ارتباط تجربه زایمان با عملکرد مادری و سلامت روان پس از زایمان در زنان مراجعه¬کننده به مراکز بهداشتی-درمانی شهر تبریز، 1397
The relationship of childbirth experience with maternal functioning and mental health in women referring to health centers of Tabriz, 2018
مجریان: مژگان میرغفوروند
خلاصه روش اجرا: این مطالعه یک مطالعه مقطعی با رویکرد توصیفی- تحلیلی می¬باشد. پس از تصویب طرح، مجوز لازم از کمیته اخلاق معاونت پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی تبریز گرفته خواهدشد. نمونه¬گیری به روش خوشه¬ای خواهد بود. به این صورت که نخست از بین کل مراکز و پایگاههای بهداشتی- درمانی شهر تبریز یک چهارم مراکز به طور تصادفی و با استفاده از وب سایت www.random.org انتخاب خواهندشد. سپس لیست مادران که در چهار الی شش هفته پس از زایمان قرار داشتند، بر اساس پرونده¬های بهداشتی در هر مرکز تهیه خواهدشد. سپس از لیست تهیه شده، تعداد نمونه لازم برای هر مرکز یا پایگاه به روش نسبتی تعیین و به صورت تصادفی انتخاب خواهدشد. با استفاده از تلفن ثبت شده در هر پرونده، پژوهشگر با مادران تماس تلفنی گرفته و بعد از دادن توضیحات لازم در مورد پژوهش، افراد برای مشارکت در پژوهش دعوت خواهندشد. در جلسه حضوری اهداف مطالعه به طور کامل برای مادران بازگو و پرسشنامه¬های پژوهش توسط مشارکت¬کنندگان تکمیل خواهدشد. لازم به ذکر است که توضیحات لازم به مادران در مورد مطالعه، اطمینان از محرمانه ماندن اطلاعات داده خواهدشد و رضایت آگاهانه اخذ خواهدگردید. با توجه به اینکه پرسشنامه¬های تجربه زایمان و عملکرد مادری در ایران روانسنجی نشده اند؛ در شروع اجرای پژوهش این ابزارها روانسنجی خواهند شد.
اطلاعات کلی طرح 
| مرحله جاری طرح | خاتمه قرارداد و اجرا |
| کد طرح | 60406 |
| عنوان فارسی طرح | ارتباط تجربه زایمان با عملکرد مادری و سلامت روان پس از زایمان در زنان مراجعه¬کننده به مراکز بهداشتی-درمانی شهر تبریز، 1397 |
| عنوان لاتین طرح | The relationship of childbirth experience with maternal functioning and mental health in women referring to health centers of Tabriz, 2018 |
| نوع طرح | گرنت پژوهشی |
| اولویت طرح | آموزش همگانی در راستای سلامت روان |
| نوع مطالعه | مطالعات غیر مداخله ای (همبستگی - توصیفی) |
| تحقیق در نظام سلامت | بلی |
| آیا طرح پایاننامه دانشجویی است؟ | خير |
| مقطع پایان نامه | |
| مدت اجرا - ماه | 12 |
| نوآوری و ضرورت انجام تحقیق | ارتباط تجربه زایمان با عملکرد مادری و سلامت روان پس از زایمان در زنان مراجعه¬کننده به مراکز بهداشتی-درمانی شهر تبریز، 97-1396 تجارب زایمان به عنوان یک رویداد زندگی فردی که ترکیبی از فرایندهای فیزیولوژیکی و ذهنی- روانی است، تعریف می¬گردد. تجارب زایمان تحت تاثیر زمینه¬های اجتماعی، محیطی، سازمانی و سیاست¬ها قرار می¬گیرد (1). تجاربی که زنان از فرایند زایمان کسب می¬کنند به عنوان یکی از پیامدهای مهم زایمانی تلقی شده و این تجارب در طول زندگی همواره با آن¬ها باقی می¬ماند (2). بطوریکه، تجارب نامطلوب از زایمان احتمالاً می¬تواند روی شیردهی، بیماری استرس پس از حادثه (PTSD= Post Traumatic Stress Disorder ) (3)، دلبستگی