| مرحله جاری طرح | خاتمه قرارداد و اجرا |
| کد طرح | 59878 |
| عنوان فارسی طرح | بتاثیر مداخله آموزشی بر اساس الگوی توانمندسازی خانواده محور بر برخی از شاخص¬های هیپرگلیسمی، پروفایل لیپیدی، کلسیم و ویتامین D در زنان سالمند: کارآزمایی بالینی تصادفی کنترل شده |
| عنوان لاتین طرح | Effect of educational intervention according family-centered empowerment model (FCEM) on some of the serum glycemic indices, lipid profile, calcium and vitamin D in elderly women : a randomised controlled trial. |
| نوع طرح | طرح تحقیقاتی |
| اولویت طرح | بهبود کیفیت مراقبت های سلامت (با اخذ تائید برای موضوع ارائه شده از معاونت های درمان و بهداشت، حسب موضوع) |
| نوع مطالعه | |
| تحقیق در نظام سلامت | بلی |
| آیا طرح پایاننامه دانشجویی است؟ | خير |
| مقطع پایان نامه | |
| مدت اجرا - ماه | 16 |
| نوآوری و ضرورت انجام تحقیق | ددر بیماریها و مشکلات سلامتی بطور قطع خانواده ها اهمیت خاص خود را دارند و به عنوان یک حامی، پشتیبان همدیگر هستند. وابستگی متقابل موجود در بین اعضای خانواده باعث میشود که سلامتی هر عضو آن در سلامتی سایر اعضا و کل خانواده موثر باشد. لذا برنامه هایی که با رویکرد خانواده محوری عملکرد سالمندان را مورد توجه قرار میدهند، اهمیت خاص خود را داشته و باید مورد توجه قرار گیرد. اجرای یک برنامه توانمندسازی با اهداف افزایش آگاهی و دانش و خودکارامدی که به خودکنترلی رفتاری و اتخاذ رفتارهای پیشگیرانه منجر شود، به منظور ارتقای بهداشت و بهبود کیفیت زندگی لازم است. توانمندسازی، درگیر کردن مددجویان و خانواده آنها در تصمیم گیری برای سلامت تعریف می شود که لازمه آن داشتن قدرت یا توانایی برای گرفتن تصمیم است. توانمند سازی به مددجو در فهم نیازها و روش برطرف سازی آنها کمک میکند. سالمندی بیماری نیست اما با مشکلات جسمی و روانی زیادی همراه است که می تواند بر سلامت و رفاه سالمندان و مخصوصا زنان سالمند تاثیرگذار باشد. افراد سالمند به علت عدم انجام فعالیت فیزیکی در زندگی روزمره و تغذیه نامناسب مبتلا به چاقی و در نهایت مبتلا به بیماریهایی مانند دیابت، سندرم متابولیک، سرطان کولون، سرطان سینه، فشارخون، دیس لیپیدمی، بیماریهای قلبی-عروقی و افسردگی و سایر بیماریهای مزمن می شوند. مطالعات نشان داده است که فعالیت فیزیکی و ورزشهای منظم میتواند از بیماری قلبی عروقی در بزرگسالان پیشگیری کند و اثر HDL را افزایش دهد و نیز فعالیت فیزیکی مزمن یا حاد هردو می تواند اثرات کاهش دهنده تری¬گلیسرید و کلسترول خون را ایجاد کند که کاهش یک درصدی کلسترول خون باعث کاهش بیماری قلبی عروقی در حد 2 درصد میشود. فعالیت فیزیکی هم¬چنین خطر شکستگی هیپ و مهره ها را کاهش می-دهد و میزان استحکام استخوان ها را از طریق جذب بیشتر کلسیم به استخوان ها در حضور ویتامین د افزایش می دهد و به کنترل وزن از طرق کاهش چربی¬های بدن و خون کمک می کند. با توجه به اینکه زنان به عنوان رکن اصلی توسعه اجتماعی و محور اساسی سلامت خانواده مطرح بوده و در خانواده