تعیین اثربخشی برنامه مداخله ای چندگانه برارتقاء تبعیت از رژیم درمانی و کیفیت زندگی بیماران همودیالیزی شهر ساری
Determining the effectiveness of multiple interventions to enhance therapeutic regimen adherence and quality of life Amongst the Hemodialysis patients of the capital city of Sari
مجریان: عبدالرضا شقاقی
خلاصه روش اجرا: این طرح پژوهشی (Quantitative study)، یک مطالعه ی نیمه تجربی از نوع کارآزمایی بالینی است که طی هشت مرحله و با طراحی و اجرای برنامه مداخله ای چندگانه در دو بخش همودیالیز بیمارستان شهروند ساری انجام می شود. مرحله اول: ابتدا یک بررسی بمنظور تعیین عدم تبعیت بیماران بر اساس IDWG >5/7% از وزن خشک آنان انجام خواهد شد.در مطالعه حاضر روش نمونه گیری به صورت آسان و در دسترس می باشد به این ترتیب، افرادی که بـه دو بخش جداگانه مراجعه می کننـد پس از داشتن معیارهای ورود، انتخـاب شـده و سپس فرم رضایتنامه آگاهانـه توسـط نمونـه هـا تکمیل می گردد و افراد واجد شرایط به صورت تخصیص تصـادفی (زوج یـا فـرد) با استفاده از نرم افزار STATA، در دو گروه مداخله و کنترل قرار خواهند گرفت. همچنین علاوه بر بیماران یکی از افراد خانواده بیمار که بیشترین تعامل را با آنها داشته (فرزند یا همسر) و همچنین پرسنل پرستاریِ بخشی که بیماران گروه مداخله از آن انتخاب می شوند، بعنوان گروههای هدف تعیین می گردند. مرحله دوم: در این مرحله تمام متغیرها مورد سنجش قرار گرفته تا اطلاعاتِ اولیه ی بدست آمده، در پایان با نتایج دو مرحله ی دیگر (یک و سه ماه بعد از اتمام کل برنامه ی مداخله ای) مورد مقایسه قرار گیرد. مرحله سوم: در این مرحله، برنامه مداخله ای چندگانه بر اساس مطالعات مداخله ای مرور نظام مند، طراحی گردیده و شامل: مداخله آموزشی، مداخله بر اساس تئوری رفتاری - شناختی (CBT) و مداخله بر اساس تئوری حمایت اجتماعی می باشند. این مداخله ها به ترتیب جهت ارتقا دانش، تغییر نگرش، ایجاد انگیزه و نهایتا تغییر رفتار طراحی می گردند. مرحله چهارم: به منظور انجام مداخله آموزشی از فیلم های ویدئویی جهت کسب دانش استفاده خواهد شد. جهت اجرای این مداخله دو هفته قبل از شروع مداخله در بیماران، فیلمهای آموزشی از طریق شبکه های اجتماعی (تلگرام) برای پرستاران ارسال شده سپس فیلمهادر سه جلسه طی یک هفته یکساعت پس از شروع برنامه همودیالیز، برای بیماران نمایش داده می شود. همزمان این فیلمها جهت خانواده آنان نیز در اتاق rest پخش می گردد و در پایان پمفلت آموزشی در اختیار بیماران قرار خواهد گرفت. مرحله پنجم: مداخله بر اساس تئوری رفتاری - شناختی (CBT)است که با همکاری روانشناس بالینی طی 8 جلسه بصورت گروهی (هفته ای یکبار) در طول دو ماه انجام می شود. این مداخله با هدف تغییر نگرش و آموزش مهارتهای خودیاری جهت تغییر رفتار (تبعیت از رژیم درمانی) و کاهش افسردگی اجرا می گردد. مرحله ششم: طی اجرای مداخله CBT، مداخله بر اساس تئوری حمایت اجنماعی بشکل Telephone - based peer support برای بیماران توسط 5 نفر peer volunteers طی چهار جلسه تماس تلفنی بصورت هفتگی اجرا می شود. این افراد