مادر- نوزاد، سلامت روان و افسردگی (6- 4) تاثیرگذار باشد. تغییرات چشمگیری که در سلامت جسمی و روحی-روانی زنان در دوره پس از زایمان رخ می¬دهد، منجر به افت کیفیت زندگی آنها در این دوره حساس و بحرانی می¬شود (7). در واقع دوران نفاس می¬تواند سبک زندگی و بهداشت زنان را تحت تأثیر قرار¬دهد. توانایی برای عملکرد مطلوب در طول این دوره برای حفظ سلامت مطلوب مادر و نوزاد با اهمیت است (9- 8). وضعیت عملکردی در طی دوره پس از زایمان به عنوان یک مفهوم چند بعدی تعریف می¬شود که شامل مراقبت شخصی، مراقبت از نوزاد و خانواده، فعالیت¬های اجتماعی و شغلی می¬باشد. بهبودی کامل وضعیت عملکردی اغلب زنان به 6 ماه یا بیشتر زمان نیاز دارد (10). عواملی که ممکن است بر روی وضعیت عملکردی مادران در دوران پس از زایمان در جمعیت عمومی تأثیر بگذارند شامل پاریتی، تجربه زایمان، نوع زایمان و عوارض مادر و نوزاد می¬باشد (11). سلامت روانی مادر از دیگر فاکتورهایی ست که ممکن است تحت تاثیر تجربه زایمان قرار بگیرد. مشکلات سلامت روانی دوران پری¬ناتال در اکثر کشورهای با درآمد بالا مورد مطالعه قرار گرفته است در حالی که تحقیقات اندکی در این زمینه در کشورها با درآمد کم و متوسط انجام شده است (14). در کشورهای در حال توسعه، یک نفر از هر 3-5 زن در طی دوران بارداری و پس از زایمان، دارای مشکلات عمده بهداشت روان هستند در حالی که این میزان در کشورهای توسعه یافته حدود یک در ده است (15). مشکلات سلامت روانی مانند افسردگی و اضطراب که بیشترین اختلالات رایج سلامت روانی می¬باشند، در طول بارداری و پس از زایمان در سراسر دنیا شایع است (16-15). در دوره نفاس آسیب¬پذیری نسبت به افسردگی افزایش می¬یابد (7)، به طوری که درطی ماه¬های اول، مادران جدید ممکن است در معرض خطر افزایش سطوح خستگی، پریشانی، اضطراب، سرخوردگی و افسردگی باشند (17). افسردگی پس از زایمان یک مشکل جدی بهداشتی است که بر 5/6 تا 9/12 درصد از زنان در اولین سال پس از زایمان تاثیر می¬گذارد (18)، لذا نیاز به مداخلات برای رسیدگی به خانواده، عملکرد اجتماعی و شخصی در زنان مبتلا به افسردگی بعد از زایمان وجود دارد (19). هدف اصلی مراقبت¬های نفاسی بالا بردن و پایش سلامت جسمی و روانی مادر، برقراری و تداوم شیردهی نوزاد، پایش سلامت جسمی شیرخوار و مراقبت بر اساس نیاز مادر است. با توجه به اینکه دوران نفاس یک دوره مهم برای تمام کسانی است که درگیر ارائه خدمت در حیطه بهداشتی هستند و از آنجایی که مشکلات سلامتی زیادی در مادران حتی پس از گذشت یک سال از زایمان وجود دارد، لذا به¬منظور بهبود سریع¬تر مادر، ارائه خدمات زودهنگام ضروری به نظر می¬رسد. از طرفی سلامت جسمی مادران، مرتبط با سلامت شیرخوار است. بنابراین می¬بایست ارزیابی مجدد در محتوا و نحوه ارائه مراقبت¬های متداول پس از زایمان، تأکید بر مراقبت¬های پس از زایمان توسط مراقبین بهداشتی، تشویق به حمایت مادر از سوی خانواده، تمرکز به پژوهش بر روی این دوره، طراحی برنامه آموزشی طولانی مدت برای مادران و مراقبین در دستور کار قرار گیرد (9)، این مطالعه با هدف تعیین ارتباط تجربه زایمان با عملکرد مادری و سلامت روانی پس از زایمان مورد انجام خواهدگرفت. اما با توجه به اینکه ابزارهای مورد استفاده در ایران روانسنجی نشده¬اند، ابتدا ابزارهای بررسی تجربه زایمان و عملکرد مادری روانسنجی خواهند شد. |
