کاوشی بر ابعاد و عوامل موثر برپدیده پزشکی شدن اجتماعی و تأثیر آن بر برنامه های ارتقای سلامت در ایران
Title of proposal: Exploring dimensions and determinants of social iatrogenesis and its impacts on health promotion programs in Iran
مجریان: عبدالرضا شقاقی
خلاصه روش اجرا: فرایند پزشکی شدن اجتماعی به منظور درک مشکلاتی سلامتی معاصر ناشی از آن قابل توجه می باشد، این پدیده مسئله چالش برانگیزی در حوزه سلامت می باشد. بر این اساس مطالعه حاضر با هدف بررسی ابعاد و عوامل تأثیر گذار بر پزشکی شدن اجتماعی و تأثیر آن بر برنامه های ارتقای سلامت ایران بصورت طرح چند روشی در 3 مرحله بصورت ذیل انجام خواهد گرفت. 1. مرور نظام مند به منظور بررسی عوامل مؤثر بر پزشکی شدن اجتماعی در جهان 2.مطالعه کمی به منظور بررسی میزان آگاهی در خصوص پدیده پزشکی شدن اجتماعی و تعیین سهم هر کدام از عوامل تأثیر گذار بر آن از دیدگاه ارائه کنندگان و دریافت کنندگان خدمات سلامت 3. مطالعه کیفی به منظور بررسی دیدگاه ها و نظرات افراد صاحب نظر در خصوص ابعاد و عوامل مؤثر بر پدیده پزشکی شدن اجتماعی و تأثیر آن با برنامه های ارتقای سلامت و راهکارهای رویارویی با آن.
اطلاعات کلی طرح 
| مرحله جاری طرح | خاتمه قرارداد و اجرا در دانشکده/مرکز |
| کد طرح | 60844 |
| عنوان فارسی طرح | کاوشی بر ابعاد و عوامل موثر برپدیده پزشکی شدن اجتماعی و تأثیر آن بر برنامه های ارتقای سلامت در ایران |
| عنوان لاتین طرح | Title of proposal: Exploring dimensions and determinants of social iatrogenesis and its impacts on health promotion programs in Iran |
| نوع طرح | طرح - پایان نامه |
| اولویت طرح | اخلاق در نظام سلامت |
| نوع مطالعه | مطالعات مدیریت سیستم سلامت |
| تحقیق در نظام سلامت | بلی |
| آیا طرح پایاننامه دانشجویی است؟ | بله |
| مقطع پایان نامه | دکتری تخصصی PhD |
| مدت اجرا - ماه | 15 |
| نوآوری و ضرورت انجام تحقیق | یکی از سوالات مهم که همواره در ذهن سیاست گذاران، برنامه ریزان و ارائه کنندگان خدمات سلامت مطرح می باشد آن است که چه عواملی باعث می شود که پزشکان در بعضی از موارد اقدامات بیش از حد نیاز برای درمان بیمار انجام داده و متعاقباً چه عواملی باعث می شود که بیماران در پی دریافت بیش از اندازه خدمات مراقبتی و درمانی باشند و یا بعبارتی چرا پزشکی شدن اجتماعی در جامعه اتفاق می افتد؟، پاسخ به این سوال بدلیل پیچیدگی موضوع و ماهیت چند بعدی بودن آن نیازمند توجه به جنبه های گوناگون و تحلیل جامع این ابعاد است که در این پژوهش تلاش می گردد تا بدان پرداخته شود. |
| اهداف اختصاصی | تعیین عوامل مؤثر بر پدیده پزشکی شدن اجتماعی در جهان -سهم هر کدام از عوام تأثیر گذار بر پدیده پزشکی شدن اجتماعی از دیدگاه دریافت کنندگان خدمات سلامت و ارائه کنندگان خدمات سلامت -بررسی دیدگاه های صاحب نظران نظام سلامت در خصوص ابعاد و عوامل مؤثر بر پدیده پزشکی شدن اجتماعی و تأثیر آن با برنامه های ارتقای سلامت و راهکارهای رویارویی با آن |
| چکیده انگلیسی طرح | Background: Medicalization of the natural lifelong socio-biological phenomena is one of the epitomes of challenges in front of modern societies. Empirical research findings have reveled that demand for some of the health care services is expanding, especially after commencement of the Health Transformation Plan (HTP) in Iran. Given the evidence about the precedents and probable streamline role of the sovereign market and consumers’ demands on the country’s surging medicalization trend, this study was aimed at exploring the healthcare professionals’ (HCPs) prospects about the demand side portrayal of the phenomenon. Methods: Purposive and snowball sampling method were used to recruit a total of 31 key national informants to participate in 14 semi-structured interviews and 3 focus group discussions that were planned to acquire data and insights that were not accomplished during the interview sessions. The data were collected, transcribed, and analyzed from March 2016 to February 2017 using content analysis (inductive and deductive) approach to identify certain concepts and explore the underlying facts behind the discourses. The transcribed texts were indexed and codes were extracted and categorized into subthemes and themes. MAXQDA 12 software was used for better organizing and managing the data. Results: Data were organized in 4 categories and 10 subcategories. Factors relating to national/provincial health