اثربخشی درمان شناختی- رفتاری بر کیفیت زندگی و خستگی روانی زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک: یک کارآزمایی بالینی تصادفی کنترل شده
: The effectiveness of Cognitive Behaviour Therapy on the qality of life and mental fatigue in women with polycystic ovarian syndrom: a randomized controlled clinical trial
مجریان: مژگان میرغفوروند , جلیل باباپور
خلاصه روش اجرا: این پژوهش از نوع کارآزمایی بالینی تصادفی کنترل¬شده می¬باشد که بر روی زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلی¬کیستیک واقع در سنین باروری که با شکایت از یکی از علائم تخمدان پلی¬کیستیک (اولیگو منوره، هیرسوتیسم، آکنه و یا نمای سونوگرافیک تخمدان پلی¬کیستیک) به درمانگاه زنان بیمارستان امام خمینی و یا مطب¬های خصوصی متخصصین زنان شهرستان سقز مراجعه کرده¬اند و تشخیص قطعی تخمدان پلی کیستیک برای آنان داده شده است انجام خواهدگرفت. پس از کسب مجوز از کمیتۀ اخلاق دانشگاه علوم پزشکی تبریز و ثبت مطالعه در مرکز ثبت کارآزمایی بالینی (IRCT)، پژوهشگر اقدام به نمونه-گیری خواهدنمود. بدینصورت که پژوهشگر پس از اخذ معرفی نامه از معاونت پژوهشی و شبکه بهداشت و درمان شهرستان سقز، با حضور در درمانگاه زنان بیمارستان امام خمینی و مطب¬های خصوصی زنان و با توجه به معیارهای ورود، افراد حائز شرایط را انتخاب خواهدکرد و پس از توضیح مختصر مراحل انجام تحقیق، اقدام به ثبت نام اولیۀ زنان علاقمند به شرکت در مطالعه خواهد شد. در مرحلۀ بعد و طبق برنامه¬ریزی زمانی، ضمن حضور افراد داوطلب در مطب خصوصی خانم دکتر مژده محمدی متخصص زنان و زایمان شهرستان سقز که قبلا با ایشان هماهنگ شده است، نسبت به بیان اطلاعات کاملتر در خصوص اهداف، اهمیت و فوائد شرکت درمطالعه و همینطور مراحل اجرای تحقیق، اقدام شده و در صورت علاقمندی و آمادگی آنها جهت شرکت منظم و مستمر در مطالعه، فرم رضایت کتبی و آگاهانه در اختیار آنها قرار داده خواهد شد. پس از تکمیل فرم رضایت کتبی و آگاهانه، پرسشنامه افسردگی Beck به روش خودتکمیلی توسط مشارکت¬کنندگان تکمیل ¬خواهدشد. افرادی که بر اساس این پرسشنامه نمره 30 و بالاتر اخذ کرده¬باشند، از مطالعه خارج و به روانپزشک ارجاع داده خواهندشد. برای سایر مشارکت¬کنندگان، پرسشنامه¬های پیش¬آزمون شامل اطلاعات فردی-اجتماعی، کیفیت زندگی و خستگی روانی به روش خودتکمیلی، توسط مشارکت¬کنندگان تکمیل خواهد شد و پژوهشگر اقدام به اندازه¬گیری BMI هر شخص خواهد نمود. نمونه¬هایی که پرسشنامه¬های پیش¬آزمون را تکمیل کرده¬باشند، به طور تصادفی و با استفاده از سایت www.random.org و ازطریق بلوک¬بندی با بلوک¬های چهار وشش تایی به دو گروه (یک گروه دریافت کننده مشاورۀ و یک گروه کنترل) تخصیص داده خواهند شد. بلوک¬بندی توسط فرد غیردرگیر در نمونه¬گیری و آنالیز داده¬ها انجام خواهدشد. جهت پنهان¬سازی تخصیص، نوع مداخله بر روی کاغذ نوشته خواهدشد و داخل پاکت¬های مات، پشت سرهم شماره¬گذاری شده قرار داده خواهدشد (Allocation Concealement). جهت گروه مداخله، مشاورۀ آموزشی بر اساس رویکرد CBT انجام خواهد شد. بر این اساس تعداد هفت جلسه مشاوره در فواصل زمانی یک هفته و طی هفت هفتۀ متوالی با گروه¬های 8 تا 10 نفره اجرا خواهد شد. در تمامی جلسات مشاوره، تلاش خواهد شد از اصول و فنون مشاوره جهت برقراری ارتباط