| اهداف اختصاصی | |
| چکیده انگلیسی طرح | -.................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... |
| کلمات کلیدی | تجربه زایمان تعریف نظری: تجارب زایمان به عنوان یک رویداد زندگی فردی که ترکیبی از فرایندهای فیزیولوژیکی و ذهنی- روانی است، تعریف می¬گردد. تجارب زایمان تحت تاثیر زمینه¬های اجتماعی، محیطی، سازمانی و سیاست¬ها قرار می¬گیرد (1). تعریف عملی: اطلاعات مربوط به تجربه زایمان از طریق پرسشنامه بررسی تجربه زایمان (QASE) جمع¬آوری خواهدشد. ابزار مورد نظر 26 سوالی بوده و حیطه¬های موضوعی پرسشنامه شامل: انتظارات (سوالات 9، 15 و 20)، تجارب حسی (3 و 16)، کنترل درک شده (8، 10، 11، 12، 14 و 18)، ارتباط با مراقبین و پدر (5، 6، 7 و 13)، احساسات (1، 2، 4، 21، 22، 23 و 24) و اولین لحظات با نوزاد (17، 18 و 19) می¬باشند. سوالات 1 تا 19 و 25 شاخصهای منطقی که به طور بالقوه بر تجربه زایمان تاثیرگذارند را سنجش می¬کند. سوالات 20 تا 24 پیامدهای تجربه زایمان را می¬سنجد. پاسخ¬ها به صورت مقیاس لیکرت 4 امتیازی از کاملاً (نمره 1)، نسبتاً (نمره 2)، نه چندان(نمره 3)، اصلاً (نمره 4) طراحی شده است. برای سوالات 10 تا 16 دو دوره¬ی زمانی (در طول لیبر یا زایمان) جهت پاسخ دادن تعیین کردیم. از مقیاس درجه بندی عددی 0 تا 10 برای سوالات یادآوری درد (0= عدم درد و 10= درد شدید) و خودارزیابی تجربه زایمان (0= بیسار بد و 10= بسیار خوب) استفاده شده است. سوال 25 معرف یک زایمان ایده آل را سنجش می¬کند: طبق نظر شما، یک زایمان ایده¬آل زایمانی ست که......پاسخ¬ها با 6 خصوصیت ارزیابی می¬شوند (زایمان واژینال، لیبر خودبخودی، نداشتن درد، سزارین، توجه به انتخاب من و برنامه زایمان) و پاسخ¬ها از مهمترین (نمره 1) تا کم اهیمت ترین (نمره 6) درجه¬بندی می¬شوند. با توجه به اینکه سوالات با مفهوم منفی معکوس خواهند شد، بنابراین نمرات بالاتر نشانگر تجربه منفی¬تر از زایمان خواهند بود (23). عملکرد مادری تعریف نظری: وضعیت عملکردی در طی دوره پس از زایمان به عنوان یک مفهوم چند بعدی تعریف می¬شود که شامل مراقبت شخصی، مراقبت از نوزاد و خانواده، فعالیت¬های اجتماعی و شغلی می¬باشد (10). تعریف عملی: اطلاعات مربوط به عملکرد مادری از طریق پرسشنامه (BIMF= Barkin Index of Maternal Functioning) جمع¬آوری خواهدشد. ابزار مورد نظر 20 سوالی بوده و حیطه¬های موضوعی پرسشنامه شامل: خود مراقبتی (سوالات 2، 11 و 13)؛ مراقبت شیرخوار (14 و 12)؛ تعامل مادر- کودک (4، 5 و 15)؛ رفاه روانی (1، 2، 3، 5، 7، 10، 11، 16، 18 و 20)؛ حمایت اجتماعی (6، 8 و 9) ؛ مدیریت (7، 11، 13، 14، 17 و 18) و سازگاری (17 و 19) می¬باشند. گزینه¬ها شامل کاملاً مخالفم (نمره 0)، مخالفم (1)، تاحدودی مخالفم (2)، نظری ندارم (3)، تاحدودی موافقم (4)، موافقم (5)، کاملاً موافقم (6) است. از مادر خواسته می¬شود که بهترین پاسخ که احساس وی را در طول دو هفته گذشته نشان می¬دهد، مشخص کند. میانگین کل نمره عملکرد مادری (پس از معکوس نمودن سوالات 16 و 18) از دامنه 0 تا 120 می¬باشد. نمرات کل بالاتر نشان دهنده¬ی سطوح عملکرد بالاتر می¬باشد. آلفای کرونباخ و پایایی ابزار