خشونت همسر و ارتباط آن با مشکلات سلامتی در ماه دوازدهم پس از زایمان در زنان مراجعه کننده به مراکز بهداشتی درمانی شهر تبریز، سال 1394

مجریان: سکینه محمد علیزاده چرندابی , مژگان میرغفوروند

خلاصه روش اجرا: خشونت شریک جنسی یا IPV (Intimate partner violence) رفتاری است که از طرف شریک جنسی به فرد اعمال شده و باعث آسیب بدنی، روحی، جنسی یا از دست دادن آزادی فرد می شود. خشونت علیه زنان یک مشکل عمومی بوده که عوارض جانبی جدی بر سلامت جسمی، روانی و تولید مثل زنان داشته، منجر به کاهش رضایت از زندگی در زنان شده و می¬تواند منجر به فروپاشی نظام خانواده ¬شود. سوء استفاده فیزیکی از مادر توسط شریک جنسی خود در مدت کوتاهی بعد از زایمان، یکی از مهمترین جرائم مردان علیه زنان می باشد و می¬تواند منجر به افسردگی، ، عدم استفاده از کاندوم، استرس والدین و مشکلات خواب نوزاد ¬شود. دوره نفاس 4 تا 6 هفته بوده و انتظار می رود که مادر بعد از این زمان به حالت قبل از بارداری خود برگردد اما دیده شده که مشکلاتی از جمله خستگی، کمردرد، سردرد، یبوست، هموروئید، بی¬اختیاری ادرار، مقاربت دردناک، بی¬میل جنسی به طور تعجب-آوری تا مدتها (یکسال و حتی 18 ماه) پس از زایمان ادامه دارند که این مشکلات اغلب به علت انجام زایمان بوده و لزوما به دلیل حضور نوزاد نیست. مراقبتهای بعد از زایمان معطوف به 6 هفته اول بعد از زایمان می شوند و شامل مواردی می شود که تهدید کننده حیات هستند. بعد از 6 هفته، ارتباط مادر با ارائه دهندگان خدمات کم می¬شود و تمام توجهات سیستم بهداشتی و خود خانواده ها نیز به کودک تازه متولد شده معطوف می¬شود، همچنین بیان بعضی از مسائل مانند مشکلات دستگاه ادراری - تناسلی و گوارشی برای زنان شرم¬آور است. همه این عوامل باعث می¬شوند که مادران به مشکلات خود اهمیت نداده و همچنان با آنها دست و پنجه نرم کنند. زنان ممکن است تصور نمایند که این مشکلات جزئی از زایمان بوده و نیاز به انجام اقدام خاصی نیست و بدون هیچ کمکی می توانند بر آنها غلبه کنند. تحقیقات در زمینه مشکلات سلامتی و خشونت پس از زایمان در کشورمان بسیار محدود است همچنین مطالعه¬ای در زمینه ارتباط بین خشونت و مشکلات سلامتی شایع پس از زایمان (بجز افسردگی) در هیچ کجای دنیا یافت نشد. در کشور ما مراقبتهای روتین محدود به 40 روز بعد از زایمان بوده و اغلب فقط علائم خطر فوری مورد بررسی قرار گرفته و ارزیابی خشونت نیز صورت نمی¬پذیرد. با توجه به وجود مشکلات سلامتی در دوران پس از زایمان، این مشکلات می¬تواند باعث کم¬توانی زنان شده و زمینه را برای خشونت همسران فراهم نماید. از طرفی خشونت همسر نیز می¬تواند باعث ایجاد مشکلات روحی و روانی از جمله افسردگی و استرس شود که این مشکلات روحی نیز باعث برهم زدن سیستمهای داخلی بدن زنان شده و بیماریهایی از جمله یبوست و بی میلی جنسی را تشدید ¬کند. بدینصورت این چرخه معیوب می¬تواند ادامه یابد و در نهایت منجر به بحران در خانواده¬ها شود. به