مؤثر بهره گرفته شود و فضای جلسات مشاوره، فضای توأم با احترام و صمیمیت و تقویت روحیۀ اعتماد به نفس و فراهم نمودن زمینۀ مشارکت افراد در مباحث گروهی خواهد بود. رئوس محتوای جلسات مشاوره شامل: معارفه، بیان اهداف طرح ،گوش دادن به حرف مراجعان، توجه به نکته اصلی مشکلات و درگیری ذهنی و شنیدن نظرات آنان، صحبت از فیزیولوژی و پاتولوژی تخمدان، نقش آن در سلامت جسم و روان، اتیولوژی تخمدان پلی¬کیستیک، اثرات و مشکلات مربوط به آن و درمان¬های موجود، پیامدهای جسمی و روانی آن، اثرات متقابل استرس بر تخمدان و کارایی تخمدان بر استرس، استفاده از روش¬های شناختی رفتاری اعم از تن آرامی (Relaxation)، مراقبه (Meditation) تکنیک نوسازی معنی، تفکر، خودگویی مثبت و بازپس¬گیری مطالب در هر جلسه و سپس تست گیری مجدد در جلسه آخر خواهد بود. چهار هفته پس از اتمام مداخله مجدداً پرسشنامه¬های کیفیت زندگی و خستگی روانی توسط مشارکت کنندگان تکمیل خواهد شد. در صورت موثر بودن مشاوره با رویکرد شناختی- رفتاری برای گروه کنترل نیز یک جلسه مشاوره برگزار خواهدشد. پس از جمع¬آوری اطلاعات از کلیه واحدهای موردپژوهش، داده¬ها با استفاده از نرم افزار SPSS21 و آزمون¬های آماری تی-مستقل و ANCOVA تجزیه و تحلیل خواهد شد
اطلاعات کلی طرح 
| مرحله جاری طرح | خاتمه قرارداد و اجرا در دانشکده/مرکز |
| کد طرح | 57569 |
| عنوان فارسی طرح | اثربخشی درمان شناختی- رفتاری بر کیفیت زندگی و خستگی روانی زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک: یک کارآزمایی بالینی تصادفی کنترل شده |
| عنوان لاتین طرح | : The effectiveness of Cognitive Behaviour Therapy on the qality of life and mental fatigue in women with polycystic ovarian syndrom: a randomized controlled clinical trial |
| نوع طرح | طرح - پایان نامه |
| اولویت طرح | غربالگری، اپیدمیولوژی، پیشگیری و مراقبت در بیماریهای نوپدید و بازپدید |
| نوع مطالعه | کارآزمایی بالینی (Clinical Trial) |
| تحقیق در نظام سلامت | بلی |
| آیا طرح پایاننامه دانشجویی است؟ | بله |
| مقطع پایان نامه | کارشناسی ارشد |
| مدت اجرا - ماه | 24 |
| نوآوری و ضرورت انجام تحقیق | با در نظر گرفتن این واقعیت که در¬صد قابل توجهی از زنان ایرانی از این بیماری رنج می¬برند و بر اساس بررسی¬های انجام گرفته توسط محقق، تاکنون مطالعه¬ای در جهت تأثیر CBT بر کیفیت زندگی و خستگی روانی این زنان انجام نشده ¬است، بنابراین با توجه به مزمن بودن بیماریPCOS ، وجود خستگی روانی، پایین بودن کیفیت زندگی این مبتلایان و لزوم اقدامات پیشگیرانه و درمانی در این زمینه پژوهشگران طرح برآن شدند تا تاثیر مشاوره مبتنی بر رویکرد درمانی شناختی رفتاری را در این مبتلایان مورد بررسی قرار دهند. امید است در صورت اثربخش بودن این مداخله، نتایج آن بتواند کمکی هرچند ناچیز در بهبود کیفیت زندگی و ارتقای سطح سلامت زنان مبتلا باشد. |
| اهداف اختصاصی | <p dir="RTL" style="margin-right:18.0pt"><strong><u>هدف اختصاصی شماره 1 </u></strong>: مقایسه میانگین نمره کیفیت زندگی در دو گروه کنترل و مداخله چهار هفته پس از اتمام مداخله با کنترل نمره کیفیت زندگی قبل از مداخله</p>-<p><u><span dir="RTL"> هدف اختصاصیدوم: </span></u><span dir="RTL">مقایسه میانگین نمره کیفیت زندگی در دو گروه کنترل و مداخله چهار هفته پس از اتمام مداخله با کنترل نمره کیفیت زندگی قبل از مداخله</span></p> |
