت در طرح |
|---|---|
| عبدالرضا شقاقی | استاد راهنمای اول (آموزشی ) |
| اصغر محمدپوراصل | مشاور |
| محمدعلی مروتی شریف آباد | مشاور |
| حسن رضایی پندری | دانشجوی مالک پایان نامه |
اطلاعات تفضیلی
| حوزه خبر | خبر |
|---|---|
| رسانه ها و مردم | عنوان خبر سازگاری مذهبی پیش گویی کننده کیفیت زندگی در سالمندان بوده و سالمندان زرتشتی نسبت به مسلمانان تاب آوری بهتری در مواجهه با بیماریهای مزمن دارند.متن خبر ابتلا به بیماری های مزمن به خصوص ابتلا همزمان به چند نوع بیماری مزمن به کاهش کیفیت زندگی درک شده سالمندان می تواند منجرگردد. استفاده از راهکارهای تاب آوری در مواجهه با بیماریهای مزمن و از جمله راهکارهای های سازگاری مذهبی در افراد مسن، اقلیت ها و افرادی که در معرض بحران های تهدید کننده زندگی هستند بر اساس شواهد علمی موجود می تواند به کاهش فشار عصبی و تطابق با شرایط ناشی از بیماری منجر شود. بر اساس یافته های به دست آمده در این مطالعه استفاده از راهکارهای سازگاری مذهبی مثبت در مقابله با بیماری های مزمن بین سالمندان مسلمان نسبت به سالمندان زرتشتی رایج تر بوده اما استفاده از راهکار سازگاری مذهبی منفی، کیفیت زندگی درک شده و تاب آوری در بین سالمندان زرتشتی نسبت به سالمندان مسلمان شایعتر می باشد.
تفاوت مشاهده شده در بکارگیری راهکارهای سازگاری با شرایط بیماریهای مزمن از جمله راهکار سازگاری مذهبی مثبت و منفی، کیفیت زندگی درک شده و تاب آوری در بین سالمندان زرتشتی و مسلمان می تواند به عوامل متعددد زمینه ای از جمله سطح تحصیلات، وضعیت اجتماعی-اقتصادی متفاوت، منبع درآمد و نحوه زندگی نسبت داده شود اما باورها و اعتقادات مذهبی نیز نقش تعیین کننده ای در این زمینه ایفا می کنند. |
| متخصصان و پژوهشگران | عنوان خبر متن خبر |
| سیاستگذاران درمانی | عنوان خبر متن خبر |
| سیاستگذاران پژوهشی | عنوان خبر متن خبر |
| لینک (URL) مقاله انگلیسی مرتبط منتشر شده 1 |