علت وجود ارتباط دو طرفه بین خشونت همسر و مشکلات سلامتی، برنامه ریزان نیازمند اطلاعات بیشتر در مورد چگونگی غربالگری، ارجاع و مداخلات مناسب در مورد این موضوعات مهم هستند. بنابراین با توجه به خلاء اطلاعاتی موجود، این مطالعه با هدف تعیین شیوع و میزان مزمن بودن انواع مختلف خشونت (جسمی، روانی، جنسی، صدمات) طی سال اول و شیوع مشکلات شایع در ماه دوازدهم بعد از زایمان و ارتباط آنها با هم طراحی شده است. خلاصه روش اجرا: مطالعه حاضر یک مطالعه مشاهده ای از نوع مقطعی توصیفی و همبستگی است. در این مطالعه وضعیت خشونت همسر و مشکلات سلامتی و ارتباط بین آنها در یک سال اول پس از زایمان در تعداد 398زن واجد پرونده در مراکز و پایگاههای بهداشتی درمانی شهر تبریز بررسی خواهد شد. ابزار گردآوری داده¬ها، پرسشنامه های دموگرافیک، مقیاس تدابیر حل اختلاف (CTS2) جهت بررسی خشونت خانگی، پرسشنامه مشکلات تجربه شده مادران طی سال اول بعد از زایمان و پرسشنامه افسردگی ادینبورگ می باشد. شهر تبریز دارای 29 مرکز و 59 پایگاه بهداشتی درمانی بوده که از تمام آنها نمونه¬گیری انجام خواهد شد. نمونه¬ها شامل زنانی می باشند که بین دوازده ماه تا دوازده ماه و بیست و نه روز از زایمان آنها گذشته است. پرسشگر در روزهایی که واکسیناسیون پایان یکسالگی کودکان انجام می¬¬شود در مراکز حضور یافته و زنانی که واجد شرایط بوده انتخاب نموده و پس از بیان اهداف، در صورت تمایل آنها به شرکت در طرح رضایت آگاهانه شرکت در پژوهش از آنها گرفته می¬شود و پرسشگری در همان روز انجام خواهد گرفت. در صورتیکه زن تمایل به شرکت در طرح داشته اما در آن روز شرایط آنرا نداشته باشد تکمیل پرسشنامه به زمان دیگر موکول می-گردد. روایی و پایایی نسخه فارسی پرسشنامه CTS2 و افسردگی ادینبورگ در مطالعات قبلی انجام شده است. برای تعیین اعتبار پرسشنامه مشکلات سلامتی اعتبار محتوا و صوری انجام خواهد شد، همچنین با انجام پیش آزمون و پس آزمون بر روی 20 نفر، پایایی ابزار از نظر تکرار پذیری تعیین خواهد شد. جهت حفظ اطلاعات به صورت محرمانه از روش کدگذاری پرسشنامه بدون ذکر نام و نام خانوادگی استفاده خواهد شد. تکمیل پرسشنامه¬ها توسط خود فرد و با راهنمایی پژوهشگر انجام خواهد گرفت. متغیرهای کمی و کیفی به ترتیب با شاخصهای مرکزی (پراکندگی) و فراوانی (تعداد و درصد) و فاصله اطمینان 95% (Confidence Interval 95%) توصیف می¬شود. جهت تعیین ارتباط بین خشونت و مشکلات سلامتی از آزمون مجذور کای استفاده خواهد شد. برای تعیین ارتباط عوامل فردی – اجتماعی با مشکلات سلامتی و خشونت بعد از زایمان از آزمون رگرسیون لجستیک تک متغیره و چند متغیره استفاده خواهد شد. ابتدا ارتباط تک به تک متغیرهای مستقل با متغیرهای وابسته مورد آزمون قرار خواهد گرفت (Unadjusted) و متغیرهایی که با2/0> P با متغیر وابسته ارتباط داشته باشند در مدل رگرسیون لجستیک چند متغیره (Adjusted) وارد شده و ارتباط آنها مورد سنجش قرار خواهد گرفت.