| چکیده انگلیسی طرح | This study is a randomized controlled clinical trial that will be conducted on women with polycystic ovary syndrome of reproductive age who have complained of one of the symptoms of polycystic ovary (oligomenorrhea, hirsutism, acne, or sonographic appearance of polycystic ovary) and have referred to the gynecological clinic of Imam Khomeini Hospital or private gynecological clinics in Saqqez city, and have been given a definitive diagnosis of polycystic ovary. |
| کلمات کلیدی | -تعریف واژه های اختصاصی سندرم تخمدان پلی¬کیستیک (Polycystic Ovarian Syndrom) تعریف نظری: شایع¬ترین اختلال اندوکرین در زنان سنین باروری که با هیپراندروژنی، اولیگومنوره یا آمنوره و نمای کیستیک تخمدان تشخیص داده می¬شود (2). تعریف عملی: زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلی¬کیستیک واقع در سنین باروری که با شکایت از یکی از علائم تخمدان پلی¬کیستیک بر اساس معیار روتردام (اولیگومنوره، هیرسوتیسم، آکنه و یا نمای سونوگرافیک تخمدان پلی¬کیستیک) به درمانگاه زنان بیمارستان امام خمینی و یا مطب¬های خصوصی متخصصین زنان شهرستان سقز مراجعه کرده¬اند و تشخیص قطعی تخمدان پلی کیستیک توسط متخصص زنان برای آنان داده شده است. درمان شناختی-رفتاری (Cognitive Behavior Therapy) تعریف نظری: یک رویکرد روانشناختی در مشاوره است که بر پایه این استوار است که تغییر در افکار ناکارآمد باعث تغییر در رفتار و عملکرد فرد می¬شود، یعنی CBT به فرد کمک می¬کند که به گونه¬ای دیگر اندیشیده و در نتیجه این طرز فکر جدید، می¬تواند با رفتارهای سالم¬تر و درست¬تری در برابر حوادث نا¬خواسته و نا¬گوار پیرامون بر¬خورد کند (39). تعریف عملی: برگزاری جلسات مشاوره گروهی با هدف تغییر افکار و شناخت از تخمدان پلی¬کیستیک و مسائل مربوط به آن که باعث پایین آمدن کیفیت زندگی زنان مبتلا و دچار شدن آنها به خستگی مزمن می¬شود. برای رسیدن به این منظور هفت جلسه 45 دقیقه¬ای طراحی و اجرا خواهد شد. محتوای جلسات به این ترتیب خواهد بود که: جلسه اول: معارفه و توضیح هدف از این طرح، گوش دادن به حرف¬های مراجعان و فهمیدن درگیری ذهنی آنها جلسه دوم: صحبت درباره فیزیولوژی و پاتولوژی تخمدان، عوارض تخمدان پلی¬کیستیک و اتیولوژی آن و درمان¬های موجود برای آن جلسه سوم: نقش تخمدان پلی¬کیستیک بر تولید استرس و تأثیر آن بر کل سیستم بدن و کار خود تخمدان، بازگیری تکلیفی جلسه قبل و آموزش تکنیک تنفسی و تن آرامی (Relaxation) جلسه چهارم: استفاده از تکنیک مراقبه (Meditation) و بازپس¬گیری تمرینات جلسات قبل جلسه پنجم: بازگیری تکلیفی جلسه قبل و تکنیک نوسازی معنی و تفکر جلسه ششم: تکنیک خودگویی و بازپس¬گیری تمرینات جلسات قبل جلسه هفتم: بازپس¬گیری تکالیف و تست¬گیری مجدد کیفیت زندگی (Quality Of Life) تعریف نظری: طبق تعریف سازمان بهداشت جهانی (WHO)، کیفیت زندگی، درک افراد از موقعیت خود در زندگی از نظر فرهنگ، سیستم ارزشی که در آن زندگی می¬¬کنند، اهداف، انتظارات، استاندارد¬ها و اولویت¬هایشان است. پس موضوعی کاملاً ذهنی بوده و توسط دیگران قابل مشاهده نیست و بر درک افراد از جنبه¬های مختلف زندگی استوار است (41). تعریف