و اجتماع دارای وظایف و نقشهای مهمی هستند و با توجه به مسئله رشد سالمندی در ایران و افزایش امید به زندگی و نیز افزایش بار معلولیت و ناتوانی در زنان و با توجه به بررسیهای انجام شده توسط پژوهشگر، مطالعه ای در خارج از کشور و نیز در ایران در رابطه با تاثیر مداخله آموزشی بر اساس الگوی توانمندسازی خانواده محور بر روی شاخصهای بیوشیمیایی مرتبط با بیماریهای مزمن شایع در زنان سالمند انجام نشده است و این در حالی است که با بهبود وضعیت رفتارهای ارتقادهنده سلامت از طریق مدلهای آموزشی موثر در زنان سالمند می توان بر بسیاری از مشکلات خاص این دوران غلبه کرد، بنابراین، این مطالعه با هدف تعیین تاثیر مداخله آموزشی بر اساس الگوی توانمندسازی خانواده محور بر برخی از شاخصهای هیپرگلیسمی، پروفایل لیپیدی، کلسیم و ویتامین D در زنان سالمند: در شهر تبریز انجام خواهد شد. |
| اهداف اختصاصی | مقایسه میانگین سطح سرمی شاخص­های قند خون (قندخون ناشتا و مقاومت به انسولین) در گروه­های مورد مطالعه 8 هفته و 6 ماه بعد از اتمام مداخله با تعدیل نمره قبل از مداخله. -مقایسه میانگین سطح سرمی پروفایل لیپیدی (تری­گلیسیرید، کلسترول توتال، HDL، LDL) در گروه­های مورد مطالعه 8 هفته و 6 ماه بعد از اتمام مداخله با تعدیل نمره قبل از مداخله. -مقایسه میانگین سطح سرمی کلسیم و ویتامین D در گروه­های مورد مطالعه8 هفته و 6 ماه بعد از اتمام مداخله با تعدیل نمره قبل از مداخله. -اهداف فرعی: 1-مقایسه میانگین نمره مشخصات تن سنجی (وزن،BMI، دورکمر، نسبت دور کمر به باسن) درگروه­های مورد مطالعه 4 هفته، 8 هفته و 6 ماه بعدازاتمام مداخله با تعدیل نمره قبل از مداخله. -هدف فرعی دوم: مقایسه میانگین نمره فشارخون سیستولیک و دیاستولیک درگروه­های مورد مطالعه 8 هفته و 6 ماه بعد از اتمام مداخله با تعدیل نمره قبل از مداخله. |
| چکیده انگلیسی طرح | |
| کلمات کلیدی | سالمندی: تعریف نظری:اغلب کشورهای توسعه یافته جهان سن تقویمی 65 سال را بعنوان تعریفی از سالمندی پذیرفته¬اند، اما سازمان ملل متحد سن بالای 60 سال را برای اشاره به افراد سالمند استفاده می¬کند (3). تعریف عملی:زنان بالای 60 سال مراجعه کننده به مراکز دوستدار سالمند شهر تبریز شاخص¬های آنتروپومتریک: تعریف عملی: شاخص¬های آنتروپومتریک شامل وزن، قد، BMI، دور کمر و دور باسن هستند که در طی انجام مطالعه توسط پژوهشگر در محل انجام پژوهش تعیین خواهند گردید که بستگی به وضعیت تغذیه و میزان فعالیت فیزیکی افراد متفاوت خواهد بود. الگوی توانمند سازی خانواده محور: تعریف نظری: مدل توانمندسازی خانواده¬محور (FCEM، Family Centered Empowerment Model) برای اولین بار توسط دکتر فاطمه الحانی در سال 2002 در دانشگاه تربیت مدرس تهران طراحی شده است. هدف آن بهبود مراقبت دربیماران مبتلا به بیماری¬های مزمن و توانمند¬سازی واحد بیمار / خانواده می¬باشد. این مدل دارای چهار مرحله است. تعیین تهدید درک شده ،خودکارآمدی (روش حل مسئله)، بهبود عزت نفس (مشارکت آموزشی روش) و ارزیابی روند و نتیجه (24، 31). تعریف عملی : برای اجرای گام به گام و کاربردی کردن الگوی توانمندسازی خانواده¬محور، چهار مرحله اجرایی برای آنان طراحی خواهد شد که پیوستگی و انسجام داشته و به شرح زیر می¬باشند: تهدید درک شده،مشکل گشایی،مشارکت آموزشی و ارزشیابی . 