تاثیر شربت زعفران بر شدت درد، اضطراب و طول مدت فاز فعال لیبر در زنان نخست¬زا: یک کارآزمایی بالینی تصادفی کنترل شده

مجریان: سکینه محمد علیزاده چرندابی , مژگان میرغفوروند

خلاصه روش اجرا: درد زایمان از جمله دردهای طاقت فرسایی است که زنان در طول عمر خود تجربه می¬کنند. درد بیش از حد در مادر باعث تشدید ترس و اضطراب در هنگام زایمان، تحریک سیستم اعصاب سمپاتیک و افزایش آزاد شدن اپی¬نفرین، نوراپی¬نفرین و کورتیزول و در نهایت منجر به کند شدن سیر زایمان و افزایش عوارض جنینی و نوزادی و آپگار پایین نوزادی می¬شود. مدت طولانی زایمان و شدت درد آن، از دلایل اصلی ترس مادران از زایمان و رو آوردن آنها به انجام عمل سزارین است. بنابراین از مدتها قبل دخالت فعال در امر زایمان جهت پیشگیری از زایمان دشوار و تسریع زایمان مطرح شده است. جهت کاهش درد زایمان و تسریع در پیشرفت زایمان از روش¬های دارویی و غیردارویی استفاده می¬شود. داروهای ضددرد به دلیل عوارض بالقوه و عوامل آناستتیک بر روی مادر و جنین، سبب خواب آلودگی در نوزاد و اشکال در شیردهی می¬شود بنابراین استفاده از آنها برای اداره درد نباید انتخاب اول باشد. استرس و اضطراب، آغازگر حلقه معیوب درد، ترس و سفتی عضلانی است و می¬تواند فعالیت عضلانی رحم را مختل کرده و باعث طولانی شدن زایمان شود. همچنین درد زایمان و به دنبال آن ترس از زایمان، باعث اضطراب و استرس در زنان می¬شود. زایمان طول کشیده منجر به افزایش سطح استرس، اضطراب و خستگی می¬شود و همچنین خطر افسردگی، عفونت، خونریزی بعد از زایمان و سزارین اورژانسی را افزایش می¬دهد. در حال حاضر، اقدامات متفاوتی جهت کاهش اضطراب حین زایمان استفاده می¬شود که از آن جمله می¬توان آروماتراپی، حمایت مداوم زائو طی زایمان، آموزشهای دوران بارداری، رفلکسولوژی، روش ماساژ و طب فشاری، موسیقی¬درمانی و استفاده از وان یا دوش را نام برد. در برخی مطالعات تاثیر داروهای گیاهی در کاهش درد و اضطراب و طول مدت درد نشان داده شده است. زعفران داروی گیاهی می-باشد که در طب سنتی از خواص درمانی آن در درمان بسیاری از بیماریها جهت برطرف کردن اختلالات قاعدگی و کمر دردهای ناشی از آن، همچنین به عنوان آرام¬بخش، مسکن و ضد¬درد، به عنوان بیحس کننده مخاط لثه، دندان درد، کاهش دهنده کلسترول، کاهش دهنده پُرفشاری خون، محرک جنسی، ضدافسردگی، ضدالتهاب، پایان دادن به بارداری و سخت¬زایی، درمان خونریزی شدید بعد از زایمان، آنتی باکتریال، ضدسرطان، سوء هاضمه ناشی از ضعف گوارش، سرفه¬های پی¬در¬پی، اسپاسمهای نایژه¬ای و آسم، مسکن و مقوی معده استفاده می¬شود. در مطالعات امروزه بسیاری از کاربرد¬های دارویی آن همچون خواص ضدافسردگی، ضد¬اضطراب، ضدالتهاب، ضددرد و نیز برطرف کردن اختلالات قاعدگی و کمردردهای ناشی از آن و درمان و بهبود سندرم پیش از قاعدگی مورد بررسی قرار گرفته است، بنابراین احتمال می¬رود که روش مناسبی برای کاهش درد، اضطراب و طول مدت زایمان باشد. با توجه به طاقت فرسا بودن روند لیبر و رویکرد جدید جامعه پزشکی به طب سنتی و زایمان فیزیولوژیک و عوارض جانبی داروهای سنتتیک به نظر می¬رسد بررسی اثر گیاهان دارویی بر روی روند لیبر دارای اهمیت باشد و نیز وجود تنها یک مطالعه در مورد تاثیرکپسول زعفران بر روی درد و اضطراب ناشی از آن باعث شد تا تحقیقی تحت عنوان "تاثیر زعفران بر شدت درد، اضطراب و طول