policies and plans, healthcare consumers, the public expectations about health care professionals’ affluence, and community context were considered as key sets of factors to infuriate unnecessary medicalization in Iran with the HTP having considerable role as a suitable platform to boost the incongruous phenomenon. Conclusions: The socio-cultural context and health policy making mechanisms could have a significant role in over utilization of health services and unrestrained medicalization in Iran. The dilemma should be regarded as a multidimensional embarrassment and until a multifaceted approach was not applied for its control, no major success could be expectable. Keywords: Medicalization, Overuse, Qualitative Study, Health Transformation Plan, Iran |
| کلمات کلیدی | پزشکی شدن تعریف نظری: فرایندی است که از طریق آن شمار چشمگیری از موضوعات، وقایع، خصایص و مسائل انسانی که زمانی نرمال و عادی تلقی می شدند و یا در حیطه ها و علوم غیر پزشکی تعریف، سنخ بندی و مدیریت می شدند در قلمرو اقتدار پزشکی وارد شده و توسط ابزارها و مداخله های پزشکی کنترل می شوند. تعریف عملیاتی: در این پژوهش منظور از پزشکی شدن تمامی مسائل غیر پزشکی است که بعنوان مشکل پزشکی از سوی مردم و پزشکان تعریف شده و اقدامات و مداخلات پزشکی نسبت به این موارد صورت می گیرد. پزشکی شدن اجتماعی تعریف نظری: پزشکی شدن اجتماعی پدیده ای است که متخصصین پزشکی، شرکت های داروسازی و تجهیزات پزشکی به دنبال منافع گسترده ای از طریق بیماران و با ایجاد نیازهای غیر واقعی هستند که مستلزم درمان های بیشتر و پرهزینه می باشند. تعریف عملیاتی: اقدامات غیر ضروری پزشکان در راستای درمان بیماران به منظور کسب منفعت مالی پزشکی شدن غیر ضروری تعریف نظری: شکل نامناسب پزشکی شدن به عنوان پزشکی شدن غیرضروری تلقی می شود، که اشاره به ویزیت های صورت گرفته، بستری های بیمارستانی، تست های آزمایشی، جراحی ها و سایر اقدامات انجام گرفته برای بیمار می باشد که فراتر از حد قابل قبول و یا بعبارتی غیرضروری می باشد. تعریف عملیاتی: اقدامات غیر ضروری و مضاعف پزشکان در راستای درمان بیماران برنامه های ارتقا دهنده سلامت تعریف نظری: برنامه هایی که با بکارگیری انواع روش ها و راهکارها در جهت ارتقای سلامت جامعه طراحی و اجرا می شوند. تعریف عملیاتی: تعریف عملی منطبق با تعریف نظری می باشد. نظام سلامت |
| ذینفعان نتایج طرح |
اطلاعات مجری و همکاران
| نام و نامخانوادگی | سمت در طرح |
|---|---|
| پری ناز دشمنگیر | دانشجوی مالک پایان نامه |
| عبدالرضا شقاقی | استاد راهنمای اول (آموزشی ) |
اطلاعات تفضیلی
| حوزه خبر | خبر |
|---|---|
| رسانه ها و مردم | عنوان خبر تقاضاهای غیر ضروری برای خدمات سلامتمتن خبر تقاضاهای غیر ضروری برای خدمات سلامت مانند تصویر برداری با اشعه ایکس، مصرف خوسرانه دارو و... تبعات مالی و جانی مهمی برای جامعه دارد. خصوص در کشورهای در حال توسعه و کمتر توسعه یافته که با کمبود منابع مالی در حوزه سلامت مواجه هستند ایجاد تقاضا برای خدمات سلامت غیر ضروری و با هدف کسب منافع مادی به هدر رفت منابع محدود موجود و در نتیجه عدم امکان پاسخگویی به نیازهای واقعی مردم در ارتباط با خدمات سلامت خواهد شد. |
| متخصصان و پژوهشگران | عنوان خبر ایجاد تقاضای القایی برای ارائه خدمات سلامت و با هدف سودجویی اگرچه منافع کوتاه مدتی را می تواند برای بخشهایی از ارائه دهندگان خدمات سلامت ایجاد نماید اما در طولانی مدت اعتماد عمومی به بخش سلامت را خدشه دارمی سازد.متن خبر ایجاد تقاضای القایی با هدف سودجویی اگرچه منافع کوتاه مدتی را می تواند برای بخشهایی از ارائه دهندگان خدمات سلامت ایجاد نماید اما در طولانی مدت اعتماد عمومی به بخش سلامت را خدشه دارد ساخته و به کاهش وجهه اجتماعی ارائه دهندگان خدمات سلامت منجر خواهد گردید. از طرف دیگر تبعات و عوارض ناشی از ارائه خدمات القایی مانند انواع آزمایشات پاراکلنیکی، تصویربرداری های تهاجمی و غیر تهاجمی می تواند بطور مستقیم سلامت شهروندان را در معرض خطر قرار دهد. |
| سیاستگذاران درمانی | عنوان خبر اتلاف منابع باارزش مادی در بخش سلامتمتن خبر پدیده پزشکی شدن اجتماعی در بسیاری از کشورها از جمله ایران به اتلاف منابع باارزش مادی در بخش سلامت منجر شده و بر سلامت افراد جامعه تاثیر منفی دارد. سرانه خدمات سلامت و سرانه مصرف دارو در اثر القای نیاز به خدمات سلامت کاذب افزایش یافته که این امر می تواند به بروز خطا در سیاست گذاریها و برنامه ریزیهای کلان بخش سلامت منجر گردد. |
| سیاستگذاران پژوهشی | عنوان خبر متن خبر |
| لینک (URL) مقاله انگلیسی مرتبط منتشر شده 1 |