از بین بیماران انتخاب شده و تنها معیار پذیرش آنان، داشتن مهارتهای ارتباطی و قابل اعتماد بودن می باشد. جهت درک ابعاد حمایت اجتماعی و نقش آن در تبعیت از رژیم درمانی (در پایان جلسات آموزشی) در مورد انواع حمایت عملکردی (ابزاری - عاطفی) به خانواده آنان نیز بصورت گروهی آموزش داده می شود. همچنین مطالب مورد نیاز جهت مهارتهای ارتباط موثر قبل از شروع مداخله برای بیماران، از طریق تلگرام برای پرستاران ارسال می گردد و اینکار تا پایان برنامه مداخله ای ادامه دارد. مرحله هفتم: پس از اجرای برنامه مداخله ای چندگانه، ارزشیابی متغیرهای تبعیت از رژیم درمانی، IDWG، افسردگی، حمایت اجتماعی، رضایت از کیفیت مراقبتهای پرستاری و کیفیت زندگی بر اساس اثرات کوتاه مدت و بلند مدت، با فواصل زمانی یک و سه ماهه، مورد سنجش قرار خواهند گرفت. مرحله هشتم: در این مرحله یک مطالعه مرور نظام مند مبتنی بر مطالعات مروری نظام مند انجام شده قبلی که اثر بخشی مداخلات مختلف بر روی بیماران همودیالیزی را مورد بررسی قرار داده اند صورت خواهد گرفت. نتایج به دست آمده از مطالعه مداخله ای حاضر بر اساس نتایج حاصل از مطالعه مروری مورد بحث قرار گرفته و براین اساس یک برنامه پیشنهادی جهت بهبود خدمات ارائه شده به بیماران همودیالیزی در نظام ارائه خدمات سلامت کشور ارائه خواهد گردید.
اطلاعات کلی طرح 
| مرحله جاری طرح | خاتمه قرارداد و اجرا |
| کد طرح | 59300 |
| عنوان فارسی طرح | تعیین اثربخشی برنامه مداخله ای چندگانه برارتقاء تبعیت از رژیم درمانی و کیفیت زندگی بیماران همودیالیزی شهر ساری |
| عنوان لاتین طرح | Determining the effectiveness of multiple interventions to enhance therapeutic regimen adherence and quality of life Amongst the Hemodialysis patients of the capital city of Sari |
| نوع طرح | طرح - پایان نامه |
| اولویت طرح | غربالگری و پایش روند بیماریهای غیرواگیر با تاکید بر بیماریهای کلیوی |
| نوع مطالعه | کارآزمایی بالینی (Clinical Trial) |
| تحقیق در نظام سلامت | بلی |
| آیا طرح پایاننامه دانشجویی است؟ | بله |
| مقطع پایان نامه | دکتری تخصصی PhD |
| مدت اجرا - ماه | 18 |
| نوآوری و ضرورت انجام تحقیق | عدم تبعیت از رژیم درمانی، یک مشکل شایع در بیماران همودیالیزی می باشد که می تواند روی جنبه های مختلف مراقبت از بیماران موثر باشد. این بیماران نیاز به پیگیری درمانهای چندگانه و جامعی دارند که پیچیده و مشکل بوده و شامل: تبعیت از برنامه دیالیز، دارودرمانی، محدودیت مایعات و رژیم غذایی می باشد. متاسفانه تبعیتِ ضعیفِ بیماران یک مشکل گسترده در مراقبت سلامتی بوده که تبعات درمانی، اجتماعی و اقتصادی مهمی خصوصا در بیماران مزمن کلیوی دارد. تخمین زده میشود که حدود 50% این بیماران حداقل یکی از رژیمهای درمانی را تبعیت نمی کنند. نتیجه عدم تبعیت از دست دادن پول، زمان و انرژیِ بیماران و ارائه دهندگان خدمت بوده و علاوه بر این، موجب ناامیدی و عدم رضایت بیماران می گردد. هزینه های سالانه جهت عواقب عدم تبعیت در آمریکا صدها میلیارد دلار برآورد شده است. دلایل انجام پژوهش