1- اولین گام در مدل توانمندسازی خانواده¬محور افزایش تهدید درک شده عامل تهدید شونده یعنی سیستم خانواده متشکل از سالمند و خانواده می¬باشد. این مرحله در قالب پنج جلسه آموزشی هر کدام به مدت 45 دقیقه برگزار خواهد شد. 2- روش مشکل گشایی در این مدل، روش بحث گروهی خواهد بود که فرد بطور عملی با مشکل و فرایند حل مشکل مواجه شده و در ارائه راه¬حل¬ها و انتخاب بهترین راه¬حل مشارکت خواهد داشت. برای این منظور جلسات بحث گروهی در قالب دو جلسه 45 دقیقه¬ای در گروه های 6 نفره برگزار شده و سالمند و خانواده آنها بطور عملی با مشکلات و فرایند حل مشکل مواجه خواهند شد. آنها با یکدیگر و تحت نظر پژوهشگر با ذکر مثال¬های عینی از وضعیت خودشان و این که برای بهبود مشکل مشابه با دیگران چه اقداماتی انجام داده¬اند ، بحث و گفتگو خواهند کرد. 3- در گام سوم (مشارکت آموزشی)، مطالب بحث شده در جلسه¬های بحث گروهی، از طریق سالمند در قالب دو جلسه 45 دقیقه¬ای به سایر اعضای خانواده منتقل خواهد شد. علاوه بر این کتابچه آموزشی نیز توسط سالمند برای سایر اعضای خانواده ارسال خواهد شد. در جلسه دهم جمع بندی از جلسه ها بعمل خواهد آمد. 4- گام چهارم (ارزشیابی الگو)، ارزشیابی شامل دو مرحله ارزشیابی فرایند، که طی فرایند مداخله در تمامی جلسات با پرسش و پاسخ در مورد رعایت موارد گفته شده در جلسات قبلی صورت خواهد گرفت و ارزشیابی نهایی نیز پس از گذشت 2 و 6 هفته از انجام مداخله در دو گروه صورت خواهد گرفت. قند خون ناشتا (FBS: Fasting Blood Suger) تعریف نظری: قند خون بین 70-99 میلی¬گرم در دسی¬لیتر نرمال می¬باشد، اگر بین 100-125 میلی¬گرم در دسی¬لیتر باشد مرحله پیش دیابت است و مساوی و یا بیشتر از 126میلی¬گرم در دسی لیتر اختلال گلوکز ناشتا است (32). تعریف عملی: در این مطالعه سطح سرمی FBS به روش اسپکتوفتومتری با دستگاه با مدل Alcyon 300 با استفاده از کیت پارس آزمون در شروع مطالعه، 8 هفته و 6 ماه بعد از اتمام مداخله توسط مسئول آزمایشگاه سنجیده خواهد شد. کلسترول تعریف نظری: چربی اصلی خون می¬باشد و از عوامل اصلی ایجاد کننده بیماری قلبی عروقی در این بیماران می¬باشد. که مقدار نرمال آن70-220 است ولی براساس دستورالعمل انجمن قلب آمریکا کمتر از 160 میلی¬گرم در دسی لیتر در حد مناسب در نظر گرفته شده است (33). تعریف عملی: در این مطالعه سطح سرمی کلسترول به روش اسپکتوفتومتری با دستگاه با مدل Alcyon 300 با استفاده از کیت پارس آزمون در شروع مطالعه، 8 هفته و 6 ماه بعد از اتمام مداخله توسط مسول آزمایشگاه سنجیده خواهد شد. تری¬گلیسیرید تعریف نظری: از چربی¬های اصلی خون می¬باشد که مقدار نرمال تری¬گلیسیرید ناشتا کمتر از 150 میلی¬گرم در دسی لیتر می¬باشد (32). تعریف عملی: در این مطالعه سطح سرمی تری گلیسیرید به روش اسپکتوفتومتری با دستگاه با مدل Alcyon 