بررسی تأثیر افزایش اعتمادبه‌نفس و مهارت‌های ارتباطی در پیشگیری از گذر در مراحل مصرف سیگار در دانش آموزان دبیرستانی شهر تبریز

مجریان: اصغر محمدپوراصل

خلاصه روش اجرا: این مطالعه یک مطالعه مداخله‌ای از نوع شاهد دار تصادفی است که باهدف تعیین تأثیر افزایش اعتمادبه‌نفس و آموزش مهارت‌های ارتباطی در پیشگیری از گذار در مراحل مصرف سیگار در بین دانش آموزان دبیرستانی شهر تبریز در سال تحصیلی 1396-1395 و 1397-1396 انجام خواهد شد. روش نمونه‌گیری در این مطالعه به این شکل خواهد بود که در مرحله اول از بین 5 ناحیه آموزش و پرورش دو ناحیه به‌صورت غیر تصادفی انتخاب خواهد شد ، با توجه به هماهنگی‌های صورت گرفته و اطلاعات دریافت شده انتخاب نمونه‌ها از ناحیه یک و ناحیه چهار به دلیل همکاری آن‌ها صورت خواهد گرفت و نیازی به انتخاب تصادفی ناحیه‌ها با توجه به عدم نیاز به تعمیم‌یافته‌ها وجود ندارد. دبیرستان‌های انتخاب‌شده از دبیرستان‌های عادی دولتی خواهند بود یعنی رشته‌های دانش آموزان از سه رشته انسانی، تجربی، ریاضی خواهد بود و دلیل محدود کردن نمونه‌ها به این نوع از مدرسه‌ها امکان همسان کردن مدارس مداخله و کنترل است.ابتدا حدود چهار دبیرستان پسرانه و چهار دبیرستان دخترانه انتخاب خواهد شد و سعی خواهد شد دبیرستان‌ها ازنظر وضعیت اجتماعی_اقتصادی هم‌سطح باشند، سپس دبیرستان‌ها به دو گروه مداخله و کنترل به‌صورت تصادفی (با قرعه کشی ساده) تقسیم خواهند شد.با مراجعه به این مدارس و شفاف‌سازی اهداف این پژوهش، دانش‌آموزانی که تمایل به مشارکت در مطالعه دارند با کسب موافقت آگاهانه شفاهی در مطالعه شرکت داده خواهند شد. انتخاب دانش آموزان بدین‌صورت خواهد بود که در هر مدرسه تمام دانش‌آموزان پایه دهم و یازدهم که حدود 250 نفر خواهند بود به‌صورت کلاسی وارد مطالعه خواهند شد. در ابتدا پرسشنامه مربوط به وضعیت مصرف سیگار، خصوصیات دموگرافیک و متغیرهای مرتبط با گذار در مراحل مصرف سیگار به همراه پرسشنامه اندازه‌گیری مهارت‌های ارتباطی و پرسشنامه اعتمادبه‌نفس ، توسط دانش آموزان تکمیل خواهد شد. سپس در گروه مداخله، مداخلات برنامه‌ریزی‌شده در راستای افزایش اعتمادبه‌نفس و آموزش مهارت‌های ارتباطی توسط یک نفر خانم کارشناس ارشد روانشناسی بالینی ، در مدارس محل تحصیل دانش آموزان انجام خواهد شد ، برنامه مداخله توسط متخصص روانشناسی بالینی با درجه علمی دانشیار طراحی گردیده و شامل روش های آموزشی گروهی ، فردی و ایفای نقش می باشد که برای هر کلاس گروه مداخله در قالب چهار جلسه یک و نیم ساعته توسط کارشناس ارشد روانشناسی بالینی تدریس و اجرا خواهد شد . یک هفته بعد از مداخلات ، مجدداً پرسشنامه اندازه‌گیری مهارت‌های ارتباطی و پرسشنامه اعتمادبه‌نفس تکمیل خواهد شد ، هدف از بررسی دانش آموزان بعد از یک هفته از اتمام مداخلات بررسی تأثیر مداخلات برافزایش اعتماد به نفس و مهارت های ارتباطی است نه مراحل مصرف سیگار؛ و با توجه به نیاز به هماهنگی مدارس برای انجام این مرحله حدود 10 روز (از یک الی دو هفته) بین انجام مداخله و انجام مرحله دوم فاصله خواهد بود. و شش ماه بعد از اجرای مداخلات نیز مجدداً پرسشنامه مربوط به‌اندازه گیری وضعیت سیگار و پرسشنامه اندازه‌گیری مهارت‌های ارتباطی و پرسشنامه اعتمادبه‌نفس تکمیل خواهد شد تا میزان گذر در مراحل مصرف در گروه‌های کنترل و مداخله مقایسه گردد. از آنجائی که برای هر کلاس گروه مداخله چهار جلسه کلاس آموزشی توسط کارشناس ارشد روانشناسی برگزار خواهد شد و برگزاری این کلاس‌ها مستلزم پرداخت حق‌التدریس می‌باشد ، به دلیل تعداد کم‌دانش آموزان در کلاس‌های مدارس غیرانتفاعی ، برای رسیدن به حجم نمونه موردنظر تعداد کلاس بیشتری می‌بایست انتخاب گردد که با توجه به محدودیت بودجه مصوب برای اجرای این طرح ، ورود مدارس غیرانتفاعی به مطالعه مقرون‌به‌صرفه نبوده و خارج از سقف بودجه مصوب این طرح می‌باشد. همچنین به علت پایین بودن سطح اجتماعی_اقتصادی دانش آموزان مدارس دولتی به نظر می‌رسد این دانش آموزان نیاز بیشتری نسبت به دانش آموزان مدارس غیرانتفاعی به یادگیری مهارت‌ها و آموزش‌های مداخلات موردنظر در این طرح دارند. همچنین میزان همکاری مسئولان مدارس دولتی برای چنین طرح‌هایی بیشتر از مسئولان مدارس غیرانتفاعی است و همچنین هدف از این مطالعه صرفاً مطالعه تأثیر مداخله موردنظر برگذر از مراحل مصرف سیگار است و هدف برآورد رفتارهای مرتبط با سیگار نیست که نیاز به تعمیم به جامعه داشته باشد.