حاضر: مداخلات در تحقیقات، با هدف تبعیت از رژیم درمانی در بیماران همودیالیزی نسبت به سایر بیماریهای مزمن (دیابت و فشارخون) در ایران و سایر کشورها کمتر انجام گردیده است. علاوه بر این، مداخلات انجام شده از نظر نوع مداخله محدود بوده و بدلیل غیر تصادفی بودن قابل تعمیم نیستند. لذا هدف از انجام مطالعه ی حاضر، طراحی برنامه مداخله ای چندگانه (بجای مداخلات منفرد) و اجرای آن توسط تیم چند تخصصی (پرستاران و روانشناس بالینی) بمنظور افزایش تبعیت بیماران از رژیم درمانی می باشد. در این مطالعه با توجه به مدل Interacting Factors Affecting Adherence علاوه بر بیماران، خانواده آنها و پرستاران نیز، به عنوان گروه هدف مورد توجه قرار خواهند گرفت. برنامه مداخله ای چندگانه انتخاب شده بر اساس بررسی شواهد علمی بوده و شامل موارد زیر می باشد: 1- مداخله آموزشی به منظور کسب دانش و تسهیل رفتارهای تبعیت از درمان 2- مداخله بر اساس تئوری رفتاری - شناختی (CBT) با هدف تغییر نگرش و کسب مهارتهای رفتاریِ تبعیت از درمان 3- مداخله بر اساس تئوری حمایت اجتماعی (social support) با هدف تغییر نگرش و ایجاد انگیزه جهت تبعیت از درمان در آخرین مرحله از این مطالعه نیز، نتایج حاصل از مداخلات چندگانه بر اساس نتایج به دست آمده از یک مطالعه مرور نظام مند از مطالعات مروری نظام مند صورت گرفته مورد بهینه کاوی (Benchmarking ) قرار گرفته و بر این اساس یک برنامه پیشنهادی برای بهبود کیفیت خدمات مراقبت از بیماران همودیالیزی تهیه و ارائه خواهد گردید. |
| اهداف اختصاصی |
- مقایسه تبعیت از برنامه محدودیت مایعات در بیماران دیالیزی قبل و بعد از مداخله در دو گروه آزمون و کنترل -
مقایسه تبعیت از برنامه دیالیز در بیماران دیالیزی قبل و بعد از مداخله در دو گروه آزمون و کنترل -مقایسه افسردگی در بیماران دیالیزی قبل و بعد از مداخله در دو گروه آزمون و کنترل -- مقایسه حمایت اجتماعی در بیماران دیالیزی قبل و بعد از مداخله در دو گروه آزمون و کنترل -
|
| چکیده انگلیسی طرح | Determining the effectiveness of multiple interventions to enhance therapeutic regimen adherence and quality of life Amongst the Hemodialysis patients of the capital city of Sari |
| کلمات کلیدی | تعریف نظری تبعیت از درمان: تبعیت(WHO)،رفتار بیمار در مصرف دارو، پیگیری رژیم غذایی، اعمال تغییرات سبک زندگی همراه با توصیه های توافق شده با HCP در درمانهای طولانی مدت در نظر گرفته می شود (11). تعریف عملی تبعیت از درمان: در این تحقیق منظور از تبعیت از درمان نمره ای است که فرد نمونه از پرسشنامه ESRD_AQ تبعیت از درمان در ابعاد چهارگانه (رژیم غذایی، محدودیت مایعات، دارودرمانی و برنامه دیالیز هفتگی) بدست می آورد. تعریف نظری افسردگی: ایـن اخـتلال یـک حالـت روانشـناختی نابهنجـار اسـت کـه بـه وسـیله کـاهش خلـق و علاقــه، احســاس گنــاه، دشــوار شــدن تمرکــز، از دســت دادن اشــتها و افکــار مــرگ یــا خودکشــی مشــخص می شــود (65). تعریف عملی افسردگی: در این تحقیق منظور از افسردگی نمره ای است که فرد نمونه از پرسشنامه افســردگی