عملی: در این مطالعه کیفیت زندگی با استفاده از PCOSQ یا پرسشنامه کیفیت زندگی زنان مبتلا به تخمدان پلی¬کیستیک سنجیده خواهدشد. این پرسشنامه توسط Cronin و همکاران ابداع شده و شامل 26 سئوال است که کیفیت زندگی افراد را به تفکیک در حیطه عاطفی (سئوالات 2-4-6-11-14-17-18-20)، موهای زائد (سئوالات 1-9-15-16-26)، وزن (سئوالات 3-10-12-22-24)، نازایی (5-13-23-25) و اختلات قاعدگی (7-8-9-21) می¬سنجد و روش نمره¬گذاری هریک از گزینه¬ها بر اساس مقیاس لیکرت 7 گزینه¬ای است، به نحوی که نمره 7 نشان دهنده بهترین عملکرد و 1 نشان¬دهنده دهنده ضعیف¬ترین عملکرد است. بدین ترتیب دامنه نمرات برای حیطه¬های عاطفی 8-56، موهای زائد و وزن 5-35 و نازایی و مشکلات قاعدگی 4-28 است. شایان ذکر است که نمره کلی هر حیطه بر اساس نمره بدست آمده در آن حیطه تقسیم بر تعداد سئوالات مطرح شده در آن محاسبه می¬گردد. این پرسشنامه قبل از مداخله و چهار هفته پس از اتمام مداخله توسط مشارکت¬کنندگان تکمیل خواهدشد (31, 42) . خستگی روانی (Fatigue) تعریف نظری: سندرمی است که باعث ناتوانی جسمانی و عصبی- شناختی می¬گردد که به طور معنا¬داری بر کیفیت زندگی مرتبط با سلامت اثر می¬گذارد و به شاخص¬های روانی- اجتماعی کیفیت زندگی آسیب وارد می¬کند (43). تعریف عملی: در این مطالعه برای سنجش خستگی روانی از مقیاس تأثیر خستگی (Fatigue Impact Scale=FIS) استفاده خواهدشد که پرسشنامه خودگزارشی 40 آیتمی بوده که توسط Fisk و همکاران (1994) ساخته شده و میزان محدودیت عملکردی فرد طی یک ماه گذشته را ارزیابی می¬کند. زیر مقیاس¬های FIS تأثیر خستگی را بر شناخت (10 آیتم)، جسم (10 آیتم) و اجتماع (20 آیتم) اندازه¬گیری می¬کند. نمره¬گذاری این مقیاس به منظور بر¬آورد شدت خستگی از کمترین نمره یعنی صفر (هیچ مشکلی وجود ندارد) تا بیشترین نمره یعنی 4 (مشکلی شدید وجود دارد) درجه¬بندی شده¬اند. نمره کل از جمع سه زیر مقیاس به دست آمده و بالاترین آن 160می¬باشد. این پرسشنامه قبل از مداخله و چهار هفته پس از اتمام مداخله توسط مشارکت¬کنندگان تکمیل خواهدشد. افسردگی (Depression) تعریف نظری: افسردگی یک بیماری روانی است که باعث احساس غم و ناراحتی مداوم و از دستدادن علاقه میشود (44). تعریف عملی: پرسشنامه افسردگی بک (Beck Depression Inventory=BDI)، شامل 21 آیتم در زمینه¬های غمگینی، بدبینی، احساس شکست، نارضایتی، احساس گناه، انتظار تنبیه، بیزاری از خود، اتهام به خود، افکارخودکشی، گریستن، بی¬قراری، کناره¬گیری اجتماعی، بلاتکلیفی، تغییر تصویر بدنی، دشواری در کار، بی¬خوابی، خستگی¬پذیری، تغییر در اشتها، کاهش وزن بدن، اشتغالات ذهنی و کاهش علایق جنسی است که آزمودنی برای هر ماده یکی از چهار گزینه¬ای را که نشان دهنده شدت علامت افسردگی در مورد خویش است را برمی¬گزیند. هر ماده نمره¬ای بین صفر تا 3 می¬گیرد و بدین ترتیب دامنه نمره کل پرسشنامه از صفر تا 63 است. نمره 0-13 نشان دهنده افسردگی جزیی، نمره 14 -19 افسردگی خفیف، نمره 20-28 نشان دهنده افسردگی متوسط و نمره 29-63 افسردگی شدید است. این پرسشنامه قبل از مداخله و چهار هفته پس از اتمام مداخله توسط مشارکت¬کنندگان تکمیل خواهدشد. نمایه توده بدنی (BMI= Body Mass Index) تعریف نظری: نمایه توده بدنی از تقسیم وزن بر حسب کیلوگرم بر مجذور قد بر حسب متر به دست می¬آید (45). تعریف عملی: در این مطالعه، اندازه¬گیری قد به وسیله متر و وزن به وسیله ترازو با مارک ADE آلمان و محاسبه BMI به وسیله ماشین حساب خواهدبود. جواني جمعيت - مخاطرات باروري |