300 با استفاده از کیت پارس آزمون در شروع مطالعه، 8 هفته و 6 ماه بعد از اتمام مداخله توسط مسول آزمایشگاه سنجیده خواهد شد. HDL (High Density Lipoprotein) تعریف نظری: لیپوپروتئین با چگالی بالا است که در زنان مقدار نرمال آن بیشتر از 50 میلی¬گرم در دسی لیتر می¬باشد (32). تعریف عملی: در این مطالعه سطح سرمی HDL به روش اسپکتوفتومتری با دستگاه با مدل Alcyon 300 با استفاده از کیت پارس آزمون در شروع مطالعه، 8 هفته و 6 ماه بعد از اتمام مداخله توسط مسئول آزمایشگاه سنجیده خواهد شد. LDL (Low Density Lipoprotein) تعریف نظری: لیپوپروتئین با چگالی پایین است که مقدار نرمال آن کمتر از 130 میلی¬گرم در دسی لیتر می¬باشد (32). تعریف عملی: در این مطالعه سطح سرمی LDL به روش اسپکتوفتومتری با دستگاه با مدل Alcyon 300 با استفاده از کیت پارس آزمون در شروع مطالعه، 8 هفته و 6 ماه بعد از اتمام مداخله توسط مسئول آزمایشگاه سنجیده خواهد شد. مقاومت به انسولین (Insullin Resistance) تعریف نظری: افزایش انسولین خون یا افزایش قند خون ناشتا همراه با حداقل دو مورد از موارد زیر: 1- چاقی دور شکم بیشتر از 94 سانتی متر، 2- اختلال در چربی خون یا دیس لیپیدمی 3-فشار خون بیشتر از 85/130 (34). تعریف عملی: در این مطالعه جهت تعیین مقاومت به انسولین ابتدا میزان انسولین ناشتا به روش الایزا توسط کیت الایزا ت در شروع مطالعه، 8 هفته و 6 ماه بعد از اتمام مداخله وسط مسئول آزمایشگاه سنجیده خواهد شد. سپس شاخص مقاومت انسولین (HOMA-IR) که عبارت است از پاسخ بیولوژیکی به انسولین اگزوژن و اندوژن بوده و نحوه محاسبه آن بدین صورت است: HOMA-IR) انسولین ناشتا :mu/l(*گلوکز ناشتا (mg/d)/405 HOMA-IRکمتر از 8/3 طبیعی و مساوی یا بالاتر از 8/3 به عنوان مقاومت انسولینی در نظر گرفته می¬شود (35). کلسیم: تعریف نظری: یک نوع ماده معدنی موجود در خون می باشد حدود نیمی از کلسیمموجود در خون به پروتئینمانند آلبومینباند میشود ولی کلسیم غیر باند شده به پروتئین (سدیم یونی) همانی است که بدن آنرا باید درحد تعادل نگاه دارد. مقدار نرمال کلسیم آزاد در بدن بین 9 تا 10 ونیم میلی گرم بر میلی لیتر می باشد (36). تعریف عملی: در این مطالعه سطح سرمیCa به روش اسپکتوفتومتری با دستگاه با مدل Alcyon 300 و با استفاده از کیت پارس آزمون در شروع مطالعه، 8 هفته و 6 ماه بعد از اتمام مداخله توسط مسئول آزمایشگاه سنجیده خواهد شد. ویتامین D: تعریف نظری: ویتامین D را که کلسیفرول مینامند، یکی از ویتامینهای لازم برای بدن و از ویتامینهای محلول در چربی است، که به رشد و استحکام استخوانهااز طریق کنترل تعادل کلسیمو فسفرکمک میکند. این ویتامین با ایجاد افزایش جذب فسفر و کلسیم از رودهها و کاهش دفع از کلیه به متابولیسم استخوانها کمک میکند و همچنین از طریق ترجمه ژنهای هسته سلول به رشد سلول کمک میکند. نیاز روزانه برای این ویتامین برای هر فرد بالغ ۱۰ میکروگرم یا حداکثر ۲۰۰۰ واحد در روز میباشد (36). تعریف عملی: در این مطالعه سطح سرمی 25-هیدروکسی ویتامین D به روش الایزا با استفاده از کیت الایزا در شروع مطالعه، 8 هفته و 6 ماه بعد از اتمام مداخله توسط مسئول آزمایشگاه سنجیده خواهد شد و میزان نرمال ویتامین دی در خون 30 تا 100 نانوگرم در میلی لیتر می باشد. |