بــک فرم کوتاه – BDI13 بدست می آورد. تعریف نظری حمایت اجتماعی: احساس ذهنی تعلق داشتن، پذیرفته شدن و مورد عشق و محبت دیگران قرار گرفتن است (30). تعریف عملی حمایت اجتماعی: در این تحقیق منظور از حمایت نمره ای است که فرد نمونه از تکمیل پرسشنامه MSPSS مقیاس چند بعدی حمایت اجتماعی ادراک شده زیمت کسب می کند. تعریف نظری کیفیت زندگی: نوعی احساس خوب بودن ناشی از رضایت و یا عدم رضایت از جنبههای مختلف زندگی است که برای فرد با اهمیت تلقی میشود. کیفیت زندگی مفهوم وسیعی است و ابعاد مختلف آن شامل: جسمی، روانی، اجتماعی، فیزیکی می باشد (66). تعریف عملی کیفیت زندگی: در این تحقیق منظور از کیفیت زندگی نمره ای است که فرد نمونه از تکمیل پرسشنامه استاندارد ( WHOQOL-BREF) کسب می کند. تعریف نظری رضایت بیمار: توانایی، صلاحیت و مهارت مراقبت از بیمار (67)، دقت و استمرار در مراقبت، داشتن مهارتِ ارتباطی مناسب و دانشِ پرستاران از عوامل اصلی جلب رضایت بیمار است (68). تعریف عملی رضایت بیمار: در این تحقیق منظور از رضایت بیمار نمره ای است که فرد نمونه از تکمیل پرسشنامه PSNCQQ رضایت بیمار از کیفیت مراقبتهای پرستاری بدست می آورد. تعریف نظری اضافه وزن بین جلسات دیالیز (IDWG): طبق تعاریف علمی5/7 % بیشتر از وزن خشک بیمار، بعنوان IDWG در نظر گرفته می شود (10). تعریف عملی اضافه وزن بین جلسات دیالیز (IDWG): در این تحقیق منظور از اضافه وزن بین جلسات دیالیز، مقدار اضافه وزنی است که برحسب کیلوکرم با استفاده از ترازوی دیجیتال محاسبه می گردد. تعيين کننده اجتماعي سلامت |
| ذینفعان نتایج طرح | ذینفعان پژوهش حاضر، علاوه بر بیماران، سیستم مراقبت بهداشتی و مراقبین سلامت می باشند. متاسفانه تبعیتِ ضعیفِ بیماران یک مشکل گسترده در مراقبت سلامتی بوده که تبعات درمانی، اجتماعی و اقتصادی مهمی خصوصا در بیماران مزمن کلیوی دارد. عدم تبعیت موجب بار اقتصادی بسیار زیادی شده و هزینه های سالانه جهت عواقب عدم تبعیت در آمریکا صدها میلیارد دلار تخمین زده شده است. همچنین هزینه های بستری شدن بدلیل عدم تبعیت از درمان دارویی در آمریکا، سالانه 13/35 بیلیون دلار می باشد. واضح است که نتیجه ی عدم تبعیت از دست دادن پول، زمان و انرژی بیماران و ارائه دهندگان خدمت بوده و علاوه بر این موارد، موجب ناامیدی و عدم رضایت بیماران می گردد. |
اطلاعات مجری و همکاران
| نام و نامخانوادگی | سمت در طرح |
|---|---|
| عبدالرضا شقاقی | استاد راهنمای اول (آموزشی ) |
| حیدر ندریان | مشاور |
| محمد اصغری جعفرآبادی | مشاور |
| لیلا ژیانفر | دانشجوی مالک پایان نامه |
اطلاعات تفضیلی
| حوزه خبر | خبر |
|---|---|
| رسانه ها و مردم | عنوان خبر مداخلات چند بعدی انجام گرفته در این مطالعه کم هزینه و قابل اجرا بوده وبه ارتقاء تبعیتِ درمانی در بیماران همودیالیزی منجر می گردد.متن خبر بیماران همودیالیزی کشور در حال حاضر نیازهای برآورده نشده ای دارند که با سرمایه گذاری اندک و اصلاح فرآیندهای جاری می توان به آنها پاسخ داد. ارتقاء تبعیت از درمان موجب افزایش طول عمر و بهبود کیفیت زندگی این بیماران می گردد.