مدت فاز فعال زایمان در زنان نخست¬زا" انجام گیرد. خلاصه روش اجرا این مطالعه از نوع کارآزمایی بالینی کنترل شده تصادفی دو سوکور خواهد بود که بر روی 96 زن باردار نولی پار 41-38 هفته 35-18 ساله و کم¬خطر مراجعه کننده به بیمارستان 29 بهمن تبریز که در فاز فعال زایمان (دیلاتاسیون 4-3 سانتیمتر و داشتن سه انقباض رحمی 60-45 ثانیه¬ای در عرض 10 دقیقه) قرار دارند، انجام خواهد شد. پس از ثبت پروتکل مطالعه در IRCT و اخذ مجوز از کمیته اخلاق، افراد حائز شرایط انتخاب و رضایت¬نامه آگاهانه کتبی از آنها اخذ خواهد شد. در شروع مطالعه علاوه بر پرسشنامه مشخصات فردی، علائم حیاتی مادر، ضربان قلب جنین، میزان افاسمان و دیلاتاسیون سرویکس و داشتن سه انقباض رحمی 60-45 ثانیه¬ای در عرض 10 دقیقه چک شده و مراقبت¬های استاندارد روتین مرکز درمانی انجام خواهد گرفت که شامل ثبت یک NST (Non stress test) در بدو ورود، رگ¬گیری و کنترل FHR هر نیم ساعت و ویزیت پزشک متخصص زنان می¬باشد. نمونه¬ها بصورت بلوک¬بندی تصادفی با استفاده از Randomiser با بلوک¬های سه¬تایی، شش¬تایی و نه¬تایی به دو گروه مداخله و یک گروه کنترل تخصیص داده خواهند شد. یک گروه مداخله، شربت زعفران تهیه شده با قند خرما (حاوی 750 میلی¬گرم زعفران و 200 میلی¬گرم قند خرما) و گروه دیگر مداخله، شربت زعفران تهیه شده با قند مصنوعی (حاوی 750 میلی¬گرم زعفران و سدیم ساخارین و سدیم سی¬ام¬سی) و گروه پلاسبو نیز دارونما به صورت خوراکی دریافت خواهند کرد. هر شربت 240 سی¬سی خواهد بود که توسط شرکت یاشیل داروی ارس تهیه خواهد شد، که ابتدا در دیلاتاسیون حدود 4-3 سانتی متر 80 سی¬سی توسط پژوهشگر یا کمک پژوهشگر داده خواهد شد، تکرار دوز هر دو ساعت با در نظر داشتن شدت درد، الگوی انقباضات رحمی (شدت و تکرار و مدت انقباضات از طریق لمس قله رحم با دست هر 30 ذقیقه به مدت 10دقیقه)، عوارض جانبی احتمالی دارو (تهوع و استفراغ، سرگیجه، کاهش فشار خون و ...)، کنترل علائم حیاتی (هر یک ساعت) و الگوی ضربان قلب جنین (تعداد ضربان قلب پایه 160-110) خواهد بود. از پرسشنامه مشخصات فردی، مقیاس دیداری VAS (Visual Analogue Scale) برای شدت درد و اضطراب، فرم پارتوگرام استاندارد و پرسشنامه تجربه زایمان برای جمع¬آوری داده¬ها استفاده خواهد شد. شدت درد و اضطراب در هر سه گروه براساس مقیاس دیداری VAS (10- 0) هر یک ساعت یک بار تا پایان مرحله دوم زایمان سنجیده خواهد شد، سپس یک و 18 الی 24 ساعت پس از زایمان اندازه¬گیری خواهد شد و همچنین طول مدت مرحله اول (فاز فعال)، دوم و سوم زایمان در هر سه گروه سنجیده شده و براساس فرم پارتوگرام استاندارد ارسالی از وزارت بهداشت چگونگی پیشرفت زایمان بررسی خواهد شد. برای اندازه¬گیری تجربه زایمان از مقیاس تجربه زایمان (Labor Agentry Scale)، 18 الی 24 ساعت پس از زایمان استفاده خواهد شد. پس از تکمیل پرسشنامه داده¬ها با استفاده از نرم افزارSPSS نسخه 21 مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهند گرفت. متغیرهای کمی و کیفی به ترتیب با شاخص¬های مرکزی و پراکندگی و فراوانی (درصد) گزارش می¬شود. نرمالیتی داده¬ها با آزمون KS بررسی خواهد شد. از آزمون¬های مجذور کای، آنالیز واریانس یکطرفه و آزمون¬های Repeated Measurement وANCOVA استفاده خواهد شد. سطح معنی¬داری این آزمون¬ها Pvalue <0.05 در نظر گرفته می¬شود.