| ذینفعان نتایج طرح | سالمندان و نیز خانواده های آنها، سیستم بهداشتی درمانی کشور، دولت و جامعه از ذینفعان این طرح هستند. توجه به سلامت جسمی و روانی سالمندان وحمایت از آنها می تواند سبب ارتقای زندگی و کارایی ایشان در جامعه شود. سلامت جسمی و ذهنی افراد جامعه خصوصا زنان جامعه جهت پویایی و رشد جامعه ضروری است. |
| نام و نامخانوادگی | سمت در طرح |
|---|---|
| عزیزه فرشباف خلیلی | مجری اول (اصلی-هیات علمی) |
| سید کاظم شکوری بیلانکوهی | همکار اصلی |
| ندا دولت خواه | همکار اصلی |
| نسرین محمدی صومعه | همکار اصلی |
| فاطمه جهانجو | همکار اصلی |
| ندا اسعدی شالی | همکار اصلی |
| حوزه خبر | خبر |
|---|---|
| رسانه ها و مردم | عنوان خبر آموزش سبک زندگی سالم بر اساس الگوی توانمندسازی خانواده محور نمره کل سبک زندگی افراد سالمند را افزایش داد.متن خبر هدف از مداخلات مراقبتی خانواده محور، تقویت توانایی های اعضای خانواده در زمینه های خاصی است که بر موانع سلامت و رفاه تاثیر می گذارند. در این مطالعه، 60 زن سالمند مراجعه کننده به مراکز بهداشتی درمانی شهر تبریز به دو گروه مداخله و کنترل تقسیم شدند. گروه مداخله مشاوره برای ارتقای سبک زندگی سالم خانواده محور را یک بار در هفته به مدت 10 جلسه دریافت کردند و گروه کنترل مراقبت های معمول را دریافت کردند. سبک زندگی در گروه مداخله نسبت به گروه کنترل، 2 و 6 ماه پس از آموزش به طور قابل توجهی ارتقا یافت. امتیاز حیطه تغذیه و مسئولیت سلامت دو و 6 ماه پس از مداخله در گروه مداخله نسبت به گروه کنترل به طور معنی داری افزایش یافت. در هر دو گروه، سطح سرمی چربی های خون، و شاخص های عملکرد کلیه بهبود قابل توجهی یافت. |
| متخصصان و پژوهشگران | عنوان خبر آموزش سبک زندگی سالم بر اساس الگوی توانمندسازی خانواده محور نمره کل سبک زندگی افراد سالمند را افزایش داد.متن خبر هدف از مداخلات مراقبتی خانواده محور، تقویت توانایی های اعضای خانواده در زمینه های خاصی است که بر موانع سلامت و رفاه تاثیر می گذارند. در این مطالعه، 60 زن سالمند مراجعه کننده به مراکز بهداشتی درمانی شهر تبریز به دو گروه مداخله و کنترل تقسیم شدند. گروه مداخله مشاوره برای ارتقای سبک زندگی سالم خانواده محور را یک بار در هفته به مدت 10 جلسه دریافت کردند و گروه کنترل مراقبت های معمول را دریافت کردند. سبک زندگی در گروه مداخله نسبت به گروه کنترل، 2 و 6 ماه پس از آموزش به طور قابل توجهی ارتقا یافت. امتیاز حیطه تغذیه و مسئولیت سلامت دو و 6 ماه پس از مداخله در گروه مداخله نسبت به گروه کنترل به طور معنی داری افزایش یافت. در هر دو گروه، سطح سرمی چربی های خون، و شاخص های عملکرد کلیه بهبود قابل توجهی یافت. |
| سیاستگذاران درمانی | عنوان خبر متن خبر |
| سیاستگذاران پژوهشی | عنوان خبر متن خبر |
| لینک (URL) مقاله انگلیسی مرتبط منتشر شده 1 |