| ذینفعان نتایج طرح | زنان مبتلا به تخمدان پلی کیستیک، خانواده های این زنان/ سیستم بهداشتی و درمانی کشور/ دولت و جامعه ذینفعان نتایج این طرح هستند. با توجه به اینکه سندرم تخمدان پلی¬کیستیک یک نوع بیماری مزمن به شمار می¬رود، در طولانی مدت خطراتی چون دیابت، فشار خون، بیماریهای قلبی وعروقی، سرطان¬های تخمدان، آندومتر و بیماری¬های روانی چون افسردگی و اضطراب این بیماران را تهدید می¬کند، بیماران و خانواده¬هایشان در معرض بحران قرار دارند. مدیریت صحیح بیماری می¬تواند حالت پیشگیرانه¬ای در برابر عوارض آتی آن داشته باشد. بیماری¬هایی که در بالا به آن اشاره شد کمتر علاج پذیرند و درمان فقط حالت نگهدارنده دارد، پس ابتلا به این بیماریها هم نیروی سالم و مفید جامعه را از بین می¬برد و هم سیستم بهداشت ودرمان را متضرر می¬کند. هزینه¬ای که دولت جهت بخش درمانی سیستم بهداشتی می-کند بسیار زیاد و کمرشکن است که با رویکرد های پیشگیرانه و حمایتی، صرفه¬جویی چشمگیری در هزینه¬های دولتی خواهد شد و هر جامعه نیازمند نیروهای انسانی سالم و کارآمد با سلامت جسمی و ذهنی جهت پیشرفت و سلامت پیکره¬اش می¬باشد، که اگر به این امر توجه شود تضمینی برای بقای جامعه ای سالم و قدرتمند است. |
اطلاعات مجری و همکاران
| نام و نامخانوادگی | سمت در طرح |
|---|---|
| مژگان میرغفوروند | استاد راهنمای اول (آموزشی ) |
| جلیل باباپور | استاد راهنما دوم (آموزشی ) |
| مژده محمدی | همکار اصلی |
| لیلا عبداللهی | دانشجوی مالک پایان نامه |
اطلاعات تفضیلی
| حوزه خبر | خبر |
|---|---|
| رسانه ها و مردم | عنوان خبر تاثیر درمان حمایتی با رویکرد شناختی رفتاری تخمدان پلی کیستیک .متن خبر در زنانی (گروه مداخله) که از رویکرد درمانی شناختی – رفتاری جهت شناخت تخمدان پلی کیستیک و آموز های لازم استفاده شد کیفیت زندگی بالاتر و افسردگی، شاخص توده بدنی و خستگی مزمن پایین تر از گروه کنترل بود. . |
| متخصصان و پژوهشگران | عنوان خبر اثیر درمان حمایتی با رویکرد شناختی رفتاری تخمدان پلی کیستیک .متن خبر در زنانی (گروه مداخله) که از رویکرد درمانی شناختی – رفتاری جهت شناخت تخمدان پلی کیستیک و آموز های لازم استفاده شد کیفیت زندگی بالاتر و افسردگی، شاخص توده بدنی و خستگی مزمن پایین تر از گروه کنترل بود. . |
| سیاستگذاران درمانی | عنوان خبر مقرون به صرفه بودن این روشمتن خبر این بیماری و عوارض ناشی از آن کمتر علاج پذیرند و درمان فقط حالت نگهدارنده دارد، پس ابتلا به این بیماری هم نیروی سالم و مفید جامعه را از بین م برد و هم سیستم بهداشت ودرمان را متضرر می کند. هزینه ای که دولت جهت بخش درمانی سیستم بهداشتی می کند بسیار زیاد و کمرشکن است که با رویکرد های پیشگیرانه و حمایتی، صرفه جویی چشمگیری در هزینه های دولتی خواهد شد. |
| سیاستگذاران پژوهشی | عنوان خبر ابداع روش های غیر دارویی مقرون به صرفهمتن خبر اگر به این امر توجه شود تضمینی برای بقای جامعه ای سالم و قدرتمند است. امید است که این تحقیق ای باشد جهت طراحی پژوهش های بعدی بدون مداخله دارویی در این بیماری و سایر بیماری های مزمن و ناتوان کننده. |
| لینک (URL) مقاله انگلیسی مرتبط منتشر شده 1 |
