طراحی و روانسنجی پرسشنامه اندازه گیری میزان ناپسندی سیگار و قلیان در نوجوانان: یک متد تلفیقی با طرح اکتشافی متوالی

مجریان: اصغر محمدپوراصل , حیدر ندریان

خلاصه روش اجرا: درحال حاضر، استعمال دخانیات به عنوان یکی از عجیب ترین عادت های بشر، سلامت میلیون ها انسان را در سراسر جهان تهدید می کند. بررسی های مختلف نشان داده است که چه درکشورهای در حال توسعه و چه در کشورهای توسعه یافته، شیوع مصرف سیگار و قلیان در نوجوانان، در حال افزایش و سن شروع آن رو به کاهش بوده است. با مرور مطالعات انجام شده در نوجوانان ایرانی، به راحتی می توان روند افزایشی شیوع مصرف سیگار در نوجوانان ایرانی را مشاهده کرد. نتایج حاصل از ارزیابی های ملی سلامت و بیماری در سال 1991 و 1999در ایران، نشان داد که کشیدن قلیان در افراد سنین 24-15 ساله (دختر و پسر) در حال افزایش است. شیوع غالب مصرف سیگار در میان پسران در ایران، شاید به دلیل ارتباط آن با آزادیشان و نیز قباحت بالای رفتار سیگار کشیدن در میان دخترها باشد. از طرف دیگر، همیشه بحث هایی وجود دارد که مصرف قلیان در خانه قباحت آن را در نزد بچه ها و نوجوانان کم می کند و ممکن است کم شدن قباحت در شروع و ادامه آن تاثیرگذار باشد. این مطالعه، یک مطالعه کیفی وکمی است که با هدف طراحی پرسشنامه اندازه گیری ناپسندی سیگار و قلیان در بین دانش آموزان دبیرستانی شهر تبریز است. در مرحله اول بخش کیفی، برای تدوین سوالات پرسشنامه قباحت سیگار و قلیان، در سه کلاس پسرانه و سه کلاس دخترانه، دو جمله "مصرف سیگار برای من .......... است" و "مصرف قلیان برای من .......... است"، در تخته کلاس نوشته خواهد شد و از دانش آموزان خواهیم خواست که هر جمله را حداقل با 5 واژه تکمیل کنند و با جمع بندی و تحلیل پاسخ های دانش آموزان (جملات نوشته شده در مورد مصرف سیگار و قلیان)، بخشی از آیتم های اولیه سوالات پرسشنامه حاصل خواهد شد.در مرحله دوم بخش کیفی، طی یک مطالعه کیفی به روش تحلیل محتوای قراردادی (Conventional Content Analysis) با دانش آموزان در خصوص قباحت سیگار و قلیان مصاحبه به روش های بحث گروهی(FGD ) و مصاحبه عمیق انجام خواهد گرفت. صدای دانش آموزان پس از کسب اجازه از آن ها ضبط خواهد شد. سپس صداهای ضبط شده پس از هر جلسه مصاحبه در فایل های ورد کلمه به کلمه تایپ خواهد شد و هر مصاحبه بلافاصله مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهد گرفت. یافته های حاصل از تحلیل داده های کیفی در نهایت در یک جلسه توسط تیم پژوهشی ادغام (integrate) خواهد شد. بر اساس یافته های بخش کیفی، پرسشنامه قباحت سیگار و قلیان به طور جداگانه طراحی خواهد شد. در این مطالعه محقق برای صحت و استحکام داده ها از معتبر بودن ، تصدیق پذیری ، انتقال پذیری ، وابستگی . بهره خواهد برد. در مرحله بعدی، روایی صوری و محتوایی پرسشنامه ها با استفاده از نظر صاحب نظران بررسی خواهد شد. همچنین به منظور بررسی روایی و پایایی، پرسشنامه های قباحت سیگار و قلیان در گروهی از دانش آموزان تکمیل خواهد گردید. برای سنجش پایایی پرسشنامه ها از دو شیوه همسانی درونی و ثبات استفاده خواهد شد. سنجش همسانی درونی با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ بر روی یک گروه 60 نفری از دانش آموزان بررسی خواهد شد. ارزیابی ثبات نیز از طریق روش آزمون- بازآزمون انجام خواهد گرفت. برای بررسی روایی سازه از روش فاکتور آنالیز (تحلیل عاملی اکتشافی) استفاده خواهد شد. در نهایت در جهت بررسی اعتبار پیشگویی(اندازه گیری ناپسندی به همراه رفتار مصرف سیگار و قلیان و چک کردن رابطه بین آن ها)، پرسشنامه ها در گروهی از دانش آموزان تکمیل خواهد شد.