بیماران مرحله انتهایی نارسایی مزمن کلیوی (همودیالیزی)، نیاز به پیگیری درمانهای چندگانه و جامعی دارند که پیچیده و مشکل میباشند. بر اساس یافته های این مطالعه اتخاذ رویکردهای نوآورانه در انجام مداخلاتی که با هزینهی اندک بتواند به ارتقاء تبعیتِ درمانی بیماران کمک نماید بسیار مورد نیاز، قابل اجرا و به بهبود نتایج درمانی و کاهش هزینههای بخش سلامت منجر خواهد گردید.
استفاده منظم و برنامهریزی شده از فیلمهای آموزشی با کیفیت و مرتبط با تبعیت از درمان (رژیم غذایی، محدودیت مایعات و داروهای متداول) در برنامه آموزشی بیماران بهصورت ماهانه و حین انجام همودیالیز جهت ارتقاء دانش، آگاهی و مهارت، برگزاری جلسات گروهی توسط روانشناس یا روانپزشک، برگزاری جلسات توانمند سازی خودمدیریتی بیماران و جلسات ماهیانه حمایت از بیمارانِ افسرده جهت آموزش مهارتهای شناختی-رفتاری با هدف کاهش افسردگی و ارتقاء تبعیت از درمان و کیفیت زندگی می تواند مورد توجه قرار گیرد. |
| متخصصان و پژوهشگران | عنوان خبر مداخلات چند بعدی انجام گرفته در این مطالعه کم هزینه و قابل اجرا بوده وبه ارتقاء تبعیتِ درمانی در بیماران همودیالیزی منجر می گردد.متن خبر بیماران همودیالیزی کشور در حال حاضر نیازهای برآورده نشده ای دارند که با سرمایه گذاری اندک و اصلاح فرآیندهای جاری می توان به آنها پاسخ داد. ارتقاء تبعیت از درمان موجب افزایش طول عمر و بهبود کیفیت زندگی این بیماران می گردد.
بیماران مرحله انتهایی نارسایی مزمن کلیوی (همودیالیزی)، نیاز به پیگیری درمانهای چندگانه و جامعی دارند که پیچیده و مشکل میباشند. بر اساس یافته های این مطالعه اتخاذ رویکردهای نوآورانه در انجام مداخلاتی که با هزینهی اندک بتواند به ارتقاء تبعیتِ درمانی بیماران کمک نماید بسیار مورد نیاز، قابل اجرا و به بهبود نتایج درمانی و کاهش هزینههای بخش سلامت منجر خواهد گردید.
استفاده منظم و برنامهریزی شده از فیلمهای آموزشی با کیفیت و مرتبط با تبعیت از درمان (رژیم غذایی، محدودیت مایعات و داروهای متداول) در برنامه آموزشی بیماران بهصورت ماهانه و حین انجام همودیالیز جهت ارتقاء دانش، آگاهی و مهارت، برگزاری جلسات گروهی توسط روانشناس یا روانپزشک، برگزاری جلسات توانمند سازی خودمدیریتی بیماران و جلسات ماهیانه حمایت از بیمارانِ افسرده جهت آموزش مهارتهای شناختی-رفتاری با هدف کاهش افسردگی و ارتقاء تبعیت از درمان و کیفیت زندگی می تواند مورد توجه قرار گیرد. |
| سیاستگذاران درمانی | عنوان خبر مداخلات چند بعدی انجام گرفته در این مطالعه کم هزینه و قابل اجرا بوده وبه ارتقاء تبعیتِ درمانی در بیماران همودیالیزی منجر می گردد.متن خبر بیماران همودیالیزی کشور در حال حاضر نیازهای برآورده نشده ای دارند که با سرمایه گذاری اندک و اصلاح فرآیندهای جاری می توان به آنها پاسخ داد. ارتقاء تبعیت از درمان موجب افزایش طول عمر و بهبود کیفیت زندگی این بیماران می گردد.