فوق به ترتیب 88/0 و 88/0 گزارش شده است (24). سلامت روان تعریف عملی: اطلاعات مربوط به سلامت روان از طریق پرسشنامه سلامت روانی (MHI) جمع¬آوری خواهدشد. این ابزار توسط Veit و Ware طراحی شده است. ابزار مورد نظر دو فرم بلند (38 گویه) و کوتاه (18 گویه) دارد. عاملی که باعث می¬شود تا این پرسشنامه در این مطالعه نسبت به پرسشنامه¬های دیگر همچون پرسشنامه سلامت عمومی (GHQ) برتری داشته باشد این است که، MHI برای جمعیت¬های بهنجار طراحی شده است در حالیکه GHQ اساساً جنبه تشخیصی داشته و برای جمعیتهای بالینی ابداع شده است. در این مطالعه فرم کوتاه MHI به کار گرفته خواهد شد. نسخه 18 گویه ای ابزار غربالگری برای سلامت روان در دو زمینه سلامت عمومی و پریشانی روانی نزد بزرگسالان است. گزینه¬ها شامل همیشه (نمره 1)، اغلب اوقات (2)، بیشتر اوقات (3)، گاهی اوقات (4)، بندرت (5) و هیچگاه (6) است. عبارات شماره 5،3،1، 7، 8، 10، 13 و 15 به صورت معکوس نمره¬دهی خواهند شد. زیر دامنه اضطراب گزینه¬های 4 ، 6، 10، 11 و 18 ؛ زیردامنه¬ی افسردگی عبارات 2، 9، 12 و 14؛ زیر دامنه¬ی کنترل رفتار عبارات 5، 8، 16 و 17 ؛ زیر مقیاس خلق مثبت عبارات 1، 7، 13 و 15 می¬باشد. روانسنجی این ابزار توسط میبدی و همکاران در سال 2011 انجام شده است (26-25). |
| ذینفعان نتایج طرح | زنان در دوران پس از زایمان و خانواده های آنها، ارائه دهندگان مراقبتهای سلامتی و برنامه ریزان بهداشتی از ذینفعان نتایج طرح هستند |
اطلاعات مجری و همکاران
| نام و نامخانوادگی | سمت در طرح |
|---|---|
| مژگان میرغفوروند | مجری اول (اصلی-هیات علمی) |
| محمد اصغری جعفرآبادی | همکار اصلی |
| سولماز قنبری همائی | همکار اصلی |
اطلاعات تفضیلی
| حوزه خبر | خبر |
|---|---|
| رسانه ها و مردم | عنوان خبر تجربه زایمان با عملکرد مادری و سلامت روان ارتباط دارد.متن خبر یکی از مهمترین مراحل در زندگی زنان، گذر به مرحله مادری است که با تطابق با نقش مادری و مسئولیتهای مادری و همچنین تغییرات جسمانی، اجتماعی و روانشناختی مشخص می شود. این مطالعه بر روی 483 مادر در 4 الی 16 هفته پس از زایمان انجام گرفت و نتایج مطالعه نشان داد که با بهبود تجربه زایمان در مادر، عملکرد مادری و سلامت روان نیز بهبود می یابد. |
| متخصصان و پژوهشگران | عنوان خبر متن خبر |
| سیاستگذاران درمانی | عنوان خبر تجربه زایمان با عملکرد مادری و سلامت روان ارتباط دارد.متن خبر یکی از مهمترین مراحل در زندگی زنان، گذر به مرحله مادری است که با تطابق با نقش مادری و مسئولیتهای مادری و همچنین تغییرات جسمانی، اجتماعی و روانشناختی مشخص می شود. این مطالعه بر روی 483 مادر در 4 الی 16 هفته پس از زایمان انجام گرفت و نتایج مطالعه نشان داد که با بهبود تجربه زایمان در مادر، عملکرد مادری و سلامت روان نیز بهبود می یابد. لذا سیاستگذاران درمانی باید پروتکلی برای بهبود تجارب زایمان در زنان ارائه بدهند و آن را جهت اجرا به همه بیمارستان های دارای بخشهای زنان و زایمان ابلاغ نمایند تا اجرای آن توسط پرسنل اتاق زایمان باعث بهبود تجربه زایمان و در نهایت ارتقای سلامت روان و بهبود عملکرد مادری شود. |
| سیاستگذاران پژوهشی | عنوان خبر متن خبر |
| لینک (URL) مقاله انگلیسی مرتبط منتشر شده 1 |