بیماران مرحله انتهایی نارسایی مزمن کلیوی (همودیالیزی)، نیاز به پیگیری درمانهای چندگانه و جامعی دارند که پیچیده و مشکل میباشند. بر اساس یافته های این مطالعه اتخاذ رویکردهای نوآورانه در انجام مداخلاتی که با هزینهی اندک بتواند به ارتقاء تبعیتِ درمانی بیماران کمک نماید بسیار مورد نیاز، قابل اجرا و به بهبود نتایج درمانی و کاهش هزینههای بخش سلامت منجر خواهد گردید.
استفاده منظم و برنامهریزی شده از فیلمهای آموزشی با کیفیت و مرتبط با تبعیت از درمان (رژیم غذایی، محدودیت مایعات و داروهای متداول) در برنامه آموزشی بیماران بهصورت ماهانه و حین انجام همودیالیز جهت ارتقاء دانش، آگاهی و مهارت، برگزاری جلسات گروهی توسط روانشناس یا روانپزشک، برگزاری جلسات توانمند سازی خودمدیریتی بیماران و جلسات ماهیانه حمایت از بیمارانِ افسرده جهت آموزش مهارتهای شناختی-رفتاری با هدف کاهش افسردگی و ارتقاء تبعیت از درمان و کیفیت زندگی می تواند مورد توجه قرار گیرد. |
| سیاستگذاران پژوهشی | عنوان خبر مداخلات چند بعدی انجام گرفته در این مطالعه کم هزینه و قابل اجرا بوده وبه ارتقاء تبعیتِ درمانی در بیماران همودیالیزی منجر می گردد.متن خبر بیماران همودیالیزی کشور در حال حاضر نیازهای برآورده نشده ای دارند که با سرمایه گذاری اندک و اصلاح فرآیندهای جاری می توان به آنها پاسخ داد. ارتقاء تبعیت از درمان موجب افزایش طول عمر و بهبود کیفیت زندگی این بیماران می گردد.
بیماران مرحله انتهایی نارسایی مزمن کلیوی (همودیالیزی)، نیاز به پیگیری درمانهای چندگانه و جامعی دارند که پیچیده و مشکل میباشند. بر اساس یافته های این مطالعه اتخاذ رویکردهای نوآورانه در انجام مداخلاتی که با هزینهی اندک بتواند به ارتقاء تبعیتِ درمانی بیماران کمک نماید بسیار مورد نیاز، قابل اجرا و به بهبود نتایج درمانی و کاهش هزینههای بخش سلامت منجر خواهد گردید.
استفاده منظم و برنامهریزی شده از فیلمهای آموزشی با کیفیت و مرتبط با تبعیت از درمان (رژیم غذایی، محدودیت مایعات و داروهای متداول) در برنامه آموزشی بیماران بهصورت ماهانه و حین انجام همودیالیز جهت ارتقاء دانش، آگاهی و مهارت، برگزاری جلسات گروهی توسط روانشناس یا روانپزشک، برگزاری جلسات توانمند سازی خودمدیریتی بیماران و جلسات ماهیانه حمایت از بیمارانِ افسرده جهت آموزش مهارتهای شناختی-رفتاری با هدف کاهش افسردگی و ارتقاء تبعیت از درمان و کیفیت زندگی می تواند مورد توجه قرار گیرد. |
| لینک (URL) مقاله انگلیسی مرتبط منتشر شده 1 |
